HASTALIK

Hipofiz Adenomu

Hipofiz adenomu, beynin tabanındaki hipofiz bezinde gelişen ve çoğunlukla iyi huylu olan bir tümördür. Hormon dengesini bozabilir ya da büyüyerek görmeyi etkileyebilir; izlem, ilaç, ameliyat ya da radyocerrahi ile tedavi edilir.

Son güncelleme: 15.11.2026

Özet

Hipofiz adenomu, beynin tabanında yer alan ve vücuttaki birçok hormonu yöneten hipofiz bezinden köken alan, çoğunlukla iyi huylu (kanser olmayan) bir tümördür. Adenomlar yavaş büyür ve diğer organlara yayılmaz. Ancak bulunduğu yer nedeniyle hormon dengesini bozabilir ya da yeterince büyüdüğünde görme sinirlerine baskı yapabilir.

Adenomlar boyutlarına göre mikroadenom (1 cm'den küçük) ve makroadenom (1 cm ve üzeri) olarak ayrılır. Hormon salgılamalarına göre de salgılayan (fonksiyone) ve salgılamayan (nonfonksiyone) olarak sınıflanır. Küçük ve belirti vermeyen adenomlar başka bir nedenle çekilen MR'da tesadüfen bulunabilir ve çoğu zaman yalnızca izlem gerektirir.

Belirtiler adenomun salgıladığı hormona ve büyüklüğüne bağlıdır. Adet düzensizliği, memeden süt gelmesi, cinsel isteksizlik, el ve ayaklarda büyüme, yüzde yuvarlaklaşma, baş ağrısı ve görme alanında daralma görülebilir. Tanıda hormon testleri, hipofiz MR'ı ve görme alanı muayenesi kullanılır. Tedavi; izlem, ilaç tedavisi, burundan yapılan ameliyat ve radyocerrahi seçeneklerini içerir. Hangi yolun uygun olduğuna endokrinoloji ve beyin cerrahisi uzmanları birlikte karar verir.

Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, ani görme kaybı ya da çift görme, bulantı ve kusma ile bilinç bulanıklığı hipofiz apopleksisi adı verilen acil bir durumu gösterebilir ve hemen acil servise başvurulmasını gerektirir.

Hakkında

Hipofiz Adenomu Nedir?

Hipofiz, burnun arkasında, göz sinirlerinin kesiştiği bölgenin hemen altında yer alan bezelye büyüklüğünde bir bezdir. Büyüme, tiroid, böbrek üstü bezleri, üreme organları ve süt salgısı gibi pek çok işlevi hormonlar yoluyla yönetir. Hipofiz adenomu, bu bezin hücrelerinden gelişen iyi huylu bir tümördür. Hipofiz karsinomu adı verilen kötü huylu tümörler ise çok nadirdir ve adenomdan farklı bir tanıdır.

Belirti veren hipofiz adenomu nadirdir. Ancak MR ya da otopsi çalışmalarında, hiç belirti vermemiş küçük hipofiz lezyonlarına nispeten sık rastlanır. Bu nedenle "her beş kişiden birinde adenom vardır" gibi ifadeler tedavi gerektiren hastalığın sıklığını değil, tesadüfen saptanan küçük lezyonların sıklığını anlatır.

Boyutlarına Göre Türleri

Mikroadenom

Çapı 1 cm'den küçük adenomlardır. Çoğu zaman belirti vermez. Hormon salgılayan türlerde ise hormon fazlalığına bağlı belirtiler görülebilir. Küçük oldukları için görme sinirine baskı yapmazlar.

Makroadenom

Çapı 1 cm ve üzerindeki adenomlardır. Büyüdüklerinde görme sinirine ve normal hipofiz dokusuna baskı yapabilir, baş ağrısı, görme alanı daralması ve hipofiz hormon eksikliğine yol açabilirler. Mikroadenomlara göre daha sık tedavi gerektirir.

