Kusma
Kusma, mide içeriğinin ağız yoluyla istemsiz olarak dışarı atılmasıdır ve genellikle bir hastalığın belirtisidir. Çoğu zaman mide-bağırsak enfeksiyonu gibi geçici nedenlere bağlıdır, ancak sıvı kaybı ve uyarı işaretleri nedeniyle ne zaman doktora gidileceği bilinmelidir.

Özet
Kusma, mide içeriğinin yemek borusu ve ağız yoluyla istemsiz ve güçlü bir refleksle dışarı atılmasıdır. Her yaşta görülür ve çoğu zaman bulantı ile birlikte başlar. Kusma bir hastalık değil, bir belirtidir; bu nedenle tedavisi altta yatan nedene göre planlanır.
En sık nedenleri viral mide-bağırsak enfeksiyonları, gıda zehirlenmesi, gebelik, migren, araç tutması, bazı ilaçlar ve aşırı alkoldür. Daha nadiren apandisit, bağırsak tıkanıklığı, menenjit, kafa içi basınç artışı ya da diyabetik ketoasidoz gibi ciddi durumların belirtisi olabilir.
Kusmaların çoğu birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. En önemli risk, sıvı kaybıdır (dehidrasyon). Kan ya da kahve telvesi görünümünde kusma, şiddetli karın ağrısı, kafa travması sonrası kusma, sıvıyı tutamama ve bebeklerde fışkırır tarzda kusma gecikmeden doktora başvurmayı gerektirir.
Hakkında
Kusma Nedir?
Kusma, karın ve diyafram kaslarının ani kasılmasıyla mide içeriğinin dışarı atılmasıdır. Beyin sapında bulunan kusma merkezi bu refleksi yönetir. Merkez; mide ve bağırsaktan, iç kulaktan, kandaki bazı maddelerden (ilaçlar, toksinler) ve beynin diğer bölgelerinden gelen uyarıları değerlendirir. Halk arasında istifra da denir. Bulantı kusmadan önce gelen rahatsızlık hissidir; her bulantı kusmayla sonuçlanmaz.
Süresine Göre Kusma
- Akut kusma: Günler içinde başlayan ve çoğunlukla bir hafta içinde geçen kusmadır. En sık viral enfeksiyon ve gıda zehirlenmesine bağlıdır.
- Kronik (uzun süreli) kusma: Haftalarca ya da aylarca süren veya sık tekrarlayan kusmadır. Bir haftadan uzun süren kusma zaten doktor değerlendirmesi gerektirir; nedenin mutlaka araştırılması gerekir.
- Tekrarlayan (periyodik) kusma: Belirli aralıklarla gelen şiddetli kusma atakları ile arada tamamen sağlıklı dönemler görülür (periyodik kusma sendromu); migrenle ilişkilidir.
Nedenin Kaynağına Göre
- Mide ve bağırsak kaynaklı: Enfeksiyonlar, gıda zehirlenmesi, gastrit, bağırsak tıkanıklığı, apandisit, pankreas ve safra kesesi hastalıkları.
- Beyin ve sinir sistemi kaynaklı (santral): Migren, kafa travması, kafa içi basınç artışı, menenjit.
- İç kulak kaynaklı: Araç tutması ve iç kulak hastalıkları.
- Metabolik ve ilaç kaynaklı: Gebelik, şeker hastalığının komplikasyonları, böbrek yetmezliği, kemoterapi ve bazı ilaçlar, alkol.
- Psikolojik ve davranışsal: Yoğun stres, kaygı ve yeme bozuklukları (kendini kusturma).
Tedavi Yaklaşımı
Kusmanın tedavisi nedene yöneliktir. Sıvı kaybını önlemek her durumda ilk adımdır.
- Sıvı tedavisi: Kusma durduktan sonra küçük ve sık yudumlarla sıvı verilir; oral rehidrasyon solüsyonları (eczanede bulunur) su ve tuz kaybını dengelemeye yardımcıdır. Bebek emziriliyorsa emzirmeye devam edilir. Çocuklarda sade su ve şekerli içecekler uygun değildir.
