Açık Kalp Ameliyatı
Açık kalp ameliyatı, göğüs kemiği açılarak kalp damarlarına, kapaklarına ya da kalbin diğer yapılarına yapılan ameliyatların genel adıdır. Hastalar çoğunlukla 1-2 gün yoğun bakımda, toplam yaklaşık bir hafta hastanede kalır; tam iyileşme genellikle 2-3 ay sürer.

Özet
Açık kalp ameliyatı, göğsün ortasındaki kemiğin (sternum) boydan boya açılarak (sternotomi) kalbe ulaşıldığı ameliyatların genel adıdır. En sık yapılan açık kalp ameliyatı, daralmış ya da tıkanmış kalp damarlarının (koroner arterler) önüne yeni bir yol oluşturulan koroner bypass ameliyatıdır. Kalp kapağı onarımı ya da değişimi, ana atardamarın (aort) balonlaşmasının (anevrizma) onarımı, kalpteki deliklerin kapatılması, kalp tümörlerinin çıkarılması ve kalp nakli de açık kalp ameliyatıyla yapılır.
Ameliyat genel anestezi altında, yapılan işleme göre genellikle 3-6 saat sürer. Çoğu ameliyatta kalbin ve akciğerlerin işlevini geçici olarak kalp-akciğer makinesi üstlenir; bazı bypass ameliyatları ise makine kullanılmadan, kalp çalışırken yapılır. Hastalar ameliyattan sonra çoğunlukla 1-2 gün yoğun bakımda, toplam yaklaşık bir hafta hastanede kalır. Günlük işlerin çoğuna yaklaşık 6 haftada dönülür; göğüs kemiğinin sağlamlaşması ve tam iyileşme genellikle 2-3 ay sürer. Kalp rehabilitasyonu ve yaşam tarzı değişiklikleri iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
Hakkında
Açık Kalp Ameliyatı Hangi Durumlarda Yapılır?
- Koroner arter hastalığı: Kalbi besleyen damarlarda yağ ve kolesterol birikimiyle oluşan daralma ve tıkanıklıklardır. Birden fazla damarda ya da ana damarda ciddi daralma varsa, özellikle diyabeti olan ya da kalp pompa gücü azalmış hastalarda koroner bypass ameliyatı önerilebilir.
- Kalp kapağı hastalıkları: Kapakta darlık ya da yetmezlik (kaçak) olduğunda kapak onarılır ya da yapay bir kapakla değiştirilir. En sık aort ve mitral kapak ameliyat edilir; triküspit kapak daha seyrek ameliyat gerektirir.
- Aort anevrizması ve diseksiyonu: Kalpten çıkan ana atardamarın balonlaşması ya da duvarının yırtılmasıdır. Yırtılma (diseksiyon) çoğunlukla acil ameliyat gerektirir.
- Doğuştan kalp hastalıkları: Kalp odacıkları arasındaki delikler ve kalp yapısındaki diğer bozukluklar bebeklik, çocukluk ya da erişkinlik döneminde onarılabilir. Bazı delikler ameliyat yerine kateterle kapatılabilir.
- Kalp tümörleri: Kalpte gelişen tümörlerin bir kısmı iyi huyludur; belirti veren ya da pıhtı atma riski taşıyan tümörler ameliyatla çıkarılır.
- Ritim bozuklukları: Atriyal fibrilasyon gibi bazı ritim bozuklukları, başka bir kalp ameliyatı sırasında aynı seansta cerrahi olarak tedavi edilebilir.
- İleri evre kalp yetmezliği: Diğer tedavilere yanıt vermeyen hastalarda kalp destek cihazı takılması ya da kalp nakli gündeme gelebilir.
Ameliyatsız ve Daha Küçük Girişimli Seçenekler
Her kalp hastalığı açık ameliyat gerektirmez. Koroner arter hastalığında ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri temel tedavidir; uygun hastalarda daralmış damar anjiyo sırasında balon ve stentle açılabilir. Bazı aort darlığı hastalarında yapay kapak, kasıktaki atardamardan kateterle yerleştirilebilir (TAVI). Bazı kalp delikleri de kateterle kapatılabilir. Minimal invaziv (küçük kesili) kalp cerrahisinde ise göğüs kemiği tamamen açılmadan, göğsün yanından ya da kısmi bir kesiden ameliyat yapılır. Hangi yöntemin uygun olduğuna kardiyoloji ve kalp-damar cerrahisi uzmanları; hastalığın türüne, yaygınlığına ve hastanın genel sağlık durumuna göre birlikte karar verir.