Hormon Salgılamasına Göre Türleri

  • Prolaktinom: Süt hormonu prolaktini fazla salgılar. En sık görülen hormon salgılayan adenomdur. Kadınlarda adet düzensizliği ve memeden süt gelmesine, erkeklerde cinsel isteksizlik ve ereksiyon sorununa yol açar.
  • Büyüme hormonu salgılayan adenom: Yetişkinlerde akromegaliye (el, ayak, çene ve yüzde büyüme), çocuklarda ise gigantizme (aşırı uzama) yol açabilir.
  • ACTH salgılayan adenom: Kortizol fazlalığına bağlı Cushing hastalığına neden olur.
  • TSH salgılayan adenom: Nadirdir, tiroid hormonu fazlalığı (tirotoksikoz) belirtileri verebilir.
  • Salgılamayan (nonfonksiyone) adenomlar: Hormon fazlalığı yapmaz. Büyüyünce baskı belirtileri ya da hormon eksikliği ile fark edilir.

Hipofiz Bezinin Hormonları

Ön hipofiz büyüme hormonu (GH), prolaktin, ACTH (böbrek üstü bezini uyarır ve kortizol salgılatır), TSH (tiroidi uyarır), LH ve FSH (yumurtalık ve testisleri uyarır) hormonlarını salgılar. Arka hipofiz ise idrar miktarını düzenleyen ADH ve doğum ve süt salgısında rol alan oksitosini depolar ve salar. Adenomda bu hormonlardan bir ya da birkaçı fazla ya da eksik olabilir.

Tedavi Seçenekleri

  • İzlem: Küçük, belirti vermeyen ve hormon salgılamayan adenomlarda düzenli MR ve hormon kontrolü yeterli olabilir.
  • İlaç tedavisi: Prolaktinomada ilk seçenek kabergolin ya da bromokriptin gibi dopamin agonistleridir ve çoğu hastada hem prolaktini düşürür hem de adenomu küçültür. Büyüme hormonu fazlalığında somatostatin analogları gibi ilaçlar kullanılabilir. İlaç, doz ve süre mutlaka endokrinoloji uzmanı tarafından belirlenir; doktora danışmadan başlanmamalı ve bırakılmamalıdır.
  • Ameliyat: Çoğunlukla burun deliğinden endoskopik ya da mikroskopik olarak (transsfenoidal cerrahi) yapılır, kafatası açılmaz. Görme sinirine baskı, ilaçla kontrol edilemeyen hormon fazlalığı, ilaca yanıt vermeyen prolaktinom ya da apopleksi varsa önerilir. Ameliyat beyin cerrahisi, çoğunlukla KBB ile ortak yapılır.
  • Radyocerrahi ve radyoterapi: Gamma Knife gibi yöntemler odaklanmış radyasyonla uygulanır, lazer değildir. Ameliyattan sonra kalan ya da yeniden büyüyen adenomda ya da ameliyatın uygun olmadığı hastalarda düşünülür. Etkisi aylar ya da yıllar içinde ortaya çıkar.
  • Hormon replasmanı: Adenom ya da tedavi sonrası hipofiz hormon eksikliği gelişirse eksik hormonlar (kortizol, tiroid hormonu, cinsiyet hormonları vb.) ilaçla yerine konur.

Tedavi seçimi adenomun tipine, büyüklüğüne, hormon düzeylerine ve görme bulgularına göre kişiye özel yapılır. Hiçbir ilacı doktor önerisi olmadan kullanmayın.

Nedenleri

Hipofiz adenomlarının çoğunda kesin neden bilinmemektedir. Hipofizdeki hücrelerde oluşan genetik değişikliklerin hücre çoğalmasını kontrolsüz hale getirdiği düşünülür, ancak bu değişikliklerin çoğu kalıtsal değildir ve kişinin yaşamı boyunca sonradan ortaya çıkar.

Sporadik (Rastlantısal) Adenomlar

Hastaların büyük çoğunluğunda hastalık ailede başka kimseyi etkilemez ve belirli bir tetikleyici bulunamaz. Beslenme, stres, cep telefonu ya da piercing gibi alışkanlıkların hipofiz adenomuna yol açtığı yönünde bilimsel kanıt yoktur.