- Beslenme: Kusma geçtikten sonra pirinç, muz, tost, kraker ya da sade çorba gibi hafif besinlerle az az başlanır. Yağlı, kızarmış, baharatlı gıdalardan ve alkolden birkaç gün uzak durulur.
- Bulantı önleyici ilaçlar (antiemetikler): Gerekirse doktor, nedene ve yaşa göre uygun bir bulantı önleyici ilaç verebilir. Bu ilaçlar kusmayı ve bulantıyı baskılar; kullanımı yaşa, gebeliğe ve eşlik eden hastalıklara bağlıdır. Hiçbir ilacı doktora danışmadan kullanmayın, özellikle çocuklarda ve gebelerde.
- Nedene yönelik tedavi: Bakteriyel bir enfeksiyonda antibiyotik, bağırsak tıkanıklığında cerrahi, diyabetik ketoasidozda hastane tedavisi gibi nedene özgü uygulamalar gerekir.
- Bitkisel yöntemler: Zencefilin gebelikte bulantıyı bir miktar azaltabileceğine dair sınırlı kanıt vardır. Diğer bitki çaylarının ve karışımların kusmayı tedavi ettiğine dair güvenilir bilimsel kanıt yoktur. Uçucu yağlar yutulmamalıdır. Kullanmadan önce doktorunuza danışın. Bal 1 yaşından küçük bebeklere verilmemelidir.
Nedenleri
Kusmanın nedenleri çok çeşitlidir. Genellikle yaşa, eşlik eden belirtilere ve kusmanın süresine göre ayrılır.
Mide-Bağırsak Enfeksiyonları
En sık nedendir. Norovirüs ve rotavirüs gibi virüsler kusma, ishal, karın ağrısı ve bazen ateşe yol açar; halk arasında mide gribi ya da mide üşütmesi denir. Soğuk algınlığı ile ilgisi yoktur; sorumlu olan enfeksiyondur. Bu enfeksiyonlar çok bulaşıcıdır ve çoğunlukla birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Helikobakter pylori gibi bazı bakteriler mide iltihabı ve ülsere yol açarak bulantı ve kusmaya katkıda bulunabilir.
Gıda Zehirlenmesi
Bakteri ya da bakteri toksinleri ile bulaşmış gıdaların yenmesi sonucu kusma, ishal ve karın krampları görülür. Belirtiler bazı toksinlerde yemekten 1-6 saat sonra, bazı enfeksiyonlarda ise gün sonra başlar. Çoğu zaman 1-2 günde geçer. Yeterince pişmemiş gıdalar, uygunsuz saklanan yiyecekler ve kirli su başlıca nedenlerdir. Mantar ve konserve kaynaklı zehirlenmeler nadir fakat ciddidir ve acil başvuru gerektirir.
Gebelik
Gebelerin yaklaşık %70-80’inde bulantı, yaklaşık yarısında kusma görülür. Genellikle 4-6. haftada başlar, 9-10. haftalarda en yoğun olur ve çoğu kadında 14-16. haftaya kadar düzelir. Hormon değişiklikleri sorumlu tutulur. Gebelerin küçük bir kısmında aşırı kusma (hiperemezis gravidarum) gelişebilir ve tedavi gerektirir.
Migren ve Baş Ağrıları
Migren atakları sırasında bulantı ve kusma sık görülür; ışık ve sese duyarlılıkla birlikte olabilir. Çocuklarda tekrarlayan kusma atakları (periyodik kusma sendromu) migrenle ilişkili olabilir.
Araç Tutması ve İç Kulak Hastalıkları
Araç, gemi ya da uçak yolculuğunda gözlerin gördüğü ile iç kulaktaki denge sisteminin algıladığı hareket birbiriyle uyuşmadığında bulantı, baş dönmesi, terleme ve kusma ortaya çıkar. Menier hastalığı ve iç kulak enfeksiyonları da dönme hissiyle birlikte kusmaya neden olabilir.
