AMELİYAT

Hipofiz Adenomu Ameliyatı

Hipofiz adenomu ameliyatı, hipofiz bezindeki iyi huylu tümörün çoğunlukla burun yolundan endoskopla (endoskopik transsfenoidal cerrahi) çıkarılmasıdır. Hastalar genellikle 2-4 gün hastanede kalır ve ameliyattan sonra hormon ve MR takibi gerekir.

Son güncelleme: 14.11.2026
AnesteziGenel
Süre2-3 Saat
Hastanede yatış2-4 Gün
İşe dönüş2-4 Hafta (Masa Başı)
Hipofiz Adenomu Ameliyatı

Özet

Hipofiz, kafatasının içinde, beynin tabanında ve burnun arka kısmının hemen üstünde yer alan, nohut büyüklüğünde bir bezdir. Büyüme, tiroit, böbrek üstü bezleri, üreme ve süt salgısıyla ilgili birçok hormonu yönetir. Hipofiz adenomu bu bezden gelişen ve neredeyse her zaman iyi huylu olan bir tümördür. Hormon fazlalığına (prolaktinoma, akromegali, Cushing hastalığı gibi), çevredeki görme sinirlerine baskıya ya da normal hipofiz dokusunun ezilmesiyle hormon eksikliğine yol açabilir. Birçok küçük adenom ise hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle çekilen MR’da tesadüfen bulunur.

Ameliyat gereken hastaların büyük çoğunluğunda tümör, burun deliğinden ilerletilen ince bir kamerayla (endoskopik transsfenoidal cerrahi) genel anestezi altında çıkarılır; yüzde ya da başta dışarıdan görünen bir kesi yapılmaz. Ameliyat genellikle 2-3 saat sürer ve hastalar çoğunlukla 2-4 gün hastanede kalır. Prolaktinomaların çoğu ise ameliyatsız, ilaçla tedavi edilir. Ameliyattan sonra hormonların ve tümörün düzenli kan testleri ve MR ile takibi tedavinin önemli bir parçasıdır.

Hakkında

Hipofiz Adenomu Türleri

  • Prolaktinoma: En sık hormon salgılayan türdür. Kadınlarda adet düzensizliği ya da adet görmeme, gebelik olmadan memeden süt gelmesi ve kısırlık; erkeklerde cinsel istek azalması ve sertleşme sorunu yapabilir. Büyük tümörler baş ağrısı ve görme sorununa yol açabilir.
  • Büyüme hormonu salgılayan adenom (akromegali): Yetişkinlerde el, ayak ve yüz hatlarında büyüme, alt çenenin öne çıkması, terleme, eklem ağrısı, uyku apnesi, yüksek tansiyon ve şeker hastalığına neden olabilir. Çocuklukta ortaya çıkarsa aşırı boy uzamasına (devlik) yol açar.
  • ACTH salgılayan adenom (Cushing hastalığı): Fazla kortizole bağlı olarak yüzde yuvarlaklaşma, karın ve ense bölgesinde yağlanma, karında mor çatlaklar, kas güçsüzlüğü, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kemik erimesi ve ruh hali değişikliklerine yol açar.
  • TSH salgılayan adenom: Nadirdir; tiroit bezini aşırı uyararak çarpıntı, kilo kaybı, sinirlilik ve terleme gibi belirtiler yapar.
  • Hormon salgılamayan (fonksiyonsuz) adenom: Hormon fazlalığı yapmaz; çoğu zaman büyüyüp görme sinirlerine ya da normal hipofiz dokusuna baskı yaptığında fark edilir.

Boyutu 1 santimetreden küçük olanlara mikroadenom, büyük olanlara makroadenom denir. Kraniyofarenjiyom ve Rathke kleft kisti gibi aynı bölgede görülen başka kitleler adenom değildir ve tedavileri farklı olabilir.