Kalıtsal Sendromlar

Az sayıda hastada adenom, ailesel hastalıkların bir parçası olarak gelişir. Bunlardan en bilinenleri çoklu endokrin neoplazi tip 1 (MEN1), Carney kompleksi ve AIP geni değişikliğine bağlı ailesel hipofiz adenomudur. Bu hastalıklarda diğer hormon bezlerinde de tümör ya da başka bulgular olabilir. Ailede birden fazla kişide hipofiz adenomu ya da paratiroid, pankreas tümörü gibi hormonal hastalıklar varsa endokrinoloji ya da genetik uzmanına danışılabilir.

Kafa Travması ve Ameliyat Hakkında

Kafa travması ya da önceki hipofiz ameliyatının yeni bir adenom oluşturduğuna dair kanıt yoktur. Ameliyat sonrası görülen kitle çoğunlukla ameliyatta tamamen çıkarılamayan ya da yeniden büyüyen adenomdur. Kafa travması sonrası hipofiz hormon eksikliği gelişebilir, ancak bu adenomdan farklı bir durumdur.

Belirtileri

Hipofiz adenomlarının birçoğu hiç belirti vermez ve başka bir nedenle çekilen MR'da tesadüfen bulunur. Belirti verdiğinde bunlar adenomun salgıladığı hormona ve büyüklüğüne göre değişir. Tek bir belirti tanı koydurmaz; birçok başka hastalıkta da görülür.

Hormon Fazlalığına Bağlı Belirtiler

  • Prolaktin fazlalığında: Adet düzensizliği ya da adet görememe, gebe kalmada güçlük, gebelik ve emzirme dışında memeden süt gelmesi (galaktore), cinsel isteksizlik, erkeklerde ereksiyon sorunu.
  • Büyüme hormonu fazlalığında: Yetişkinlerde el ve ayakların, çene ve burnun büyümesi, yüz hatlarında kabalaşma, aşırı terleme, eklem ağrısı, horlama; çocuklarda aşırı boy uzaması.
  • Kortizol fazlalığında (Cushing): Yüzde yuvarlaklaşma, gövdede kilo alımı, kolay morarma, mor çizgiler, yüksek tansiyon, kan şekeri yükselmesi.
  • Tiroid hormonu fazlalığında: Çarpıntı, terleme, kilo kaybı, ellerde titreme.

Baskı Belirtileri (Büyük Adenomlarda)

  • Baş ağrısı: Genellikle hafif ve sürekli olabilir.
  • Görme alanı daralması: Özellikle her iki gözde dış yan tarafı görememe (yan görmede azalma), nesnelere çarpma ya da çift görme.

Hormon Eksikliğine Bağlı Belirtiler

Adenom normal hipofiz dokusuna baskı yaparsa hormonlar azalabilir. Sürekli halsizlik ve yorgunluk, kas güçsüzlüğü, soğuğa dayanıksızlık, kilo alımı, kabızlık, düşük tansiyon, cinsel isteksizlik, kadınlarda adet kesilmesi, erkeklerde sakal ve vücut kıllarında azalma görülebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

  • Nedeni açıklanamayan adet düzensizliği, memeden süt gelmesi ya da gebe kalamama (bir yıl içinde, 35 yaş üzerinde altı ay)
  • Cinsel isteksizlik ya da ereksiyon sorunu
  • Yüz, el ve ayak yapısında yavaş ilerleyen değişiklik
  • Sürekli baş ağrısı ile birlikte görmede değişiklik
  • Görme alanında daralma ya da çift görme
  • Geçmeyen aşırı halsizlik ve kilo değişikliği

Bu belirtiler için endokrinoloji ya da iç hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, ani görme kaybı ya da çift görme, bulantı, kusma, bilinç bulanıklığı ya da şiddetli halsizlik ve bayılma acil durum işaretidir (hipofiz apopleksisi). Bu durumda gecikmeden acil servise gidilmelidir.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Hipofiz adenomu tanısı hastanın şikayetleri, muayenesi, hormon testleri ve görüntüleme ile konur. Çoğu zaman endokrinoloji uzmanı süreci yönetir, gerektiğinde beyin cerrahisi ve göz hastalıkları uzmanı sürece katılır.

