Grip Tedavisi
Grip tedavisi, influenza virüsünün yol açtığı hastalığın belirtilerini hafifletmeyi ve komplikasyonları önlemeyi amaçlar. Çoğu kişide evde dinlenme ve destek tedavisi yeterlidir; risk gruplarında hekim kararıyla antiviral ilaç verilebilir.

Özet
Grip, influenza virüslerinin yol açtığı, ani başlayan ateş, titreme, kas ve eklem ağrısı, halsizlik, öksürük ve boğaz ağrısıyla seyreden bir solunum yolu enfeksiyonudur. Çoğu sağlıklı kişide bir hafta kadar içinde kendiliğinden geçer. Tedavinin amacı belirtileri hafifletmek, sıvı kaybını önlemek, bulaşmayı azaltmak ve zatürre gibi komplikasyonları önlemektir.
Grip bir virüs enfeksiyonudur; antibiyotikler virüslere etki etmez ve gribi tedavi etmez. Antibiyotik yalnızca doktorun saptadığı ek bakteriyel enfeksiyonlarda (bakteriyel zatürre, sinüzit, orta kulak iltihabı gibi) kullanılır. Tedavinin temelini dinlenme, yeterli sıvı alımı ve gerektiğinde ateş ve ağrıyı azaltan ilaçlar oluşturur. Gribe özgü antiviral ilaçlar (örneğin oseltamivir) belirtilerin ilk 48 saatinde başlandığında hastalık süresini kısaltabilir. Bu ilaçlar herkes için gerekmez; özellikle risk grubundaki kişilerde hekim kararıyla verilir.
Gribe karşı en etkili korunma yöntemi her yıl yapılan grip aşısıdır. Aşı bir tedavi değildir, hastalandıktan sonra yapılması hastalığı geçirmez. Nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da sıvı alamama gibi belirtilerde gecikmeden acile başvurulmalıdır.
Hakkında
Grip Nedir?
Grip, burun, boğaz ve akciğerleri tutan, influenza virüslerinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Öksürük ve hapşırıkla havaya yayılan damlacıklarla, virüs bulaşmış yüzeylere dokunduktan sonra ağıza, buruna ya da göze el sürmekle bulaşır. Her yıl kış aylarında salgınlar yapar. Hasta kişi belirtiler başlamadan yaklaşık bir gün önce ve ilk birkaç gün boyunca en bulaştırıcıdır.
Tedavinin Amacı
Tedavi, virüsü tamamen ortadan kaldırmaktan çok belirtileri hafifletmeyi, vücudun virüsle başa çıkmasına destek olmayı ve ciddi seyri önlemeyi hedefler. Hastalığın ayrıntılı anlatımı sitedeki grip hastalığı sayfasında yer almaktadır; bu sayfada tedavi yöntemleri ele alınır.
Risk Grupları
Aşağıdaki kişilerde grip ağır seyredebilir ve komplikasyon riski daha yüksektir. Bu kişiler belirtiler başlar başlamaz, ilk 48 saat içinde doktora başvurmalıdır:
- 65 yaş ve üzerindeki kişiler
- Beş yaşın altındaki çocuklar (özellikle iki yaşın altındakiler)
- Gebeler ve doğumdan sonraki ilk haftalardaki kadınlar
- Astım, KOAH gibi kronik akciğer hastalığı, kalp hastalığı, diyabet, kronik böbrek ya da karaciğer hastalığı, sinir sistemi hastalığı olanlar
- Bağışıklığı baskılanmış kişiler (kanser tedavisi, organ nakli, uzun süreli yüksek doz kortizon ya da HIV nedeniyle)
- Ağır obezitesi olanlar ve bakım evlerinde kalanlar
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Risk grubunda olmayan kişilerde belirtiler genellikle evde yönetilir. Ancak yüksek ateş üç günden uzun sürüyorsa, belirtiler yedi-on günden uzun sürüyorsa ya da düzelmeye başladıktan sonra ateş ve öksürük yeniden artıyorsa (bu durum ek bakteriyel enfeksiyonu düşündürebilir) doktora başvurulmalıdır.