Belirtiler

  • Görme bozukluğu: Büyük adenomlar görme sinirlerinin çaprazlaştığı noktaya (optik kiazma) baskı yaparak özellikle yan tarafları görememeye (at gözlüğü takmış gibi görme) neden olabilir. Hasta bunu çoğu zaman fark etmez; göz muayenesinde görme alanı testiyle ortaya çıkar.
  • Baş ağrısı: Özellikle büyük tümörlerde görülebilir, ancak baş ağrısının birçok başka nedeni de vardır.
  • Hormon eksikliği belirtileri: Halsizlik, çabuk yorulma, üşüme, kilo değişikliği, cinsel istek azalması, adet düzensizliği ve kısırlık.
  • Hormon fazlalığı belirtileri: Tümörün tipine göre yukarıda sayılan prolaktinoma, akromegali ya da Cushing belirtileri.

Hipofiz Apopleksisi: Acil Durum

Adenomun içine ani kanama olması ya da kanlanmasının bozulmasına hipofiz apopleksisi denir. Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, görmede ani azalma, çift görme, bulantı-kusma ve bilinç bulanıklığı ile kendini gösterebilir. Bu durumda hemen acil servise başvurulmalıdır.

Neden Olur?

Çoğu hipofiz adenomunun nedeni bilinmez ve kalıtsal değildir. Az sayıda hastada multipl endokrin neoplazi tip 1 (MEN 1) gibi kalıtsal sendromlar söz konusudur; bu sendromda paratiroit bezi ve pankreas tümörleri de görülebilir. Ailede bu tür tümörler varsa doktorunuza söyleyin.

Hipofiz Adenomu Kanser midir?

Hipofiz adenomları neredeyse her zaman iyi huyludur ve vücudun başka bölgelerine yayılmaz. Hipofiz kanseri son derece nadirdir. Ancak iyi huylu olsalar da bazı adenomlar çevre dokulara doğru büyüyebilir ve tedaviden sonra tekrarlayabilir; bu nedenle düzenli takip önemlidir.

Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri

  • İzlem: Belirti vermeyen, hormon salgılamayan ve görme sinirlerine baskı yapmayan küçük adenomlar çoğu zaman ameliyat edilmeden, düzenli MR ve hormon testleriyle izlenir.
  • İlaç tedavisi: Prolaktinomada ilk tedavi, tümör büyük olsa bile genellikle dopamin agonisti denen ilaçlardır (kabergolin gibi). Çoğu hastada prolaktin düzeyi normale döner ve tümör küçülür. Akromegali, Cushing hastalığı ve TSH salgılayan adenomlarda da ameliyattan önce, sonra ya da ameliyat olamayan hastalarda ilaç tedavisi kullanılabilir.
  • Işın tedavisi (radyoterapi ya da ışınla cerrahi): Çoğunlukla ameliyattan sonra kalan ya da tekrarlayan tümörde uygulanır. Etkisi aylar ile yıllar içinde ortaya çıkar ve zamanla hipofiz hormonlarında eksikliğe yol açabilir.

Tedavi kararı tümörün tipine, boyutuna, görme sinirlerine etkisine ve hastanın genel durumuna göre beyin cerrahı, endokrinoloji uzmanı ve gerektiğinde göz hekimi ile radyasyon onkoloğunun birlikte yer aldığı ekipçe verilir.

Kimlere Ameliyat Önerilir?

  • Görme sinirlerine baskı yapan ya da görme kaybına yol açan adenomlar
  • Akromegali, Cushing hastalığı ve TSH salgılayan adenomlar (çoğunlukla ilk tedavi ameliyattır)
  • İlaca yanıt vermeyen ya da ilacı tolere edemeyen prolaktinomalar
  • Büyüdüğü izlenen hormon salgılamayan adenomlar
  • Hipofiz apopleksisi gibi acil durumlar

Ameliyat Yöntemleri

  • Endoskopik transsfenoidal (burundan) cerrahi: En sık kullanılan yöntemdir. Hipofiz bezine burnun arkasındaki sfenoid sinüs yoluyla ulaşılır.
  • Mikroskopik transsfenoidal cerrahi: Aynı yoldan, endoskop yerine ameliyat mikroskobuyla yapılır; bazı merkezlerde tercih edilir.
  • Açık ameliyat (kraniyotomi): Tümör çok büyükse, burun yoluyla ulaşılamayan yönlere uzanıyorsa ya da başka nedenlerle burun yolu uygun değilse kafatası açılarak yapılır. Daha az sıklıkla gerekir.