Ameliyat Nasıl Yapılır?
- Anestezi ve izlem: Hasta genel anestezi ile uyutulur. Solunum, ameliyat boyunca bir solunum cihazıyla sağlanır. Kalp ritmi, kan basıncı ve kandaki oksijen sürekli izlenir; gerekli ilaçlar ve sıvılar damar yolundan verilir.
- Göğsün açılması: Göğsün ortasında yaklaşık 20-25 cm uzunluğunda dikey bir kesi yapılır ve göğüs kemiği boylamasına açılarak kalbe ulaşılır.
- Kalp-akciğer makinesi: Çoğu ameliyatta kan, kalbe girmeden önce makineye alınır, makinede oksijenlenir ve vücuda geri pompalanır. Böylece kalp ilaçla geçici olarak durdurulup ameliyat edilebilir. Bazı bypass ameliyatları makine kullanılmadan, kalp çalışırken yapılır (çalışan kalpte bypass).
- Asıl işlem: Bypass ameliyatında göğüs duvarının içinden, koldan ya da bacaktan alınan damarlar, daralmış koroner damarın ilerisine bağlanır. Kapak ameliyatında hastalıklı kapak onarılır ya da çıkarılıp yerine yapay kapak dikilir.
- Kalbin yeniden çalıştırılması: İşlem bitince kalp yeniden çalıştırılır ve kalp-akciğer makinesinden ayrılır. Gerekirse kalbin ritmini desteklemek için geçici kalp pili telleri takılır.
- Kapanış: Göğse, biriken kan ve sıvının boşalması için dren (tüp) yerleştirilir. Göğüs kemiği kalıcı olarak yerinde kalan çelik tellerle birleştirilir, deri dikilir.
Mekanik ve Biyolojik Kalp Kapağı
- Mekanik kapak: Çok dayanıklıdır ve uzun yıllar çalışır. Ancak pıhtı oluşmaması için ömür boyu varfarin gibi kan sulandırıcı kullanmak ve INR değerini düzenli ölçtürmek gerekir.
- Biyolojik (doku) kapak: Genellikle uzun süreli kan sulandırıcı gerektirmez; ancak yıllar içinde yıpranabilir ve yeniden işlem gerekebilir.
Kapak türü; hastanın yaşı, yaşam tarzı, gebelik planı, kan sulandırıcı kullanabilme durumu ve diğer hastalıkları göz önüne alınarak cerrahla birlikte seçilir.
Riskler ve Komplikasyonlar
Açık kalp ameliyatı büyük bir ameliyattır ve riskleri vardır; ancak kalp cerrahisi ve yoğun bakımdaki gelişmeler sayesinde bu riskler önemli ölçüde azalmıştır. Ölüm riski genel olarak düşüktür; ancak hastanın yaşına, kalbin pompa gücüne, ameliyatın acil olup olmamasına ve böbrek hastalığı, diyabet, akciğer hastalığı gibi eşlik eden hastalıklara göre değişir. Cerrahınız sizin için kişisel riski değerlendirip anlatır.
- Ritim bozukluğu: En sık görülen sorun atriyal fibrilasyondur; çoğunlukla ilk günlerde ortaya çıkar ve ilaçla düzelir.
- Kanama: Ameliyattan sonraki ilk saatlerde fazla kanama olursa kan nakli ya da nadiren yeniden ameliyat gerekebilir.
- Yara enfeksiyonu: Göğüs kesisinde ya da damarın alındığı bacak kesisinde gelişebilir. Göğüs kemiğine yayılan derin enfeksiyon nadir ama ciddidir; diyabet, şişmanlık ve sigara riski artırır.