Öykü ve Muayene

Doktor adet düzeni, cinsel işlev, süt gelmesi, baş ağrısı, görme değişikliği, halsizlik, kilo ve tansiyon değişikliği gibi bilgileri sorar. Gebelik olasılığı olan kadınlarda ilk olarak gebelik testi yapılır. Ayrıca yüz ve vücut görünümü ve tansiyon değerlendirilir.

Hormon Testleri

Kan testleri ile hipofiz ve bağlı bez hormonları ölçülür: prolaktin, büyüme hormonu ve IGF-1, kortizol ve ACTH (gerekirse deksametazon baskılama testi ya da gece tükürük kortizolü), TSH ve serbest T4, LH, FSH ve östradiol ya da testosteron. Bazı hormonlar için uyarı ya da baskılama testleri gerekebilir. Tam kan sayımı adenom tanısı için yönlendirici değildir, genel durumun değerlendirilmesi için istenebilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)

Hipofiz bölgesine özel protokollü MR (çoğunlukla kontrast madde ile), adenomun yerini ve boyutunu, görme siniri ve çevre yapılarla ilişkisini gösterir. İşlem yaklaşık 30-45 dakika sürer ve radyasyon içermez. Kalp pili, bazı metal implantlar ya da böbrek hastalığı varsa doktora önceden bilgi verilmelidir. MR tek başına hormon fazlalığı ya da eksikliğini göstermez, hormon testleri ile birlikte değerlendirilir.

Görme Alanı Muayenesi

Makroadenomlarda görme sinirine baskı olup olmadığını anlamak için göz doktoru tarafından görme alanı testi yapılır. Bu test tedavi kararında ve takipte önemlidir.

Risk Faktörleri

Hipofiz adenomu için kesin ve değiştirilebilir bir risk faktörü bilinmemektedir. Bu nedenle hastalığın oluşmasında kişinin bir kusuru ya da hatası yoktur.

Ailede Hormonal Hastalık ya da Kalıtsal Sendrom Öyküsü

MEN1, Carney kompleksi ve AIP gen değişikliği gibi kalıtsal durumlar hipofiz adenomu riskini artırır. Bu sendromlar hastaların küçük bir bölümünde görülür. Ailede hipofiz adenomu ya da paratiroid ve pankreas tümörleri gibi hormonal hastalık öyküsü varsa doktora bilgi verilmelidir.

Yaş ve Cinsiyet

Adenomlar her yaşta görülebilir ancak en sık genç ve orta yaş yetişkinlerde tanınır. Prolaktinom kadınlarda daha sık fark edilir, bunun bir nedeni adet düzensizliğinin erken belirti olmasıdır. Çocuk ve ergenlerde nadirdir.

Bilimsel Kanıtı Olmayan Faktörler

Kafa travması, sinüzit, burun kanaması, burun piercingi, beslenme alışkanlıkları ya da stresin hipofiz adenomuna yol açtığına dair güçlü kanıt yoktur. Bu nedenle bunlardan kaçınarak adenomdan korunmak mümkün değildir.

Komplikasyon Gelişme Riskini Artıran Durumlar

Adenomun büyük olması, hızlı büyümesi, tedavi edilmemesi ya da düzenli takip edilmemesi görme kaybı, hormon eksikliği ve apopleksi riskini artırır. Gebelikte makroadenomun büyüme ihtimali daha yüksektir ve bu durumda yakın takip gerekir.

Komplikasyonları

Hipofiz adenomlarının çoğu uygun takip ve tedavi ile iyi yönetilir. Ancak büyük ya da hormon salgılayan adenomlar, tedavi edilmediğinde ya da geç tanındığında aşağıdaki sorunlara yol açabilir.