Ameliyatı beyin cerrahı yapar; bazı merkezlerde burun bölümünü kulak burun boğaz uzmanıyla birlikte çalışırlar.

Endoskopik Ameliyat Nasıl Yapılır?

  • Anestezi: Ameliyat genel anestezi altında yapılır.
  • Burun yolundan giriş: Cerrah burun deliğinden ince bir kamera (endoskop) ve aletleri ilerletir, sfenoid sinüsün ön duvarını açar.
  • Hipofiz çukuruna ulaşma: Hipofiz bezinin oturduğu kemik çukurun (türk eğeri, sella) ince tabanı açılır.
  • Tümörün çıkarılması: Tümör, normal hipofiz dokusu ve çevredeki görme sinirleri ile damarlar korunarak özel aletlerle çıkarılır. Görüntüleme yönlendirmesi (nöronavigasyon) kullanılabilir.
  • Kapatma: Beyin omurilik sıvısı (BOS) kaçağını önlemek için gerekirse açılan bölge burun içinden alınan doku, yağ dokusu ya da özel yapıştırıcılarla kapatılır. Yağ dokusu karından ya da uyluktan alınırsa orada küçük bir kesi olur.
  • Burun tamponu: Bazı hastalarda burnuna birkaç gün kalacak yumuşak tampon ya da splint konabilir.

Riskler ve Komplikasyonlar

  • Beyin omurilik sıvısı (BOS) kaçağı: Burundan berrak, sulu akıntı ile kendini gösterir. Bazen yatak istirahati, belden ince bir drenle sıvı boşaltılması ya da yeniden ameliyatla kapatma gerekir.
  • Menenjit (beyin zarı iltihabı): Nadirdir ve çoğunlukla BOS kaçağıyla ilişkilidir. Ateş, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği ile ortaya çıkar.
  • Diyabetes insipidus: Su tutmayı sağlayan hormonun azalmasıyla çok miktarda idrar ve aşırı susama olur. Çoğunlukla geçicidir, bazen kalıcıdır ve ilaçla tedavi edilir.
  • Kanda sodyum düşüklüğü: Ameliyattan yaklaşık bir hafta sonra ortaya çıkabilir; baş ağrısı, bulantı, halsizlik ve sersemlik yapabilir.
  • Hipofiz hormon eksikliği: Normal hipofiz dokusu etkilenirse kortizol, tiroit ya da cinsiyet hormonları azalabilir ve ilaçla yerine konması gerekebilir. Kortizol eksikliği tedavi edilmezse hayati tehlike yaratabilir.
  • Burun yakınmaları: Burun tıkanıklığı, kabuklanma, burun kanaması ve geçici koku alma azalması sık görülür ve genellikle haftalar içinde düzelir.
  • Görme kaybı: Nadiren tümör yatağına kanama ya da sinir etkilenmesiyle görme kötüleşebilir; hemen değerlendirme gerektirir.
  • Kanama ve damar yaralanması: Tümör yatağında kanama ve çok nadir de olsa şah damarı (karotis) yaralanması ciddi komplikasyonlardır.
  • Tümörün kalması ya da tekrarlaması: Çevre yapılara uzanan tümörün bir bölümü bırakılabilir. Kalan ya da tekrarlayan tümör izlenir, ilaç, ikinci ameliyat ya da ışın tedavisiyle tedavi edilebilir.