- Kalp zarında sıvı toplanması ve postperikardiyotomi sendromu: Kalp zarında az miktarda sıvı birikmesi sıktır ve çoğu zaman sorun yaratmaz. Kalp zarının iltihaplanmasıyla ateş ve göğüs ağrısı olabilir; ilaçla tedavi edilir, nadiren sıvının boşaltılması gerekir.
- İnme (felç): Seyrek görülür; ileri yaşta ve damar sertliği yaygın olan hastalarda risk daha yüksektir.
- Bellek ve dikkat sorunları, deliryum: Özellikle yaşlı hastalarda ilk günlerde kafa karışıklığı olabilir. Unutkanlık ve dikkat dağınıklığı çoğunlukla haftalar ya da aylar içinde düzelir.
- Böbrek sorunları: Bazı hastalarda böbrek işlevleri geçici olarak bozulur; çok az hastada geçici ya da kalıcı diyaliz gerekebilir.
- Akciğer sorunları: Akciğerin bir bölümünün sönmesi (atelektazi) ve zatürre görülebilir. Akciğer hastalığı olanlarda ve sigara içenlerde risk daha yüksektir. Ameliyat sonrası nefes egzersizleri bu riski azaltır.
- Kalp krizi: Ameliyat sırasında ya da hemen sonrasında nadiren görülebilir.
- Bacakta pıhtı ve akciğere pıhtı atması: Erken hareket ve gerektiğinde pıhtı önleyici ilaçlarla risk azaltılır.
- Depresyon ve duygu dalgalanmaları: Ameliyattan sonraki haftalarda sık görülür. Uzun sürerse destek ve tedavi gerekir.
Ameliyat Öncesi
Tetkikler
- Koroner anjiyografi: Kalp damarlarındaki daralmaların yerini ve derecesini gösterir. Bypass ameliyatı bu görüntülere göre planlanır; kapak ameliyatı olacak hastaların çoğunda da damarların durumunu görmek için yapılır.
- Ekokardiyografi (EKO): Kalbin pompa gücünü ve kapakların yapısını ses dalgalarıyla gösterir. Gerekirse yutak yoluyla yapılan EKO (TEE) ile daha ayrıntılı bakılır.
- EKG ve akciğer grafisi: Kalp ritmini ve akciğerlerin durumunu değerlendirmek için rutin olarak yapılır.
- Kan ve idrar tahlilleri: Kan sayımı, böbrek ve karaciğer işlevleri, kan şekeri, pıhtılaşma değerleri ve kan grubu belirlenir.
- Ek tetkikler: Gerekirse boyun damarlarının ultrasonu, solunum fonksiyon testi, bilgisayarlı tomografi ya da kalp MR'ı istenebilir.
- Diş muayenesi: Özellikle kapak ameliyatı olacaklarda, ağızdaki enfeksiyon kaynakları yapay kapağa bulaşabileceği için ameliyattan önce diş muayenesi yapılır; çürük ya da apse varsa önceden tedavi edilir.
- Anestezi değerlendirmesi: Anestezi uzmanı geçirdiğiniz hastalıkları, ameliyatları ve kullandığınız ilaçları değerlendirir ve size anestezi hakkında bilgi verir.
Doğurganlık çağındaki kadınlardan gebelik testi istenebilir. Planlı ameliyatlarda hastalar çoğunlukla ameliyattan bir gün önce ya da ameliyat sabahı hastaneye yatırılır.
İlaçlar
Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri doktorunuza bildirin. Hiçbir ilacı, özellikle kan sulandırıcıları ve kortizonu, doktorunuza danışmadan bırakmayın. Bazı kan sulandırıcılar ameliyattan belirli bir süre önce kesilir ya da başka bir ilaçla değiştirilir; bypass ameliyatı olacak hastaların çoğunda aspirin ise kesilmez. Kortizon gibi bazı ilaçların aniden bırakılması tehlikelidir. Diyabet ilaçları ve insülinin ameliyat günü nasıl kullanılacağı ayrıca söylenir. Hangi ilacın ne zaman kesileceğine ve ne zaman yeniden başlanacağına doktorunuz karar verir.