Görme Kaybı

Büyüyen adenom görme sinirinin kesiştiği bölgeye baskı yaparak önce görme alanında daralmaya, tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabilir. Görme alanı muayenesi ile erken fark edilir. Ani görme değişikliği acil değerlendirme gerektirir.

Hipofiz Hormon Eksikliği (Hipopituitarizm)

Adenom normal hipofiz dokusuna baskı yaparsa ya da tedavi (ameliyat, radyoterapi) sırasında doku zarar görürse bir ya da birkaç hipofiz hormonu eksik kalabilir. Bu durum adrenal yetmezlik, tiroid yetersizliği, cinsiyet hormonu eksikliği ve kısırlığa yol açabilir. Eksik hormonlar ilaçla yerine konur ve ömür boyu takip gerekebilir.

Hormon Fazlalığına Bağlı Sorunlar

Tedavi edilmeyen büyüme hormonu fazlalığı kalp hastalığı, diyabet, eklem sorunları ve uyku apnesine; kortizol fazlalığı tansiyon yüksekliği, diyabet, kemik erimesi ve enfeksiyonlara; prolaktin fazlalığı uzun vadede kemik erimesine ve doğurganlığın azalmasına yol açabilir. Çoğunda tedavi ile bu riskler azalır.

Hipofiz Apopleksisi (Acil Durum)

Adenomun içine ani kanama olması ya da kan akımının bozulması ile ortaya çıkar. Nadirdir ancak hayatı tehdit edebilir. Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, ani görme kaybı ya da çift görme, bulantı, kusma, bilinç bulanıklığı ve düşük tansiyon görülür. Bu belirtilerde hemen acil servise başvurulmalıdır. Tedavide hormon (özellikle kortizol) desteği ve gerekirse acil ameliyat yapılır.

Tedaviye Bağlı Olası Sorunlar

Ameliyat sonrası geçici burun tıkanıklığı, hormon eksikliği, aşırı idrar ve susama ile kendini gösteren diabetes insipidus, beyin omurilik sıvısı kaçağı, enfeksiyon (menenjit) ve nadiren görme sorunları ya da kanama görülebilir. Ameliyat sonrası burundan su gibi sıvı gelmesi, ateş, şiddetli baş ağrısı, aşırı idrar yapma ve görme değişikliği durumunda hemen doktora başvurulmalıdır. Radyoterapi sonrasında hipofiz hormon eksikliği aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkabilir.

Nasıl Önlenir

Hipofiz adenomunu önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak erken tanı, doğru tedavi ve düzenli takip ile komplikasyonların çoğu önlenebilir ya da azaltılabilir.

Erken Tanı

Nedeni açıklanamayan adet düzensizliği, memeden süt gelmesi, cinsel isteksizlik, yüz ve ekstremite yapısında değişiklik, kalıcı baş ağrısı ya da görme alanı değişikliğinde zaman kaybetmeden endokrinoloji uzmanına başvurmak adenomun küçükken fark edilmesini sağlar. Ailede kalıtsal sendrom öyküsü olanlarda hekim kararıyla düzenli kontrol yapılabilir.

Düzenli İzlem

Tesadüfen bulunan küçük adenomlarda hormon testleri ve MR ile planlı kontroller yapılır. İzlem aralığını doktor belirler. Görme alanı muayenesi büyük adenomlarda takibin parçasıdır.

Tedaviye Uyum

Prolaktinom gibi ilaçla tedavi edilen adenomlarda ilacı doktora danışmadan bırakmak ya da dozunu değiştirmek hastalığın geri dönmesine neden olabilir. Hormon replasmanı kullanan kişiler, hastalandıklarında ya da ameliyat olacaklarında kortizol dozu konusunda doktorlarına bilgi vermelidir. Acil durumlar için hormon eksikliğini gösteren bir tıbbi kimlik ya da kart taşınması önerilebilir.