Acil Uyarı Belirtileri
Aşağıdaki durumlarda beklemeden acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır:
- Nefes darlığı, hızlı ya da zorlu nefes alma
- Göğüs ya da karında sürekli ağrı ya da baskı hissi
- Dudaklarda ya da yüzde morarma
- Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali, uyanmakta güçlük, nöbet
- Sıvı alamama, idrar miktarında belirgin azalma, baş dönmesi
- Şiddetli ve sürekli kusma
- Bebeklerde emmeme, ağlarken gözyaşı çıkmaması, soluk ya da morarmış cilt; üç aylıktan küçük bebekte herhangi bir ateş
Tedavi Türleri
Evde Destek Tedavisi
Dinlenme
Sağlıklı kişilerde grip tedavisinin temeli dinlenmedir. Ateşli dönemde çalışmaya ya da okula gitmemek hem iyileşmeyi kolaylaştırır hem de başkalarına bulaşmayı azaltır. Normal etkinliklere belirtiler belirgin olarak düzeldikten sonra kademeli dönülmelidir.
Sıvı Alımı ve Beslenme
Ateş, terleme ve kusma sıvı kaybını artırır. Su, çorba, ılık içecekler gibi sıvılar sık sık ve az az alınmalıdır. İştah azalmışsa kolay sindirilen yiyeceklerle beslenmek yeterlidir; özel bir diyet gerekmez. Kalp ya da böbrek yetmezliği gibi nedenlerle sıvı kısıtlaması olan kişiler ne kadar sıvı alacaklarını doktorlarına sormalıdır. C vitamini, bitkisel çay ve benzeri ürünlerin gribi tedavi ettiğine ya da süresini belirgin kısalttığına dair güçlü bilimsel kanıt yoktur; sıcak içecekler boğazı rahatlatabilir ancak tedavi edici değildir. Bitkisel ürünler kullanılacaksa doktora ya da eczacıya danışılmalıdır.
Ortam ve Hijyen
Odanın havalandırılması, burun tıkanıklığı için serum fizyolojik ile burun temizliği ve ellerin sık yıkanması rahatlatıcı ve koruyucudur. Hasta kişi öksürürken ağzını ve burnunu dirsek içine ya da mendile kapatmalı, mendili tek kullanımdan sonra atmalıdır.
Belirti Giderici İlaçlar
Ateş ve Ağrı Kesiciler
Ateş, baş ağrısı ve kas ağrısı için parasetamol ya da ibuprofen gibi ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar gribi tedavi etmez, yalnızca belirtileri hafifletir. Doz kişinin yaşına ve kilosuna göre değişir; ilaç prospektüsündeki ve doktorun belirttiği günlük en yüksek doz aşılmamalıdır. Aynı etken maddeyi içeren birden fazla ilaç (örneğin kombine soğuk algınlığı ürünleri) birlikte alınırsa doz aşımı olabilir. Böbrek, mide ya da karaciğer hastalığı olanlar, gebeler ve kronik ilaç kullananlar ilaç seçimi için doktora danışmalıdır. Aspirin, çocuklarda ve gençlerde Reye sendromu denen ciddi bir duruma yol açabileceği için bu yaş grubuna doktor önermedikçe verilmemelidir. Üç aylıktan küçük bebeklerde ateş acil değerlendirme gerektirir, evde ilaçla beklenmez.
Öksürük, Boğaz Ağrısı ve Burun Tıkanıklığı İçin Destek
Burun tıkanıklığı için serum fizyolojik, boğaz ağrısı için emzirilebilen pastiller ya da gargara, kuru öksürük için bal gibi destek önlemleri (bir yaşından büyük çocuklarda ve yetişkinlerde) denenebilir. Küçük çocuklarda öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları ciddi yan etkilere yol açabileceğinden doktor önermedikçe kullanılmamalıdır. Şurup ve boğaz ilaçlarının seçimi doktor ya da eczacıya bırakılmalıdır.