Diyabet ve Diğer Hastalıklar
Kan şekerinin ameliyat öncesinde ve sonrasında iyi kontrol edilmesi yara enfeksiyonu riskini azaltır. KOAH gibi akciğer hastalıkları, böbrek hastalığı ya da başka sağlık sorunları varsa ameliyat öncesinde bu hastalıkların tedavisi en uygun duruma getirilir.
Açlık
Katı yiyecekler genellikle ameliyattan 6 saat önce kesilir; su gibi berrak sıvılar ameliyattan 2 saat öncesine kadar içilebilir. Kesin süreyi anestezi ekibi size söyler; verilen talimata uyun.
Sigara ve Alkol
Sigara akciğer sorunlarını ve yara enfeksiyonunu artırır, kalp damarlarındaki hastalığın ilerlemesini hızlandırır. Ameliyattan önce mümkün olan en kısa sürede sigarayı bırakmanız ve ameliyattan sonra da hiç içmemeniz önerilir. Alkolü de ameliyattan önce bırakmanız önerilir.
Hazırlık
- Ameliyat öncesinde size nefes egzersizleri ve öksürürken göğsü nasıl destekleyeceğiniz gösterilebilir; bunları önceden öğrenmek ameliyattan sonra işinizi kolaylaştırır.
- Ameliyattan önceki gün ya da sabah, hemşire kontrolünde antiseptik sabunla duş alınır. Gerekiyorsa göğüs ve bacaktaki kıllar jilet yerine tıraş makinesiyle alınır.
- Takı, oje, kontakt lens ve takma dişler ameliyattan önce çıkarılır.
- Ameliyat günü için hastanenin kan bankası gerekli hazırlığı yapar; bazı merkezler yakınlardan kan bağışı isteyebilir.
- Taburcu olduktan sonraki ilk haftalarda size yardımcı olacak birini önceden ayarlayın.
Ameliyat Sonrası
Yoğun Bakım
Ameliyattan sonra hasta yoğun bakıma alınır ve kalp ritmi, kan basıncı, kanama ve idrar miktarı yakından izlenir. Solunum cihazı (entübasyon tüpü) çoğu hastada ameliyattan sonraki birkaç saat içinde, hasta uyanıp kendi başına yeterli nefes alabildiğinde çıkarılır. Yoğun bakımda kalış çoğunlukla 1-2 gündür. Uyanınca boğazda tüpe bağlı ağrı, susuzluk ve halsizlik olabilir. Bir kolda ya da bacakta güç kaybı, konuşma bozukluğu fark edilirse bu hemen ekibe bildirilir; inme belirtisi olabilir. Yoğun bakımda ziyaret kuralları hastaneye göre değişir.
Serviste İlk Günler
Durumu iyi olan hastalar servise alınır. Göğüsteki dren tüpleri ve idrar sondası genellikle ilk günlerde çıkarılır. Hastalar ameliyattan sonraki gün hemşire ve fizyoterapist yardımıyla yataktan kalkmaya ve kısa yürüyüşler yapmaya başlar; yürüme mesafesi her gün artırılır. Nefes egzersizleri ve göğsü bir yastıkla destekleyerek öksürmek akciğer sorunlarını önlemeye yardımcı olur. Hastanede toplam kalış genellikle 5-7 gündür.
Ağrı
Göğüs, sırt ve omuzlarda ağrı olması beklenir ve ağrı kesicilerle kontrol edilir. Ağrı genellikle ilk haftalarda giderek azalır ve çoğu hastada 4-6 hafta içinde belirgin şekilde geçer. Yalnızca doktorunuzun önerdiği ağrı kesicileri kullanın.
Yara Bakımı
- Göğüs ve varsa bacak yaralarını temiz ve kuru tutun; her gün kızarıklık, şişlik ve akıntı yönünden kontrol edin.
- Yara temiz ve kuruysa, çoğu merkezde birkaç gün içinde kısa ılık duşa izin verilir. Yarayı ovalamadan yıkayıp hafifçe kurulayın. Küvet, havuz ve denize yara tamamen iyileşene kadar girmeyin; kesin zamanı doktorunuz söyler.
- Doktorunuz önermedikçe yaraya krem, pudra ya da losyon sürmeyin.