Ameliyat Öncesi

Tetkikler

  • Hipofiz MR: Kontrastlı hipofiz MR’ı tümörün boyutunu, görme sinirlerine ve çevredeki damarlara ilişkisini gösteren temel tetkiktir. Ameliyat planlaması için ek olarak BT çekilebilir.
  • Hormon testleri: Prolaktin, büyüme hormonu ile IGF-1, kortizol ve ACTH, tiroit hormonları (TSH ve serbest T4) ile cinsiyet hormonları (LH, FSH, testosteron ya da östrojen) ölçülür. Cushing hastalığı şüphesinde idrar ya da tükürükte kortizol ve uyarı-baskılama testleri yapılabilir.
  • Göz muayenesi ve görme alanı testi: Görme sinirlerinin etkilenip etkilenmediğini gösterir ve ameliyat sonrası karşılaştırma için önemlidir.
  • Genel tetkikler ve anestezi değerlendirmesi: Kan sayımı, böbrek fonksiyonları, kan sodyumu ve pıhtılaşma testleri gibi temel tahliller yapılır, anestezi uzmanı genel sağlık durumunuzu değerlendirir.

Hormon Desteği

Ameliyattan önce kortizol ya da tiroit hormonu eksikliği saptanırsa bu hormonlar ameliyattan önce yerine konur. Birçok hastaya ameliyat sırasında ve sonrasında kortizon (hidrokortizon) verilir. Hormon ilaçlarını doktorunuz söylemeden bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin.

İlaçlar

Kullandığınız tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri doktorunuza bildirin. Aspirin dahil kan sulandırıcı ilaçlar ameliyattan önce kesilmesi ya da değiştirilmesi gerekebilecek ilaçlardır; ancak bu ilaçları doktorunuza danışmadan kendiniz bırakmayın.

Burun ve Sinüs Sorunları

Ameliyattan önceki günlerde nezle, sinüzit ya da burunda enfeksiyon olursa ekibe haber verin. Aktif enfeksiyonda ameliyat ertelenebilir.

Açlık

Katı yiyecekler genellikle ameliyattan 6 saat önce kesilir; su gibi berrak sıvılar ameliyattan 2 saat öncesine kadar içilebilir. Kesin süreyi anestezi ekibi size söyler; onların talimatına uyun.

Sigara

Sigara yara iyileşmesini geciktirir ve akciğer komplikasyonlarını artırır. Mümkünse ameliyattan birkaç hafta önce bırakılması önerilir.

Bilgilendirme ve Onam

Ameliyattan önce cerrahınız ameliyatın amacını, tümörün tamamının alınıp alınamayacağını, olası riskleri ve diğer tedavi seçeneklerini sizinle konuşur. Aklınıza takılan soruları bu görüşmede sormanız ve hazırlık talimatlarını yazılı olarak almanız faydalı olur.

Ameliyat Sonrası

İlk Günler

Ameliyattan sonra çoğu hasta ilk geceyi yoğun bakım ya da yakın izlem yapılan bir ünitede geçirir. Görme, bilinç durumu, burun akıntısı, idrar miktarı ve kan sodyumu düzenli olarak kontrol edilir. Hastalar çoğunlukla ertesi gün ayağa kalkar ve beslenmeye başlar. Ağrı genellikle baş ağrısı ya da burun ve yüzde dolgunluk şeklindedir ve ağrı kesicilerle kontrol edilir.

Hastanede Kalış

Hastalar genellikle 2-4 gün hastanede kalır. Hormon dengesi, sıvı dengesi ya da BOS kaçağı gibi durumlarda bu süre uzayabilir. Taburcu olmadan önce hangi hormon ilaçlarını nasıl kullanacağınız size anlatılır.