Antiviral İlaç Tedavisi
Oseltamivir ve Benzeri İlaçlar
Antiviral ilaçlar influenza virüsünün çoğalmasını engeller. En sık kullanılan ilaç oseltamivir (kapsül ya da süspansiyon) olup, belirtilerin ilk 48 saatinde başlandığında hastalık süresini yaklaşık bir gün kadar kısaltabilir ve komplikasyon riskini azaltabilir. Yetişkinlerde tedavi dozu genellikle günde iki kez, beş gün süreyle uygulanır; çocuklarda doz kiloya göre, böbrek hastalığı olanlarda ise böbrek işlevine göre ayarlanır. Ancak doz ve süreyi mutlaka hekim belirler, ilaç doktora danışmadan kullanılmamalıdır. Hastaneye yatırılan ağır hastalarda ve risk grubundakilerde 48 saati geçse bile başlanabilir.
Antiviral ilaçlar bulantı, kusma ve baş ağrısı gibi yan etkilere yol açabilir; nadiren davranış değişikliği ve deri reaksiyonları bildirilmiştir. Bu ilaçlar sağlıklı ve hafif seyreden grip vakalarında rutin olarak gerekmez. Bazen grip hastasıyla yakın temas etmiş yüksek riskli kişilere korunma amacıyla (profilaksi) de hekim tarafından verilebilir. Tek doz uygulanan ya da soluma yoluyla alınan farklı antiviral ilaçlar da bulunur, uygunluğuna hekim karar verir.
Antibiyotik Ne Zaman Verilir?
Grip virüsü antibiyotiğe yanıt vermez. Antibiyotik yalnızca gribe eklenen bakteriyel enfeksiyonda (bakteriyel zatürre, sinüzit, kulak enfeksiyonu gibi) doktor kararıyla verilir. Gereksiz antibiyotik kullanımı ishal gibi yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açar.
Hastanede Tedavi
Nefes yetmezliği, ciddi sıvı kaybı ya da zatürre gelişen hastalar hastanede izlenir. Gerekirse oksijen desteği, damar yoluyla sıvı, antiviral ve antibiyotik tedavisi uygulanır; çok ağır tabloda yoğun bakım gerekebilir.
Aşı ile Korunma
Grip aşısı bir tedavi değil korunma yöntemidir. Her yıl, genellikle sonbaharda yapılan aşı gribe yakalanma riskini azaltır, yakalanılsa bile hastalığın ağır seyretmesini ve hastaneye yatışı önlemeye yardımcı olur. Aşı yaklaşık iki hafta içinde koruma sağlar. Virüs yıllar içinde değiştiği için aşının her yıl yenilenmesi gerekir. Aşıyı yaptıran kişiler de hafif grip geçirebilir, risk tamamen ortadan kalkmaz. Altı aydan büyük herkese, özellikle risk gruplarına ve sağlık çalışanlarına önerilir.
Tedavi Öncesi
Muayene ve Tanı
Grip tanısı çoğunlukla belirtilere ve salgın dönemine bakılarak konur. Doktor ateş, öksürük, boğaz ağrısı ve kas ağrısı gibi belirtileri, başlangıç zamanını, kronik hastalıklarınızı, kullandığınız ilaçları, gebelik durumunuzu ve çevrenizdeki hasta kişileri sorar. Akciğerler ve boğaz muayene edilir.
Gerektiğinde burun ya da boğazdan alınan sürüntü ile hızlı grip testi ya da PCR testi yapılabilir. Bu test, grip ile benzer belirtili diğer hastalıkları (COVID-19 gibi) ayırt etmeye yardımcı olur. Zatürre kuşkusu varsa akciğer filmi ve kan testleri istenebilir. Hafif ve risk grubunda olmayan kişilerde test çoğu zaman gerekmez.
Hazırlık
- Belirtilerin ne zaman başladığını not edin; antiviral ilaç için ilk 48 saat önemlidir.
- Kullandığınız tüm ilaçları (reçeteli, reçetesiz, bitkisel ürünler) ve alerjilerinizi doktora bildirin.
- Ateşinizi ölçüp kaydedin; çocuklarda ateş değerini ve ne zaman ilaç verildiğini yazın.
- Gebelik, emzirme, kronik hastalık ya da bağışıklığı baskılayan bir durumunuz varsa mutlaka belirtin.
- Mümkünse maske takarak başvurun, böylece diğer hastalara bulaşma azalır.