- İzin daha az belirgin olması için yarayı ilk yıl güneşten koruyun.
- Bacaktan damar alındıysa oturur ya da uzanırken bacağınızı yüksekte tutun, bacak bacak üstüne atmayın. Cerrahınız önerdiyse belirtilen süre boyunca varis çorabı kullanın.
Göğüs Kemiğini Korumak
Göğüs kemiğinin kaynaması genellikle 6-8 hafta, tam sağlamlaşması yaklaşık 3 ay sürer. Bu dönemde ağır yük kaldırmayın, kollarınızla vücut ağırlığınızı itip çekmeyin, yataktan kalkarken kollarınızdan çok fazla destek almayın ve öksürürken ya da hapşırırken göğsünüzü bir yastıkla destekleyin. Sırt üstü yatmak çoğu hasta için en rahat pozisyondur.
Taburculuk Sonrası Sık Görülen Şikayetler
İlk haftalarda halsizlik, iştahsızlık, kabızlık, uyku sorunları, terleme, göğüs kesisinin çevresinde uyuşukluk, damarın alındığı bacakta şişlik ve duygu dalgalanmaları sık görülür. Bunlar çoğunlukla haftalar içinde azalır. İştahınız az olsa da düzenli ve dengeli beslenmeye çalışın; uyku düzeni için gündüz uzun uyumamaya özen gösterin.
Kalp Rehabilitasyonu ve Hareket
Taburcu olduktan sonra her gün kısa yürüyüşler yapın ve süreyi yavaş yavaş artırın. Kalp rehabilitasyonu, doktor ve fizyoterapist gözetiminde yapılan, kişiye göre ayarlanmış egzersiz, beslenme, sigarayı bırakma ve ilaç kullanımı eğitimini kapsayan bir programdır. Kalp ameliyatı geçiren hastaların çoğuna önerilir ve iyileşmeyi hızlandırır. Spor ve ağır egzersizlere doktorunuza danışmadan başlamayın.
İyileşme Takvimi
- İlk 2 hafta: Evde dinlenme, kısa ve sık yürüyüşler, kendi bakımını yapabilme.
- 3-6. hafta: Hafif ev işleri, yürüyüş süresinin artırılması. Cinsel ilişkiye genellikle yaklaşık 4 hafta sonra, kendinizi hazır hissettiğinizde ve iki kat merdiveni rahatça çıkabildiğinizde dönülebilir.
- 6. hafta civarı: Günlük etkinliklerin çoğuna dönüş.
- 2-3. ay: Tam iyileşme. Ağır yük kaldırma ve göğsü zorlayan sporlar genellikle 3 aydan önce önerilmez.
İşe ve Araç Kullanmaya Dönüş
Masa başı işlere çoğunlukla 6-8 hafta, bedensel güç gerektiren işlere ise 3 ay ya da daha uzun süre sonra dönülür. Araç kullanmak için genellikle en az 4-6 hafta beklenir; çünkü ani frende ya da bir kazada direksiyon ve emniyet kemeri iyileşmekte olan göğüs kemiğine zarar verebilir. Ticari araç kullananlar için süre daha uzundur. Kesin süreleri doktorunuz belirler.
Beslenme, Sigara ve Alkol
Tuzu azaltılmış, sebze, meyve, tam tahıllı ürünler, baklagiller, balık ve beyaz etten zengin bir beslenme önerilir. Tereyağı, iç yağı, işlenmiş etler (sucuk, salam, sosis), sakatat, yağlı peynirler ve kızartmalar sınırlandırılmalıdır; yemekler haşlama, fırın ya da ızgara olarak pişirilmelidir. Sigara kesinlikle bırakılmalıdır; bırakmakta zorlananlar sigara bırakma polikliniklerinden destek alabilir. Alkol sınırlandırılmalı, özellikle varfarin gibi ilaçlar kullananlar doktorlarına danışmalıdır.