İlaçlar, Alkol ve Tıbbi Tedaviler
Kemoterapi, radyoterapi, bazı antibiyotikler, ağrı kesiciler, demir ve opioid ilaçlar bulantı ve kusmaya yol açabilir. Aşırı alkol mideyi tahriş eder ve kusmaya yol açar; çok miktarda alkol alımı zehirlenme ve mide kanaması riski taşır.
Şeker Hastalığı ve Metabolik Nedenler
Uzun süreli şeker hastalığında mide boşalmasının gecikmesi (gastroparezi) bulantı ve kusmaya yol açabilir. Kontrolsüz diyabette gelişebilen diyabetik ketoasidoz (özellikle tip 1) kusma, karın ağrısı, hızlı nefes ve meyve kokulu nefes ile görülür ve acildir. Böbrek yetmezliği ve karaciğer hastalıkları da kusmaya neden olabilir.
Karın İçi Hastalıklar
Apandisit, bağırsak tıkanıklığı, pankreas iltihabı, safra kesesi hastalıkları, hepatit, böbrek taşı ve Crohn hastalığı bulantı ve kusmayla seyredebilir. Şiddetli karın ağrısı ile birlikte kusma bu nedenlerden birini düşündürür.
Beyin ve Sinir Sistemi Nedenleri
Kafa travması, menenjit, kafa içi basınç artışı ve bazı beyin hastalıklarında kusma görülür. Kafa travması sonrası tekrarlayan kusma acil bir uyarı işaretidir.
Yeme Bozuklukları ve Psikolojik Nedenler
Bulimiya nervoza ve anoreksiya nervozanın arındırıcı tipinde kişi kilo kontrolü amacıyla kendini kusturur. Yoğun stres ve kaygı da bulantı ve kusmaya katkıda bulunabilir. Yeme bozuklukları tıbbi ve psikolojik destek gerektiren hastalıklardır; utanmadan sağlık kuruluşuna başvurmak önemlidir.
Belirtileri
Kusmaya eşlik eden belirtiler, nedeni ve ciddiyeti anlamaya yardımcı olur.
Kusmaya Eşlik Eden Belirtiler
- Bulantı, tükürük artışı ve terleme: Kusmadan hemen önce sık görülür.
- Karın ağrısı ve ishal: Mide-bağırsak enfeksiyonu ve gıda zehirlenmesinde tipiktir.
- Ateş ve titreme: Enfeksiyonlarda görülür.
- Baş ağrısı, ışığa ve sese duyarlılık: Migrenle ilişkilidir.
- Baş dönmesi: İç kulak sorunlarında ve sıvı kaybında olabilir.
- Mide yanması ve ekşime: Mide hastalıkları ve reflü ile ilişkili olabilir.
- Nabız artışı ve halsizlik: Sıvı kaybında ve enfeksiyonlarda görülür.