Sağlıklı Yaşam

Sigarayı bırakmak, dengeli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve kilo kontrolü adenomu önlemez, ancak hormon fazlalığı ve eksikliğine bağlı kalp, kemik ve metabolik riskleri azaltmaya yardımcı olur. Bitkisel ürünlerin ve takviyelerin adenomu küçülttüğüne dair bilimsel kanıt sınırlıdır, kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Tedavi Seçenekleri

İlgili tedaviler

İlgili ameliyatlar

Sık Sorulan Sorular

Hipofiz Adenomu Tedavi Edilebilir mi?

Evet, hipofiz adenomları çoğu hastada etkili biçimde kontrol altına alınabilir. Tedavi adenomun tipine ve büyüklüğüne göre izlem, ilaç tedavisi, burundan yapılan ameliyat ya da radyocerrahi olabilir. Prolaktinomada çoğu zaman ilaç yeterlidir. Her hastada tam iyileşme garanti edilemez, hormon eksikliği ya da nüks nedeniyle uzun süreli takip gerekebilir.

Hipofiz Adenomunda Hangi Tedavi Yöntemleri Kullanılmaktadır?

Dört ana seçenek vardır: izlem, ilaç tedavisi, ameliyat ve radyoterapi ya da radyocerrahi. Küçük ve belirti vermeyen adenomlarda düzenli MR ve hormon kontrolü yeterli olabilir. Prolaktinomada dopamin agonisti ilaçlar ilk seçenektir. Görme sinirine baskı yapan, ilaçla kontrol edilemeyen ya da apopleksi gelişen adenomlarda ameliyat, ameliyat sonrası kalan adenomda ise radyocerrahi düşünülür. Tedaviyi hastanın durumuna göre endokrinoloji ve beyin cerrahisi ekibi birlikte planlar.

Hipofiz Adenomu Olan Kişilerde Vitamin Eksikliği Görülür mü?

Hipofiz adenomu doğrudan vitamin eksikliğine yol açmaz. Ancak hipofiz hormon eksikliği (örneğin tiroid ya da kortizol eksikliği) saç dökülmesi, tırnak kırılması, halsizlik gibi vitamin eksikliğine benzeyen belirtiler verebilir. Bu şikayetlerin nedeni kan testleri ile araştırılmalıdır. Vitamin takviyesi başlamadan önce doktora danışılmalıdır.

Hipofiz Adenomu Cinsel İsteksizlik Yapar mı?

Evet, yapabilir. Prolaktin fazlalığı ya da hipofiz hormon eksikliği cinsiyet hormonlarının (östrojen, testosteron) düşmesine yol açarak kadın ve erkeklerde cinsel isteksizliğe, erkeklerde ereksiyon sorununa, kadınlarda vajinal kuruluğa neden olabilir. Bu şikayetler yalnızca adenomdan kaynaklanmaz, bu nedenle hormon testleri ile araştırılması gerekir. Adenom tedavisi ile hormonlar düzeldiğinde çoğu kişide şikayetler azalır.

Hamilelikte Hipofiz Adenomu Tespit Edilirse Ne Olur?

Gebelik sırasında adenom saptanırsa gebelik sonlandırılmaz ve çoğu hastada normal sürdürülür. Mikroadenomların gebelikte büyüme riski düşüktür, makroadenomlarda ise daha yüksektir. Bu nedenle endokrinoloji uzmanı ile birlikte, gerekirse beyin cerrahi ve göz hekimi ile yakın takip, baş ağrısı ve görme alanı kontrolü yapılır. İlaç tedavisi hekim kararıyla sürdürülür ya da düzenlenir. Doktora danışmadan ilaç bırakılmamalıdır.

Hipofiz Adenomu Beyin Kanamasına Yol Açar mı?

Nadiren, adenomun içine kanama (hipofiz apopleksisi) olabilir. Bu durumda ani ve çok şiddetli baş ağrısı, ani görme kaybı ya da çift görme, bulantı, kusma ve bilinç bulanıklığı görülür. Bu, acil bir durumdur ve hemen hastaneye gidilmelidir. Hipofiz adenomlarının büyük çoğunluğu kanama yapmaz ve hastalık genellikle iyi yönetilebilir.

Hipofiz Adenomu Olan Kişiler Bebek Sahibi Olur mu?