İlaçlar ve Kontroller
Taburcu olurken size verilen ilaçları düzenli kullanın ve doktorunuza danışmadan bırakmayın. Bypass ameliyatı olanlar genellikle kan sulandırıcı (aspirin gibi) ve kolesterol düşürücü ilaçları ömür boyu kullanır. Mekanik kapak takılanlar ya da ritim bozukluğu nedeniyle varfarin kullananlar INR değerlerini doktorlarının söylediği aralıklarla ölçtürmelidir. İlk kontroller genellikle taburculuktan sonraki birkaç hafta içinde yapılır; sonraki kontrollerde EKG, EKO ve kan tahlilleri gibi tetkikler istenebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
- Ateş, titreme ya da yarada artan kızarıklık, şişlik veya akıntı
- Göğüs kemiğinde tıkırtı ya da hareket hissi, yaranın açılması
- Giderek artan nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi ya da bayılma
- Bacaklarda yeni ya da hızla artan şişlik, haftada 1-2 kilodan fazla kilo alma
- Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, bir tarafta güç kaybı ya da konuşma bozukluğu (hemen 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın)
İlgili tedaviler ve ameliyatlar
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Açık kalp ameliyatı nedir?
Açık kalp ameliyatı, göğsün ortasındaki kemik açılarak kalbe ulaşılan ameliyatların genel adıdır. En sık yapılanı koroner bypass ameliyatıdır; kalp kapağı onarımı ya da değişimi, aort anevrizması onarımı ve kalp deliklerinin kapatılması da bu grupta yer alır. Çoğu ameliyatta kalbin ve akciğerlerin işlevini geçici olarak kalp-akciğer makinesi üstlenir.
Hangi durumlarda açık kalp ameliyatı gerekir?
Kalp damarlarında birden fazla ya da ana damarda ciddi daralma, ileri derecede kalp kapağı darlığı ya da yetmezliği, aortun balonlaşması ya da yırtılması, doğuştan kalp hastalıkları ve bazı kalp tümörleri başlıca nedenlerdir. Ameliyat kararı; anjiyo ve ekokardiyografi gibi tetkiklerin sonuçlarına, hastanın şikayetlerine ve genel sağlık durumuna göre kardiyoloji ve kalp-damar cerrahisi uzmanlarınca birlikte verilir.
Açık kalp ameliyatı yerine stent ya da kapalı yöntem uygulanabilir mi?
Bazı hastalarda evet. Koroner damar daralmalarının bir kısmı anjiyo sırasında balon ve stentle açılabilir; bazı aort darlığı hastalarında yapay kapak kasıktan kateterle yerleştirilebilir (TAVI). Minimal invaziv kalp cerrahisinde ise göğüs kemiği tamamen açılmadan küçük bir kesiden ameliyat yapılır. Ancak bu yöntemler her hasta ve her hastalık için uygun değildir; seçim hastalığın türüne ve yaygınlığına göre yapılır.
Açık kalp ameliyatı kaç saat sürer?
Ameliyat, yapılan işleme göre genellikle 3-6 saat sürer. Birden fazla işlemin birlikte yapıldığı ya da daha önce kalp ameliyatı geçirmiş hastalardaki ameliyatlar daha uzun sürebilir. Bu sürede yakınlarınıza ameliyatın gidişi hakkında bilgi verilir.
Ameliyattan sonra hasta ne zaman uyanır?
Hastalar ameliyattan sonra yoğun bakıma uyutulmuş olarak alınır ve çoğu birkaç saat içinde uyanır. Solunum cihazı, hasta kendi başına yeterli nefes alabildiğinde, çoğunlukla ilk saatler içinde çıkarılır. Durumu ağır olan hastalarda uyutma ve solunum desteği daha uzun sürdürülebilir.
Açık kalp ameliyatından sonra kaç gün yoğun bakımda kalınır?
Hastaların çoğu 1-2 gün yoğun bakımda kalır ve durumu iyi ise servise alınır. Kanama, ritim bozukluğu, akciğer ya da böbrek sorunları gibi durumlarda yoğun bakım süresi uzayabilir. Yoğun bakımda ziyaret kuralları hastaneye göre değişir; ekip yakınlara düzenli bilgi verir.
Açık kalp ameliyatından sonra kaç gün hastanede kalınır?