Burun Bakımı

  • Burnunuzu sümkürmeyin: Genellikle birkaç hafta boyunca, cerrahınız izin verene kadar burun sümkürülmez.
  • Hapşırırken ağzınızı açın: Böylece burun içindeki basınç artmaz.
  • Ikınmayın ve ağır kaldırmayın: Kabızlığı önlemek için gerekirse doktorunuz yumuşatıcı önerebilir. Pipetle içmekten kaçının.
  • Burun yıkama ve spreyler: Ekibiniz önerirse tuzlu su spreyi ya da yıkama yapılır; burun içini kendiniz temizlemeye çalışmayın.
  • Başı hafif yüksekte tutun: İlk günlerde başı hafif yükseltilmiş yatmak burun tıkanıklığını azaltabilir.

Burun tıkanıklığı, kabuklanma ve hafif kanlı akıntı ilk haftalarda normaldir. Koku alma çoğunlukla zamanla düzelir.

Hormon İlaçları ve Takip

Taburculukta kortizon ya da başka hormon ilaçları verildiyse bunları tam olarak tarif edildiği gibi kullanın ve kendiniz bırakmayın. Ateşli hastalık, kusma ya da ishal gibi durumlarda kortizon dozunun artırılması gerekebilir; bu konuda endokrinoloji uzmanınızın önerilerini öğrenin. Ameliyattan sonraki haftalarda ve aylarda hormon testleri tekrarlanır; ilk kontrol MR’ı genellikle birkaç ay sonra çekilir ve takip yıllarca sürer.

Görme

Tümör görme sinirlerine baskı yapıyorsa görme alanı birçok hastada ameliyattan sonra düzelir. Düzelme günler içinde başlayabilir, ancak aylar sürebilir; uzun süredir baskı varsa kaybın bir kısmı kalıcı olabilir. Görme kontrolleri göz hekimi tarafından tekrarlanır.

İyileşme Takvimi

  • İlk 1-2 hafta: Evde dinlenme, kısa yürüyüşler, burun bakımı. Yorgunluk sık görülür.
  • 2-4 hafta: Çoğu hasta günlük işlerine ve masa başı işe dönebilir.
  • 4-6 hafta: Ağır kaldırma, ağır egzersiz ve bedensel işler genellikle bu dönemden sonra, cerrah onayıyla başlar.

Hormon dengesi oturana kadar halsizlik ve yorgunluk haftalarca sürebilir. Süreler hastaya, tümörün tipine ve komplikasyon olup olmamasına göre değişir.

Araç Kullanma, Uçak ve Spor

Ağrı kesici kullanırken ve görmeniz yeterince düzelmeden araç kullanmayın; ne zaman güvenli olduğunu doktorunuza sorun. Burun ve kafa tabanı iyileşene kadar, genellikle birkaç hafta, uçak yolculuğu ve dalış önerilmeyebilir; cerrahınızın önerisini alın. Hafif yürüyüşlere hemen başlanabilir, ağır sporlara dönüş için cerrah onayı beklenmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

  • Burundan, özellikle öne eğilince artan berrak ve sulu akıntı ya da boğaza tuzlu sıvı gelmesi
  • Ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği
  • Görmede azalma ya da çift görme
  • Çok sık idrara çıkma ve aşırı susama
  • Bulantı, kusma, sersemlik, aşırı halsizlik ya da bilinç bulanıklığı (sodyum düşüklüğü ya da kortizol eksikliği belirtisi olabilir)
  • Durmayan burun kanaması (hemen acile başvurun)

İlgili tedaviler ve ameliyatlar

İlgili tedaviler

Sık Sorulan Sorular

Hipofiz adenomu nedir?

Hipofiz adenomu, beynin tabanındaki hipofiz bezinden gelişen ve neredeyse her zaman iyi huylu olan bir tümördür. Hormon fazlalığına, görme sinirlerine baskıya ya da hormon eksikliğine yol açabilir. Küçük adenomların birçoğu hiçbir belirti vermez ve tesadüfen bulunur.

Hipofiz adenomu beyin tümörü müdür?