Sıvı Kaybı (Dehidrasyon) Belirtileri
- Ağız ve dudaklarda kuruluk, çok susama
- İdrar miktarında azalma ya da koyu renkli idrar
- Baş dönmesi, halsizlik, bayılacak gibi olma
- Çocuklarda gözyaşsız ağlama, gözlerde çökme, bebeklerde bezin 6-8 saat boyunca kuru kalması
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
- Yetişkinlerde kusma 24 saatten uzun sürüyor ve sıvı tutulamıyorsa; çocuklarda ve bebeklerde daha erken
- Kusma 1 haftadan uzun sürüyor ya da tekrar tekrar geliyorsa
- Dehidrasyon belirtileri varsa
- Yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı ya da şiddetli karın ağrısı eşlik ediyorsa
- Kusma ilaç kullanımı ya da kemoterapi ile ilişkiliyse
- Gebelikte sıvı ya da yiyecek tutulamıyor, kilo kaybı ya da idrarda azalma varsa
- Şeker hastalığı, böbrek hastalığı ya da bağışıklığı baskılayan bir durumunuz varsa
Hemen Acile Başvurmanız Gereken Durumlar
- Kan ya da kahve telvesi görünümünde kusma
- Yeşil (safralı) kusma, kusmuğun dışkı kokması ya da karında şişlik ile gaz ve dışkı çıkaramama
- Şiddetli, giderek artan karın ağrısı (özellikle sağ alt karın)
- Kafa travmasından sonra tekrarlayan kusma, uyku hali, bilinç bulanıklığı
- Ateş ve ense sertliği ile birlikte kusma
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı
- Zehirlenme ya da yabancı madde yutma şüphesi
- Şeker hastasında kusma ile birlikte hızlı nefes alma ya da meyve kokulu nefes
- Bebekte fışkırır tarzda kusma, yeşil kusma, çok halsizlik ya da ateş
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Kusmanın nedeni çoğu zaman öykü ve muayene ile anlaşılır. Doktor kusmanın ne zaman başladığını, kaç kez olduğunu, kusmuğun görünümünü, eşlik eden ishal, ateş ve karın ağrısını, gebelik olasılığını, son yenilen yiyecekleri, alkol ve ilaç kullanımını sorar.
Fizik Muayene
Doktor tansiyon, nabız ve ateşi ölçer, dehidrasyon belirtilerine bakar ve karnı muayene eder. Karın hassasiyeti, şişlik, bağırsak seslerindeki değişiklik ve sarılık nedene dair ipuçları verir. Çocuklarda ve bebeklerde büyüme ve kilo takibi de değerlendirilir. Gerekirse nörolojik muayene yapılır.
Laboratuvar Tetkikleri
- Kan sayımı ve elektrolitler: Enfeksiyon ve sıvı-tuz dengesindeki bozukluklar için bakılır.
- Böbrek ve karaciğer testleri, kan şekeri: Metabolik nedenleri araştırır; şeker hastasında keton bakılır.
- Gebelik testi: Doğurganlık çağındaki kadınlarda istenir.
- İdrar tetkiki: Sıvı kaybı ve idrar yolu enfeksiyonu için değerlendirilir.
- Dışkı incelemesi: Uzamış ya da kanlı ishal varlığında yapılabilir.
Görüntüleme ve Endoskopi
Karın ağrısı, bağırsak tıkanıklığı ya da safra ve pankreas hastalığı şüphesinde karın ultrasonu, röntgen ya da bilgisayarlı tomografi istenir. Kafa travması ya da nörolojik bulgu varsa beyin görüntülemesi yapılır. Kan kusma, uzamış kusma ya da kilo kaybı varsa mide endoskopisi gerekebilir.
Akut ve kısa süreli kusmalarda çoğu zaman ayrıntılı tetkik gerekmez. Kronik ya da açıklanamayan kusmada bile nedenin bulunamadığı hastalar olabilir; bu durumda belirtilere yönelik tedavi ve izlem planlanır.
Risk Faktörleri
Bazı durumlar ve etkenler kusma riskini artırır.
Yaşam Evresi ve Hastalık Öyküsü
- Gebelik: Özellikle ilk üç ayda bulantı ve kusma sık görülür. Çoğul gebelik ve önceki gebelikte şiddetli bulantı riski artırır.
- Bebek ve küçük çocuklar: Mide-bağırsak enfeksiyonlarına daha sık yakalanır ve sıvı kaybına daha hızlı girerler.
- Migren öyküsü ve araç tutması: Kişide ya da ailede bulunuyorsa kusma riski artar.
- İç kulak hastalıkları: Menier hastalığı gibi durumlar kusmayla seyredebilir.
- Şeker hastalığı, böbrek ve karaciğer hastalıkları: Kronik hastalığı olanlarda metabolik kusma riski vardır.
Çevresel ve Davranışsal Etkenler
- Kalabalık ve hijyeni düşük ortamlar: Norovirüs ve rotavirüs kolayca yayılır (kreş, okul, gemi seyahatleri, bakım evleri).