Hastanede toplam kalış genellikle 5-7 gün, yani yaklaşık bir haftadır. Hasta güvenle yürüyebildiğinde, ağrısı tabletlerle kontrol altına alındığında ve tetkikleri uygun olduğunda taburcu edilir. Komplikasyon gelişen hastalarda bu süre uzayabilir.
Açık kalp ameliyatı riskli midir, ölüm riski var mıdır?
Her büyük ameliyatta olduğu gibi açık kalp ameliyatının da ölüm riski vardır; ancak planlı ameliyatlarda bu risk genel olarak düşüktür. Risk; hastanın yaşına, kalbin pompa gücüne, ameliyatın acil olup olmamasına, yapılan işlemin türüne ve böbrek hastalığı, diyabet, akciğer hastalığı gibi eşlik eden hastalıklara göre değişir. Cerrahınız sizin için kişisel riski hesaplayarak anlatır.
Açık kalp ameliyatının başlıca riskleri nelerdir?
En sık görülen sorun, çoğunlukla ilaçla düzelen geçici ritim bozukluğudur (atriyal fibrilasyon). Kanama, yara enfeksiyonu, akciğer sorunları, geçici böbrek işlev bozukluğu, kalp zarında sıvı toplanması, ilk günlerde kafa karışıklığı ve daha seyrek olarak inme ve kalp krizi de görülebilir. Sigarayı bırakmak, kan şekerini kontrol altında tutmak ve ameliyattan sonra erken hareket etmek bazı riskleri azaltır.
Bebeklerde ve çocuklarda açık kalp ameliyatı tehlikeli midir?
Doğuştan kalp hastalıkları nedeniyle bebeklerde ve çocuklarda da açık kalp ameliyatı gerekebilir. Riskler; kalp hastalığının türüne ve karmaşıklığına, bebeğin yaşına, kilosuna ve eşlik eden sorunlara göre çok değişir; bu nedenle tek bir oran vermek doğru değildir. Ameliyatlar çocuk kalp cerrahisi deneyimi olan ekiplerce yapılır ve ailelere bebeklerine özgü riskler ayrıntılı olarak anlatılır.
Açık kalp ameliyatından sonra ağrı olur mu, ne zaman geçer?
Göğüs, sırt ve omuzlarda ağrı olması beklenir ve ağrı kesicilerle kontrol edilir. Ağrı genellikle ilk haftalarda giderek azalır ve çoğu hastada 4-6 hafta içinde belirgin şekilde geçer. Giderek artan ağrı, ateş ya da yarada akıntı varsa doktorunuza başvurun.
Açık kalp ameliyatı kaç günde iyileşir?
Hastalar yaklaşık bir hafta hastanede kalır, ancak iyileşme evde devam eder. Günlük etkinliklerin çoğuna yaklaşık 6 haftada dönülür; göğüs kemiğinin sağlamlaşması ve tam iyileşme genellikle 2-3 ay sürer. Kalp rehabilitasyonu programına katılmak iyileşmeyi hızlandırır.
Göğüs kemiği ne zaman kaynar, nelere dikkat etmeliyim?
Göğüs kemiği kalıcı olarak yerinde kalan çelik tellerle birleştirilir; kaynaması genellikle 6-8 hafta, tam sağlamlaşması yaklaşık 3 ay sürer. Bu dönemde ağır yük kaldırmamak, kollarla vücut ağırlığını itip çekmemek ve öksürürken göğsü bir yastıkla desteklemek önerilir. Göğüste tıkırtı ya da kemiğin hareket ettiği hissi, yarada akıntı ya da açılma olursa doktorunuza başvurun.
Ameliyattan sonra ne zaman duş alabilirim?
Yara temiz ve kuruysa, çoğu merkezde ameliyattan birkaç gün sonra kısa ılık duşa izin verilir. Yarayı ovalamadan yıkayıp hafifçe kurulamanız, ilk zamanlarda oturarak duş almanız önerilir. Küvet, havuz ve denize yara tamamen iyileşene kadar girilmez; kesin zamanı doktorunuz söyler.
Ameliyat izi kalıcı mıdır?