Hipofiz adenomu beyin dokusundan değil hipofiz bezinden gelişir; ancak kafatasının içinde yer aldığı için kafa içi tümörler arasında sınıflandırılır. Neredeyse her zaman iyi huyludur ve vücudun başka yerlerine yayılmaz. Tedavisini beyin cerrahı ve endokrinoloji uzmanı birlikte planlar.

Hipofiz adenomu kanser midir?

Hayır, hipofiz adenomlarının neredeyse tamamı iyi huyludur; hipofiz kanseri son derece nadirdir. Yine de bazı adenomlar çevre dokulara doğru büyüyebilir ve tedaviden sonra tekrarlayabilir. Bu nedenle tedaviden sonra düzenli takip gerekir.

Her hipofiz adenomu ameliyat edilir mi?

Hayır. Belirti vermeyen, hormon salgılamayan ve görme sinirlerine baskı yapmayan küçük adenomlar çoğu zaman düzenli MR ve hormon testleriyle izlenir. Prolaktinomaların çoğu ilaçla tedavi edilir. Ameliyat genellikle görme sinirine baskı yapan, akromegali ya da Cushing hastalığına yol açan veya büyüyen adenomlarda önerilir.

Prolaktinoma ilaçla tedavi edilebilir mi?

Evet. Prolaktinomada ilk tedavi, tümör büyük olsa bile çoğunlukla kabergolin gibi dopamin agonisti ilaçlardır. Çoğu hastada prolaktin düzeyi normale döner ve tümör küçülür. İlaca yanıt vermeyen ya da ilacı tolere edemeyen hastalarda ameliyat düşünülür.

Hipofiz adenomu ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Cerrah burun deliğinden ilerlettiği ince bir kamera (endoskop) ile burnun arkasındaki sfenoid sinüse ve oradan hipofiz bezinin oturduğu kemik çukura ulaşır; tümör özel aletlerle çıkarılır ve açılan bölge gerekirse doku ya da yağ ile kapatılır. Daha az sıklıkla, tümör çok büyükse ya da burun yolundan ulaşılamayan yönlere uzanıyorsa kafatası açılarak (kraniyotomi) ameliyat yapılır.

Ameliyat kaç saat sürer?

Endoskopik ameliyat genellikle 2-3 saat sürer. Tümörün büyüklüğüne, çevre yapılara uzanmasına ve kapatma işleminin karmaşıklığına göre bu süre kısalabilir ya da uzayabilir. Açık ameliyat genellikle daha uzun sürer.

Hastanede kaç gün kalınır?

Hastalar genellikle 2-4 gün hastanede kalır. Bu sürede görme, burun akıntısı, idrar miktarı ve kan sodyumu yakından izlenir. Hormon dengesizliği ya da beyin omurilik sıvısı kaçağı gibi durumlarda yatış süresi uzayabilir.

Ameliyat ağrılı mıdır?

Ameliyat sırasında genel anestezi altında olduğunuz için ağrı hissetmezsiniz. Ameliyattan sonra baş ağrısı, burunda tıkanıklık ve yüzde dolgunluk hissi sık görülür ve ağrı kesicilerle kontrol edilir. Yakınmalar çoğunlukla ilk günlerden itibaren giderek azalır.

Hipofiz adenomu ameliyatından sonra iz kalır mı?

Burun yolundan yapılan ameliyatta yüzde ya da başta dışarıdan görünen bir kesi olmaz. Kaçağı önlemek için karından ya da uyluktan yağ dokusu alınırsa orada küçük bir iz kalabilir. Açık ameliyat gerektiğinde ise saçlı deride, genellikle saçla örtülen bir iz kalır.

Ameliyatın riskleri nelerdir?