- Güvenli olmayan gıda ve su: Uygunsuz saklanan ya da iyi pişmemiş yiyecekler zehirlenme riskini artırır.
- Aşırı alkol tüketimi: Kusmaya ve mide tahrişine yol açar.
- Bazı ilaçlar ve tedaviler: Kemoterapi, radyoterapi ve çeşitli ilaçlar bulantı ve kusma yapabilir.
- Rotavirüs aşısının yapılmamış olması: Bebeklerde şiddetli kusma ve ishal riskini artırır.
Yeme Bozuklukları
Bulimiya nervoza ve arındırıcı tipte anoreksiya nervoza olan kişilerde tekrarlayan kusma görülür. Bu hastalar ergenlik ve genç erişkinlik çağında daha sık ortaya çıkar ve profesyonel destekle tedavi edilebilir.
Komplikasyonları
Kusmanın kendisi, özellikle sık ve uzun sürdüğünde bazı sorunlara yol açabilir. Çoğu kusma komplikasyonsuz geçer; ancak risk grubundaki kişilerde sorunlar hızla gelişebilir.
Sıvı ve Tuz Dengesi Bozuklukları
En sık ve en önemli komplikasyondur. Sıvı kaybı yanında potasyum, sodyum ve klor gibi tuzlar da kaybedilir. Belirtiler halsizlik, baş dönmesi, kas krampları, çarpıntı ve idrarın azalmasıdır. Bebeklerde, yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda ağırlaşabilir; ciddi durumlarda damardan sıvı tedavisi gerekir.
Yemek Borusu ve Mide Sorunları
Sık kusma yemek borusunu tahriş eder, göğüs arkasında yanma ve ağrıya neden olabilir. Şiddetli kusma sırasında yemek borusunun alt kısmında yırtık oluşabilir (Mallory-Weiss yırtığı) ve kanlı kusmaya yol açabilir. Çok nadir olarak yemek borusunda delinme görülür; bu acil bir durumdur.
Akciğere Kaçma (Aspirasyon)
Bilinci bulanık, uykulu ya da çok küçük kişilerde kusmuk soluk yoluna kaçabilir ve zatürreye yol açabilir. Bilinci bozuk kişi yan yatırılmalı ve acil yardım çağrılmalıdır.
Diş ve Beslenme Sorunları
Tekrarlayan kusma mide asidi nedeniyle diş minesini aşındırır. Uzun süren kusmada yetersiz beslenme ve kilo kaybı gelişebilir.
Kusmaya Neden Olan Ciddi Hastalıklar
Menenjit, apandisit, bağırsak tıkanıklığı, kafa içi basınç artışı ve diyabetik ketoasidoz kusmanın komplikasyonu değil, kusmaya neden olabilen hastalıklardır. Kusma ile birlikte ateş, ense sertliği, şiddetli karın ağrısı, bilinç değişikliği ya da kafa travması öyküsü varsa gecikmeden acile başvurulmalıdır.
Nasıl Önlenir
Her kusma önlenemez; ancak sık nedenlerin birçoğunda risk azaltılabilir.
Enfeksiyonlardan Korunma
- Ellerinizi tuvaletten sonra, yemekten önce ve yemek hazırlamadan önce sabun ve suyla yıkayın.
- Kusan ya da ishal olan kişi bulaşıcıdır; hasta ve bakım veren kişiler yüzeyleri deterjan ve çamaşır suyu çözeltisiyle temizlemelidir. Kusmuğun temas ettiği çamaşırlar sıcak suda yıkanmalıdır.
- Rotavirüs aşısı, bebeklerde şiddetli kusma ve ishalden korur. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.
- Hasta olan kişiler iyileştikten en az 48 saat sonrasına kadar yemek hazırlamamalı ve kreş, okul gibi ortamlardan uzak durmalıdır.
Gıda Güvenliği
- Et, tavuk ve yumurtayı iyice pişirin.
- Çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı kesme tahtalarında hazırlayın.