Birçok hasta tedavi ile bebek sahibi olabilir. Prolaktin fazlalığı ya da hormon eksikliği yumurtlamayı ve sperm üretimini bozarak gebe kalmayı zorlaştırabilir. Tedavi ile hormon düzeyleri düzeldiğinde doğurganlık çoğu hastada geri kazanılır. Gebelik planlayan hastalar önceden endokrinoloji uzmanı ile görüşmelidir.

Hipofiz Adenomu Ameliyatı Riskli midir?

Hipofiz ameliyatı deneyimli ekiplerce yapıldığında genellikle güvenli kabul edilir, ancak hiçbir ameliyat risksiz değildir. Olası riskler arasında hipofiz hormon eksikliği, geçici ya da kalıcı diabetes insipidus (aşırı idrar ve susama), beyin omurilik sıvısı kaçağı, enfeksiyon, görme sorunları ve nadiren kanama bulunur. Ameliyat burun deliğinden yapılır, göz boşluğuna girilmez. Risk adenomun yerine ve büyüklüğüne göre değişir, ekibinizle ayrıntılı konuşmalısınız.

Hipofiz Adenomu Görülen Kişiler Nasıl Beslenmelidir?

Hipofiz adenomuna özgü bir diyet yoktur. Dengeli, sebze ve meyveden zengin, işlenmiş gıdalardan fakir bir beslenme önerilir. Cushing hastalığı ya da akromegali gibi durumlarda kan şekeri, tansiyon ve kilo kontrolü için hekim ve diyetisyen kişiye özel beslenme önerebilir. Bitkisel ürün ve takviyelerin adenomu iyileştirdiğine dair bilimsel kanıt sınırlıdır, kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Sigara ve Alkol Hipofiz Adenomunu Nasıl Etkiler?

Sigara ve alkolün hipofiz adenomuna yol açtığına ya da adenomu büyüttüğüne dair kanıt yoktur. Ancak sigara ve fazla alkol kalp, damar ve kemik sağlığını bozar; bu riskler hormon fazlalığı ya da eksikliği olan hastalarda daha da önem kazanır. Genel sağlık için sigaradan uzak durulması ve alkolün sınırlandırılması önerilir.

Hipofiz Adenomu Tümör müdür?

Evet, hipofiz adenomu bir tümördür ancak çoğunlukla iyi huyludur, yani kanser değildir ve vücudun diğer bölgelerine yayılmaz. Yine de bulunduğu yer nedeniyle hormon dengesini bozabilir ya da büyüyerek görmeyi etkileyebilir. Bu nedenle iyi huylu olması, her adenomun tedavi gerektirdiği ya da önemsiz olduğu anlamına gelmez. Kötü huylu hipofiz tümörleri (karsinom) çok nadirdir. Hormon salgılayan, büyük ya da görme sinirine baskı yapan adenomlar tedavi edilmezse görme kaybı ve hormon sorunlarına yol açabilir.

Hipofiz Adenomu İçin Hangi Bölüme Gidilir?

İlk başvuru için endokrinoloji (ya da iç hastalıkları) bölümü uygundur. Adenomun büyüklüğüne göre beyin ve sinir cerrahisi ve görme alanı değerlendirmesi için göz hastalıkları bölümü de sürece katılır. Ameliyat gerekiyorsa beyin cerrahisi, sıklıkla KBB ile birlikte çalışır. Radyocerrahi gerekiyorsa radyasyon onkolojisi devreye girer.

Hipofiz Adenomu Nasıl Anlaşılır?

Şüphe adet düzensizliği, memeden süt gelmesi, cinsel isteksizlik, el ve ayak büyümesi, baş ağrısı ve görme alanı daralması gibi belirtilerle başlar. Tanı için kanda hormon düzeyleri (prolaktin, IGF-1, kortizol, TSH, LH, FSH vb.), hipofiz MR ve gerekirse görme alanı testi yapılır. MR adenomu gösterir, hormon testleri ise adenomun fazla ya da eksik hormona yol açıp açmadığını belirler.