En önemli riskler beyin omurilik sıvısı kaçağı, menenjit, geçici ya da kalıcı diyabetes insipidus, kanda sodyum düşüklüğü, hipofiz hormon eksikliği, burun kanaması ve burun yakınmalarıdır. Görme kaybı, tümör yatağında kanama ve şah damarı yaralanması nadir ama ciddi komplikasyonlardır. Seyrek de olsa beyin ve damar yapılarının yakınlığı nedeniyle ciddi sorunlar gelişebileceği için ameliyat deneyimli ekiplerce yapılır.

Ameliyattan sonra burnumdan berrak su gibi akıntı gelirse ne yapmalıyım?

Özellikle öne eğilince artan, tek taraflı, berrak ve sulu akıntı ya da boğaza tuzlu sıvı gelmesi beyin omurilik sıvısı (BOS) kaçağının belirtisi olabilir. Bu durumda beklemeden ameliyatı yapan ekibe ya da acil servise başvurmalısınız. Ateş, ense sertliği ya da şiddetli baş ağrısı da eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.

Ameliyattan sonra çok su içip sık idrara çıkmam normal mi?

Ameliyattan sonraki ilk günlerde bazı hastalarda vücudun su tutmasını sağlayan hormon geçici olarak azalır ve çok miktarda açık renkli idrar ile aşırı susama olur (diyabetes insipidus). Bu nedenle hastanede idrar miktarı ve kan sodyumu izlenir, gerekirse ilaç verilir. Taburcu olduktan sonra bu yakınmalar başlarsa ya da baş ağrısı, bulantı ve sersemlik olursa doktorunuza başvurun.

Ameliyattan sonra ömür boyu hormon ilacı kullanmam gerekir mi?

Bu, ameliyattan önceki hormon durumuna ve normal hipofiz dokusunun ne kadar korunabildiğine bağlıdır. Bazı hastalarda hormonlar kısa sürede normale döner, bazılarında ise kortizol, tiroit ya da cinsiyet hormonu gibi eksik hormonların uzun süre ya da ömür boyu yerine konması gerekir. Hangi hormonun gerektiğine endokrinoloji uzmanı kan testlerine göre karar verir; ilaçlar kendiliğinden bırakılmamalıdır.

Ameliyattan sonra görmem düzelir mi?

Tümörün görme sinirlerine baskı yaptığı hastaların önemli bir kısmında ameliyattan sonra görme alanı düzelir ya da iyileşir. Düzelme günler içinde başlayabilir, ancak aylar sürebilir; baskı uzun süredir varsa görme kaybının bir kısmı kalıcı olabilir. Nadiren ameliyattan sonra görme kötüleşebilir; bu durumda hemen ekibe haber verilmelidir.

Hipofiz apopleksisi nedir, ne zaman acile gitmeliyim?

Hipofiz apopleksisi, adenomun içine ani kanama olması ya da kanlanmasının bozulmasıdır. Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, görmede ani azalma, çift görme, bulantı-kusma ve bilinç bulanıklığı ile kendini gösterebilir. Bu acil bir durumdur ve hemen acil servise başvurulmalıdır.

Tümör başarıyla çıkarılırsa yine de kontrol gerekir mi?

Evet. Ameliyattan sonraki haftalarda ve aylarda hormon testleri tekrarlanır, ilk kontrol MR’ı genellikle birkaç ay sonra çekilir. Tümör yıllar sonra tekrarlayabileceği ve hormon eksikliği sonradan ortaya çıkabileceği için takip uzun yıllar sürer. Kontrol aralıklarını doktorunuz belirler.

Tümör tekrarlar mı?

Tümör tamamen çıkarılsa bile bir kısım hastada yıllar içinde tekrarlayabilir; çevre yapılara uzanan ve tamamı alınamayan tümörlerde bu olasılık daha yüksektir. Bu nedenle düzenli MR ve hormon takibi yapılır. Kalan ya da tekrarlayan tümör izlenebilir ya da ilaç, ikinci ameliyat veya ışın tedavisiyle tedavi edilebilir.

Işın tedavisi her hastada gerekir mi?