- Hazır yemekleri ve artıkları buzdolabında saklayın; uzun süre dışarıda bırakmayın.
- Güvenli olmayan sulardan ve bilinmeyen kaynaklı gıdalardan kaçının.
- Mantar ve konserve gıdalarda şüpheli durum varsa tüketmeyin.
Araç Tutması ve Migrende Önlemler
- Araçta ön koltukta oturmak, ufuk çizgisine bakmak ve yolculuk sırasında okumamak ya da telefona bakmamak araç tutmasını azaltır.
- Havalandırma ve yolculuktan önce hafif beslenme yardımcı olur. İlaç gerekiyorsa doktorunuza danışın.
- Migreniniz varsa tetikleyicilerinizi (uykusuzluk, açlık, stres) saptayıp önlemeye çalışın.
Alkol ve İlaç Kullanımı
- Alkolü sınırlayın ya da bırakın; fazla alkol kusma ve mide kanamasına yol açar.
- Kullandığınız ilaçlar bulantıya yol açıyorsa doktorunuzla konuşun; ilacı kendi başınıza bırakmayın.
Bulantı Başladığında Neler Yardımcı Olabilir?
- Temiz havada oturmak ve güçlü kokulardan uzak durmak rahatlatabilir.
- Küçük yudumlarla sıvı almak ve bir süre hiçbir şey yememek mideyi dinlendirebilir.
- Yemeklerden sonra en az 30 dakika yatmamak reflüyü azaltır.
- Kusma riski varken sırtüstü yatmak yerine yan yatmak daha güvenlidir.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Kusma nedir?
Kusma, mide içeriğinin yemek borusu ve ağız yoluyla istemsiz olarak dışarı atılmasıdır. Beyindeki kusma merkezi tarafından yönetilen bir reflekstir ve çoğu zaman bulantı ile başlar. Kusma bir hastalık değil, enfeksiyon, zehirlenme, gebelik, migren gibi birçok durumun belirtisidir.
Kusmanın nedenleri nelerdir?
En sık nedenler viral mide-bağırsak enfeksiyonları, gıda zehirlenmesi, gebelik, migren, araç tutması, ilaçlar ve aşırı alkoldür. Daha nadiren apandisit, bağırsak tıkanıklığı, menenjit, kafa travması ve diyabetik ketoasidoz gibi ciddi hastalıklar kusmaya yol açar. Eşlik eden belirtiler nedeni anlamada yardımcı olur.
Kusma tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi nedene yöneliktir. En önemli adım sıvı kaybını önlemektir: kusma durduktan sonra küçük ve sık yudumlarla sıvı, tercihen oral rehidrasyon solüsyonu verilir. Gerekirse doktor yaşa ve nedene uygun bir bulantı önleyici ilaç verebilir; ilaçları doktora danışmadan kullanmayın. Bebek emziriliyorsa emzirmeye devam edilir.
Kusmada sıvı kaybı (dehidrasyon) nasıl anlaşılır ve nasıl önlenir?
Ağız kuruluğu, idrarın azalması ya da koyulaşması, halsizlik, baş dönmesi ve çocuklarda gözyaşsız ağlama, çökük göz ve bebeklerde ıslak bez sayısının azalması sıvı kaybının işaretleridir. Önlemek için sıvı küçük ve sık yudumlarla, tercihen oral rehidrasyon solüsyonu ile verilir. Sıvı tutulamıyorsa ya da belirtiler ağırsa doktora başvurun.
Kusmadan sonra ne zaman yeniden yemek yenebilir?
Kusma durduktan sonra önce 1-2 saat dinlenmek ve küçük yudumlarla sıvı almak yardımcı olur. Sıvıyı tuttuktan sonra pirinç, muz, tost, kraker ya da sade çorba gibi hafif besinlerle az az başlanabilir. Yağlı, baharatlı ve kızarmış gıdalardan, alkolden ve fazla kafeinden birkaç gün uzak durmak iyi olur. Belirtiler 24 saatten uzun sürüyorsa doktora başvurun.