Ateş Düşürücü ve Diğer İlaçlar
Muayeneden önce ateş düşürücü kullandıysanız ilacın adını ve saatini söyleyin. Kombine soğuk algınlığı ilaçlarındaki etken maddeler aynı olabileceği için ilaçları birlikte almadan önce doktora ya da eczacıya danışın. Kan sulandırıcı, kortizon ya da bağışıklığı baskılayıcı ilaç kullanıyorsanız bu ilaçları kendi kararınızla bırakmayın.
Tedavi Sonrası
İyileşme Süreci
Sağlıklı kişilerde ateş ve kas ağrıları genellikle 3-5 günde geriler, genel belirtiler yaklaşık bir haftada düzelir. Öksürük ve halsizlik iki haftaya kadar sürebilir. Bu süre içinde ağır fiziksel etkinlikten kaçınmak, yeterli uyku ve sıvı almak iyileşmeyi kolaylaştırır. Ateş ilaç kullanmadan en az 24 saat boyunca düşük seyrettikten ve belirtiler belirgin biçimde düzeldikten sonra işe ya da okula dönülmesi önerilir.
İlaç Kullanımı
- Antiviral ilaç verildiyse hekimin belirttiği süre ve dozda, belirtiler geçse bile bitirilmelidir.
- Ateş düşürücü ve ağrı kesiciler yalnız gerektiğinde ve günlük en yüksek dozu aşmadan kullanılmalıdır.
- Antibiyotik verilmediyse kendiliğinden başlanmamalı, eski antibiyotikler kullanılmamalıdır.
- Çocuklarda aspirin kullanılmamalıdır.
Yapılması ve Kaçınılması Gerekenler
- Dinlenin ve sıvıyı ihmal etmeyin.
- Öksürürken ağzınızı kapatın, ellerinizi sık yıkayın, kişisel eşyaları (havlu, bardak) paylaşmayın.
- Bebekler, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişilerle temastan, iyileşene kadar kalabalık ortamlardan kaçının.
- Sigara ve alkolden uzak durun; solunum yollarını daha çok tahriş edebilir.
- Kan bağışı ateşli ve belirtili dönemde yapılmamalıdır; tam iyileşmeden sonra bağış merkezinin belirlediği süreye uyulmalıdır.
Takip ve Korunma
Risk grubundaysanız ya da belirtiler yedi-on günden uzun sürüyorsa kontrol için doktora başvurun. Gribi geçirdikten sonra da gelecek yıl için grip aşısı olmayı unutmayın. Aşı, aynı sezonda başka grip türüne yakalanma riskini de azaltabilir.
Ne Zaman Doktora ya da Acile Başvurulmalı?
Belirtiler düzeldikten sonra ateşin yeniden yükselmesi, öksürüğün artması, balgamın koyu ya da kanlı olması, kulak ya da yüz ağrısı bakteriyel enfeksiyonu düşündürebilir; doktora başvurun. Nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı, dudaklarda morarma, sıvı alamama ya da bebeklerde emmeme gibi durumlarda vakit kaybetmeden acile gidin.
Sık Sorulan Sorular
Grip tedavisi nasıl yapılır?
Sağlıklı kişilerde grip tedavisi çoğunlukla evde yapılır; dinlenme, bol sıvı alımı ve gerektiğinde ateş ve ağrı için parasetamol gibi ilaçlar yeterlidir. Belirtilerin ilk 48 saatinde başlanırsa hekim kararıyla antiviral ilaç verilebilir. Risk grubundaysanız ya da belirtileriniz ağırsa doktora başvurmalısınız.
Antibiyotik gribe iyi gelir mi?
Hayır. Grip bir virüs enfeksiyonudur ve antibiyotikler virüslere etki etmez. Antibiyotik yalnızca gribe eklenen bakteriyel zatürre, sinüzit ya da orta kulak iltihabı gibi enfeksiyonlarda doktor kararıyla kullanılır. Gereksiz kullanım yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açar.
Grip için antiviral ilaç (oseltamivir) kullanılır mı, herkes kullanmalı mı?