Hayır. Işın tedavisi çoğunlukla ameliyattan sonra kalan ve büyüyen ya da tekrarlayan tümörlerde ve hormon fazlalığı ilaç ve ameliyatla kontrol altına alınamayan hastalarda uygulanır. Tümörün yerine ve boyutuna göre tek seansta yüksek doz (ışınla cerrahi) ya da birkaç haftaya yayılan seanslar şeklinde yapılabilir. Etkisi aylar ile yıllar içinde ortaya çıkar ve zamanla hormon eksikliğine yol açabileceği için takip gerekir.

Ameliyattan sonra nelere dikkat etmeliyim?

Cerrahınız izin verene kadar burnunuzu sümkürmemeli, hapşırırken ağzınızı açmalı, ıkınmamalı ve ağır kaldırmamalısınız. Hormon ilaçlarınızı tarif edildiği gibi kullanmalı ve kontrollerinizi aksatmamalısınız. Burundan berrak akıntı, ateş, görme kaybı, aşırı susama ya da şiddetli halsizlik olursa hemen doktorunuza başvurun.

İşe ne zaman dönebilirim?

Masa başı işlere çoğunlukla 2-4 hafta içinde dönülebilir. Ağır bedensel işler ve ağır kaldırma gerektiren işler için genellikle 4-6 hafta ya da daha uzun süre beklenir. Hormon dengesi oturana kadar yorgunluk sürebileceği için kesin süreyi doktorunuz iyileşmenize göre belirler ve gerekli istirahat raporunu verir.

Ameliyattan sonra araba kullanabilir ve uçağa binebilir miyim?

Ağrı kesici kullanırken ve görmeniz yeterince düzelmeden araç kullanmamalısınız; ne zaman güvenli olduğunu doktorunuza sorun. Burun ve kafa tabanı iyileşene kadar, genellikle birkaç hafta, uçak yolculuğu ve dalış önerilmeyebilir. Seyahat planınızı cerrahınızla konuşun.

Ameliyattan sonra bilinç ya da hafıza sorunu olur mu?

Ameliyat beyin dokusunun içine girilmeden yapıldığı için hafıza ve düşünme sorunları beklenen bir sonuç değildir. Ancak seyrek de olsa menenjit, kanama, inme ya da kanda sodyum düşüklüğü gibi komplikasyonlar bilinç bulanıklığına yol açabilir. Ameliyattan sonra yeni başlayan bilinç bulanıklığı ya da aşırı uykuya meyil acil değerlendirme gerektirir.

Ameliyat ertelenebilir mi?

Belirti vermeyen ya da yavaş büyüyen adenomlarda ameliyat zamanı hasta ile birlikte planlanabilir. Ancak görme kaybı ilerliyorsa ya da hipofiz apopleksisi gelişmişse ameliyat ertelenmemelidir. Ertelemeyi düşünüyorsanız bunun sizin için ne gibi riskler taşıdığını doktorunuzla konuşun.

SGK hipofiz adenomu ameliyatını karşılar mı?

Hipofiz adenomu ameliyatı genel olarak SGK kapsamındaki tedaviler arasındadır. Ancak özel hastanelerde ek ücret uygulanabilir ve koşullar değişebilir. Güncel koşulları ameliyat olacağınız hastaneden öğrenmeniz en doğrusudur.

Kaynaklar

  1. Cleveland Clinic. Pituitary Adenomas: Definition, Symptoms & Treatment
  2. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Pituitary tumor
  3. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Pituitary Tumor
  4. Klinik Tıp Bilimleri (DergiPark). Akromegali Hastalarında Endoskopik Endonazal Transsfenoidal Cerrahi Sonuçlarımız; 20 Hastalık Deneyim
  5. Journal of Turgut Ozal Medical Center (DergiPark). Hipofiz Makroadenomu Olan 25 Hastanın Retrospektif Olarak Değerlendirilmesi