Hipofiz Adenomu Tekrarlar mı?

Hipofiz adenomu tedavi sonrasında nadiren yeniden büyüyebilir. Nüks riski adenomun tipine, ameliyatta tamamen çıkarılıp çıkarılamadığına ve hormon durumuna göre değişir. Bu nedenle tedaviden sonra düzenli hormon testi ve MR takibi gerekir. Nüks olursa ilaç, yeniden ameliyat ya da radyocerrahi uygulanabilir.

Hipofiz Apopleksisi Nedir, Ne Zaman Acile Gidilmelidir?

Hipofiz apopleksisi, hipofizdeki adenomun içine kanama ya da adenomun kan akımının bozulması sonucu ani şişmesi durumudur. Çok ani ve şiddetli baş ağrısı, ani görme kaybı ya da çift görme, bulantı ve kusma, bilinç bulanıklığı ya da ani halsizlik ve tansiyon düşüklüğü bu durumun belirtileri olabilir. Bunlar acil durumdur ve hemen en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Prolaktinoma Nedir, Tedavisi Nasıldır?

Prolaktinom, hipofizdeki prolaktin hormonunu fazla salgılayan adenomdur ve en sık görülen hormon salgılayan hipofiz adenomudur. Kadınlarda adet düzensizliği, memeden süt gelmesi ve gebe kalamama, erkeklerde cinsel isteksizlik, ereksiyon sorunu ve kısırlık yapabilir. Çoğu hastada ilk tedavi kabergolin gibi dopamin agonisti ilaçlardır. İlaç doz ve süresini endokrinoloji uzmanı belirler ve doktora danışmadan bırakılmamalıdır. Yanıt alınamayan ya da görme etkilenen hastalarda ameliyat ya da radyocerrahi düşünülebilir.

Hipofiz Adenomu Hangi Durumlarda Ameliyat Edilir?

Büyüyen ve görme sinirine baskı yaparak görme kaybına yol açan adenomlarda, ilaçla kontrol edilemeyen hormon fazlalığında (örneğin akromegali ya da Cushing hastalığı), apopleksi gelişen hastalarda ve ilaca yanıt vermeyen ya da ilacı tolere edemeyen prolaktinomalarda ameliyat önerilebilir. Ameliyat çoğunlukla burundan girilerek yapılır. Küçük ve belirti vermeyen adenomlarda ise düzenli izlem yeterli olabilir.

Hipofiz Adenomu Tedavisinden Sonra Takip Gerekir mi?

Evet. Ameliyat, ilaç ya da radyocerrahi sonrasında hormon düzeyleri, MR ve gerekirse görme alanı belirli aralıklarla kontrol edilir. Adenomun nüks etmesi ya da hipofiz hormonlarında eksiklik gelişmesi mümkündür. Kontrol aralıklarını tedaviyi yapan ekip belirler.

Hipofiz Adenomu Kalıtsal mıdır?

Hipofiz adenomlarının çoğu ailesel değildir ve nedeni bilinmez. Az sayıda hastada MEN1, Carney kompleksi ya da AIP gen değişikliği gibi kalıtsal durumlar vardır. Ailede birden fazla kişide hipofiz adenomu ya da buna eşlik eden hormonal hastalıklar varsa endokrinoloji ya da genetik uzmanına danışılabilir.

Kaynaklar

  1. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Pituitary Tumors
  2. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Acromegaly
  3. Cleveland Clinic. Hypopituitarism: What It Is, Symptoms & Treatment
  4. Cleveland Clinic. Pituitary Gland: What It Is, Function & Anatomy
  5. Journal of Uludağ University Medical Faculty (DergiPark). Tirotoksikozun Nadir Bir Nedeni: TSH Salgılayan Hipofiz Adenomu
  6. Klinik Tıp Bilimleri (DergiPark). Akromegali Hastalarında Endoskopik Endonazal Transsfenoidal Cerrahi Sonuçlarımız; 20 Hastalık Deneyim
İlgili Tedaviler 1İlgili Ameliyatlar 1