Antiviral ilaçlar gribe özgü ilaçlardır ve her grip hastası için gerekmez. Oseltamivir gibi ilaçlar belirtilerin ilk 48 saatinde başlandığında hastalık süresini yaklaşık bir gün kısaltabilir. Özellikle risk grubundaki kişilerde ve hastanede yatan hastalarda hekim kararıyla verilir. Doz ve süre yaşa, kiloya ve böbrek işlevine göre değiştiği için doktora danışmadan kullanılmamalıdır.
Grip tedavisinde kimler risk grubundadır?
65 yaş üstü kişiler, beş yaşın altındaki çocuklar, gebeler, kronik akciğer, kalp, böbrek, karaciğer ve diyabet gibi hastalığı olanlar ve bağışıklığı baskılanmış kişiler riskli gruptadır. Bu kişilerde grip zatürre gibi komplikasyonlara yol açabilir. Belirti başladığı anda doktora başvurmaları ve gerekirse erken antiviral tedavi almaları önerilir.
Grip aşısı tedavi midir, ne sıklıkta yapılmalıdır?
Grip aşısı bir tedavi değil korunma yöntemidir; hastalandıktan sonra yapılması hastalığı geçirmez. Virüs her yıl değiştiği için aşı her yıl, genellikle sonbaharda yenilenir. Aşı yaklaşık iki hafta içinde koruma sağlar, riski azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Hangi aşının uygun olduğu doktorunuzla belirlenmelidir.
Grip nezleden nasıl ayrılır?
Grip ani başlar ve ateş, titreme, belirgin kas ağrısı ve halsizlikle seyreder. Nezle daha yavaş başlar, genellikle burun akıntısı, hapşırık ve hafif boğaz ağrısı ön plandadır, ateş az görülür. İkisini kesin ayırmak her zaman mümkün olmayabilir; şüphede hızlı test ya da doktor muayenesi yardımcı olur.
Grip tedavisi ne kadar sürer?
Sağlıklı kişilerde ateş ve ağrılar çoğunlukla 3-5 günde, genel belirtiler yaklaşık bir haftada düzelir. Öksürük ve halsizlik iki haftaya kadar sürebilir. Çocuklarda, yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda süre daha uzun olabilir. Belirtiler on günden uzun sürerse ya da düzelip yeniden kötüleşirse doktora başvurulmalıdır.
Ateş düşürücü olarak hangi ilaçlar kullanılabilir?
Parasetamol ve ibuprofen ateş ve ağrıyı azaltmak için sık kullanılır, ancak gribi tedavi etmezler. Doz yaşa ve kiloya göre değişir ve günlük en yüksek doz aşılmamalıdır. Çocuklarda ve gençlerde aspirin Reye sendromu riski nedeniyle verilmemelidir. Kronik hastalığı olanlar ve gebeler ilaç seçimi için doktora danışmalıdır.
Grip hastası bebekler ve çocuklar nasıl tedavi edilir?
Bebek ve çocuklarda dinlenme, sıvı alımı, burun temizliği ve doktorun önerdiği dozda ateş düşürücü esastır. Üç aylıktan küçük bebekte herhangi bir ateş acil değerlendirme gerektirir. Emmeme, nefes darlığı, aşırı uyku hali ya da idrar azalması varsa acile başvurulmalıdır. Çocuklara aspirin verilmemeli, öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları doktor önermedikçe kullanılmamalıdır.
Bitkisel çaylar ve C vitamini gribe faydalı mı?
Sıcak içecekler boğazı rahatlatıp sıvı alımına yardımcı olabilir, ancak bitkisel çayların ya da C vitamininin gribi tedavi ettiğine dair güçlü bilimsel kanıt yoktur. Bazı bitkiler ilaçlarla etkileşebilir ve gebelikte sakıncalı olabilir. Bunları kullanmadan önce doktorunuza danışmanız önerilir.
Grip evde nasıl yönetilir, terlemek gerekir mi?
Evde dinlenmek, sıvı almak, odayı havalandırmak ve gerekirse ateş düşürücü kullanmak önerilir. Üzerinizi kalın örtüp terlemeye çalışmak gribi geçirdiği gösterilmemiştir ve sıvı kaybını artırabilir. Terleyip ıslanan kıyafetleri değiştirmek rahatlatıcıdır. Belirtiler ağırlaşırsa ya da risk grubundaysanız doktora başvurmalısınız.