Kusma ne zaman tehlikelidir, ne zaman doktora gidilmelidir?
Yetişkinlerde 24 saatten uzun süren, sıvıyı tutmayı engelleyen kusma, dehidrasyon belirtileri, yüksek ateş, şiddetli baş ya da karın ağrısı varsa doktora başvurulmalıdır. Kan ya da kahve telvesi kusma, yeşil kusma, kafa travması sonrası kusma, ense sertliği ya da göğüs ağrısı varsa hemen acile gidin. Bebek, çocuk, yaşlı, gebe ve kronik hastalığı olanlarda başvuru daha erken olmalıdır.
Kan kusmak tehlikeli midir?
Evet, çok tehlikelidir. Kan kusma (hematemez) ya da kahve telvesi gibi kusma, mide, yemek borusu veya ince bağırsağın üst kısmındaki kanamaya işaret edebilir. Miktarı az bile olsa gecikmeden acil servise başvurulmalıdır; kendi başınıza ilaç almayın ve yemek yemeyin.
Çocuklarda kusma ne zaman tehlikelidir?
Çocuk sıvıyı tutamıyorsa, idrar çıkışı azalmışsa, çok halsiz ya da uykuya meyilliyse, yeşil ya da kanlı kusuyorsa, şiddetli karın ağrısı, ateşle birlikte ense sertliği ya da kafa travması sonrası kusma varsa gecikmeden doktora gidilmelidir. Bebeklerde fışkırır tarzda kusma ve kilo alamama da acil değerlendirme gerektirir. Çocuklara ilaç vermeden önce mutlaka doktora danışın.
Bebeklerin kusması normal midir, ne zaman doktora gidilmeli?
Bebeklerde emzirmeden sonra sütü ağız kenarından çıkarmak (reflü) sık görülür ve çoğu zaman zararsızdır; kilo alıyor ve mutluysa genellikle kaygı gerektirmez. Fışkırır tarzda kusma, yeşil ya da kanlı kusma, ateş, karnın şişmesi, çok halsizlik, idrarda azalma ya da kilo alamama varsa beklemeden doktora başvurulmalıdır.
Kusmanın yanında ishal varsa ne yapılmalı?
Çoğunlukla viral mide-bağırsak enfeksiyonudur ve birkaç günde geçer. En önemli tedavi, kaybedilen sıvının oral rehidrasyon solüsyonu ve küçük yudumlarla yerine konmasıdır; ishali durdurucu ilaçlar ve antibiyotikler yalnız doktor önerirse kullanılmalıdır. Kanlı ishal, yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı ya da sıvı tutulamıyorsa doktora başvurun.
Hamilelikte kusmalar ne zaman başlar ve ne zaman geçer?
Gebelikte bulantı ve kusma genellikle 4-6. haftada başlar, 9-10. haftalarda en yoğun olur ve çoğu kadında 14-16. haftaya kadar düzelir. Gebelerin yaklaşık %70-80’inde bulantı, yaklaşık yarısında kusma görülür. Sıvı tutulamıyor, kilo kaybı ya da idrarda azalma varsa aşırı kusma (hiperemezis gravidarum) düşünülür; hekime ya da acile başvurun.
Yolculukta veya denizde bulantı ve kusma neden olur?
Araç tutmasında gözlerin gördüğü hareket ile iç kulaktaki denge sisteminin (vestibüler sistem) algıladığı hareket birbirini tutmaz; beyin bu çelişkiyi bulantı, baş dönmesi, terleme ve kusma ile yanıtlar. Ön koltukta oturmak, ufuk çizgisine bakmak, okumamak ve ortamı havalandırmak azaltabilir. Sık yaşıyorsanız doktora ya da eczacıya danışın.
Anoreksiya ve bulimiya kusmaya neden olur mu?
Bulimiya nervozada ve anoreksiya nervozanın arındırıcı tipinde kişi kilo kontrolü amacıyla kendini kusturabilir. Bu davranış sıvı ve tuz kaybına, diş ve yemek borusu hasarına yol açar. Yeme bozuklukları ergenlerde ve genç erişkinlerde sık görülür, tedavi edilebilir; bir psikiyatri uzmanından ve gerekirse diyetisyenden destek alınmalıdır.
Alkol tüketimi kusmaya neden olur mu?
Evet. Alkol mide mukozasını tahriş eder ve mide boşalmasını etkileyerek bulantı ve kusmaya yol açabilir. Çok miktarda alkol alımında uyuşukluk, bilinç bulanıklığı, yavaş solunum ya da kan kusma alkol zehirlenmesi ve mide kanaması işareti olabilir ve acildir.
Kusmayı tetikleyen besinler nelerdir?
Kişiden kişiye değişse de yağlı, kızarmış, çok baharatlı, aşırı tuzlu ve şekerli gıdalar, alkol ve aşırı kafein mideyi tahriş edip bulantıyı artırabilir. Bozulmuş ya da uygunsuz saklanmış gıdalar zehirlenme yoluyla kusmaya yol açar. Besin alerjisi olanlarda ilgili besin kusmayı tetikler.
Kusma ve bulantı için bitkisel yöntemler işe yarar mı?
Zencefilin gebelikte bulantıyı bir miktar azaltabileceğine dair sınırlı kanıt vardır, ancak diğer bitki çaylarının ve karışımların kusmayı tedavi ettiğine dair güvenilir kanıt yoktur. Uçucu yağlar yutulmamalıdır. Bal 1 yaşından küçük bebeklere verilmemelidir. Herhangi bir bitkisel ürünü kullanmadan önce doktorunuza danışın.
Kusma bulaşıcı mıdır?
Kusmanın kendisi bir belirtidir, ancak çoğu zaman altında yatan norovirüs ve rotavirüs gibi mide-bağırsak enfeksiyonları çok bulaşıcıdır. Bu virüsler kusmuk ve dışkıyla, kirli ellerle ve yüzeylerle yayılır. Sık el yıkama, yüzeylerin temizlenmesi ve hasta kişiden uzak durmak bulaşmayı azaltır.
Sürekli kusma başka bir sağlık sorununun belirtisi olabilir mi?
Evet. Haftalarca süren ya da sık tekrarlayan kusma mide ve bağırsak hastalıkları, gebelik, migren, ilaçlar, yeme bozuklukları, böbrek ve karaciğer hastalıkları ya da beyin kaynaklı nedenlerle ilişkili olabilir. Nedenin bulunması için vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.
Kusma için hangi bölüme gidilir?
Önce aile hekimine ya da iç hastalıkları bölümüne başvurulabilir; çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları, gebelerde kadın hastalıkları ve doğum bölümüne gidilir. Neden bulunduktan sonra gastroenteroloji, nöroloji, kulak burun boğaz ya da psikiyatri gibi ilgili bölümlere yönlendirilebilirsiniz. Acil işaretlerde doğrudan acil servise başvurun.
Kusma ve bulantı için reçetesiz ilaç kullanılır mı?
Bulantı önleyici ilaçların bazıları reçeteyle verilir ve yaşa, gebeliğe ve eşlik eden hastalıklara göre seçilir; bu nedenle ilaç adını kendiniz seçmeyin. Eczacınız ya da doktorunuz uygun seçeneği ve dozu belirler. Çocuklarda ve gebelerde ilacı mutlaka hekime danışarak kullanın.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Diarrhoea and vomiting
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Vomiting and morning sickness
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Nausea and vomiting – adults
- Cleveland Clinic. Emesis (Vomiting & Throwing Up) Symptoms, Causes & Treatment
- Klinik Tıp Pediatri Dergisi (DergiPark). Çocuklarda Viral Gastroenteritler
- Geleneksel ve Tamamlayıcı Anadolu Tıbbı Dergisi (DergiPark). GEBELİK BULANTI ve KUSMASINDA ZENCEFİL KULLANIMI