Grip nedeniyle oluşan öksürük için ne yapılabilir?
Gribe bağlı öksürük çoğu zaman iki-üç hafta içinde kendiliğinden geçer. Sıvı alımı, odanın havalandırılması ve nemlendirilmesi, bir yaşından büyükler için bal rahatlatıcı olabilir. Nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı ya da koyu renkli balgam ya da ateşin yeniden yükselmesi varsa doktora başvurulmalıdır. Öksürük şurubu seçimi doktor ya da eczacıya bırakılmalıdır.
Grip ile birlikte ishal olursa ne yapılmalı?
Gribe bağlı bulantı ve ishal özellikle çocuklarda görülebilir ve asıl risk sıvı kaybıdır. Sık ve az miktarda sıvı alınmalı, sıvı alamıyorsanız, idrar azalmışsa ya da ishal birkaç günden uzun sürüyorsa doktora başvurulmalıdır. İshal ilaçları, özellikle antibiyotik grubundakiler, doktor önermeden kullanılmamalıdır.
Grip için hangi bölüme gidilmelidir?
Hafif ve orta şiddetli grip için aile hekimi ya da dahiliye (çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları) polikliniği ilk basamaktır. Nefes darlığı gibi acil belirtilerde acil servise gidilmelidir. Bakteriyel zatürre ya da kulak, sinüs komplikasyonlarında hekim sizi uygun bölüme yönlendirir.
Grip için ne zaman acile başvurulmalıdır?
Nefes darlığı, göğüs ağrısı, dudaklarda mavileşme, bilinç bulanıklığı, sıvı alamama ya da idrar azalması, şiddetli ve sürekli kusma, nöbet veya düzelip yeniden yükselen ateş acil başvuru nedenidir. Üç aylıktan küçük bebekte ateş ya da emmeme de acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtilerden biri varsa evde beklenmemelidir.
Gribe yakalanınca ne zaman işe ya da okula dönülebilir?
Genel olarak ateş ilaç kullanılmadan en az 24 saat boyunca düşük kaldıktan ve belirtiler belirgin düzeldikten sonra dönülmesi önerilir. Grip belirtiler başlamadan yaklaşık bir gün önce ve ilk birkaç gün içinde en bulaştırıcıdır. Dönüşten sonra da öksürürken ağzı kapatmak, el hijyenine dikkat etmek ve gerekirse maske kullanmak bulaşmayı azaltır.
Gebelikte grip tedavisi nasıl olur?
Gebeler gribin ağır seyretme riski yüksek grubundadır. Belirtiler başlar başlamaz doktora başvurulmalıdır, çünkü gerekirse antiviral tedavi erken başlanır. İlaçlar gebelikte kendi kendine seçilmemeli, ateş düşürücü dahil her ilaç doktora sorulmalıdır. Grip aşısı gebelikte de uygulanabilir ve bebeği de bir süre korur.
Grip hastası kan verebilir mi?
Hayır. Ateşli ve belirtili dönemde kan bağışı yapılmaz. Grip kan yoluyla bulaşmaz, ancak bağışçının kendi sağlığı için de hasta iken kan vermek uygun değildir. Tam iyileştikten sonra bağış merkezinin belirlediği bekleme süresi geçince kan verilebilir.
Grip genetik bir hastalık mıdır, neden kışın daha sık görülür?
Grip genetik değil bulaşıcı bir hastalıktır; ailede birden fazla kişinin hasta olması aynı ortamda virüsle karşılaşılmasından kaynaklanır. Kışın sık görülmesi kapalı ve kalabalık ortamlarda daha çok zaman geçirilmesi ve virüsün soğuk, kuru havada daha iyi yayılmasıyla ilişkilidir. Soğuk hava tek başına grip yapmaz, hastalığın nedeni virüstür.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Flu
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Flu
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Oseltamivir
- Cleveland Clinic. Influenza (Flu): Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment
- The Journal of Kırıkkale University Faculty of Medicine (DergiPark). GRİP VE AŞI
- Klinik Tıp Pediatri Dergisi (DergiPark). Grip