Göğsün ortasındaki kesi ve varsa bacaktaki kesi kalıcı bir iz bırakır. İz zamanla soluklaşır ve belirginliği azalır. İlk yıl yarayı güneşten korumak izin daha iyi görünmesine yardımcı olur; iz belirgin ya da kabarık kalırsa doktorunuzla tedavi seçeneklerini konuşabilirsiniz.
Kalp rehabilitasyonu nedir, herkese gerekir mi?
Kalp rehabilitasyonu, ameliyattan sonra doktor, fizyoterapist ve hemşire gözetiminde yapılan, kişiye göre ayarlanmış egzersiz, beslenme, sigarayı bırakma ve ilaç kullanımı eğitimini kapsayan bir programdır. Kalp ameliyatı geçiren hastaların çoğuna önerilir ve iyileşmeyi hızlandırıp yeniden kalp sorunu yaşama riskini azaltmaya yardımcı olur. Programa ne zaman başlayacağınızı kontrolde doktorunuza sorabilirsiniz.
Açık kalp ameliyatından sonra ne zaman araba kullanabilirim?
Göğüs kemiğinin kaynaması için genellikle en az 4-6 hafta araç kullanmamanız önerilir. Bu sürede ani frende ya da bir kazada direksiyon ve emniyet kemeri göğüs kemiğine zarar verebilir; yolcu olarak seyahat edebilirsiniz. Ticari araç kullananlar için süre daha uzundur; kesin zamanı cerrahınız belirler.
Ameliyattan sonra işe ne zaman dönebilirim?
Masa başı işlere çoğunlukla 6-8 hafta, bedensel güç gerektiren işlere ise 3 ay ya da daha uzun süre sonra dönülür. Süre; yapılan ameliyata, iyileşmenize ve işinizin niteliğine göre değişir. Gerekli istirahat raporu hastane tarafından düzenlenir.
Açık kalp ameliyatından sonra cinsel ilişkiye ne zaman başlanabilir?
Çoğu hasta yaklaşık 4 hafta sonra, kendini hazır hissettiğinde ve iki kat merdiveni rahatça çıkabildiğinde cinsel ilişkiye dönebilir. İlk haftalarda göğse baskı yapmayan pozisyonlar tercih edilmelidir. Göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı ya da çarpıntı olursa durup doktorunuza danışın; kullandığınız ilaçlarla ilgili sorularınızı da sorabilirsiniz.
Ameliyattan sonra nasıl beslenmeliyim?
Tuzu azaltılmış, sebze, meyve, tam tahıllı ürünler, baklagiller, balık ve beyaz etten zengin bir beslenme önerilir. Tereyağı, iç yağı, işlenmiş etler, sakatat, yağlı peynirler ve kızartmalar sınırlandırılmalıdır. Varfarin kullanıyorsanız yeşil yapraklı sebzeleri bırakmanız gerekmez; ancak miktarı ani olarak değiştirmemeniz önerilir, doktorunuz ya da diyetisyeniniz size yol gösterir.
Ameliyattan sonra duygu durumumda değişiklik olması normal mi?
Kalp ameliyatından sonraki haftalarda üzgün hissetmek, ağlamaklı olmak, uyku sorunları ve kaygı sık görülür ve çoğu zaman iyileşmeyle birlikte azalır. Bu yakınmalar iki haftadan uzun sürerse ya da günlük yaşamı belirgin şekilde etkilerse doktorunuza söyleyin; destek ve gerekirse tedavi iyileşmeye katkı sağlar. Kalp rehabilitasyonu programları da bu konuda yardımcı olur.
Mekanik ve biyolojik kalp kapağı arasındaki fark nedir?
Mekanik kapaklar dayanıklıdır ve uzun yıllar çalışır; ancak pıhtı oluşmaması için ömür boyu varfarin gibi kan sulandırıcı kullanmak ve INR değerini düzenli ölçtürmek gerekir. Biyolojik (doku) kapaklarda genellikle uzun süreli kan sulandırıcı gerekmez, ancak yıllar içinde yıpranabilir ve yeniden işlem gerekebilir. Seçim hastanın yaşı, yaşam tarzı, gebelik planı ve diğer hastalıkları göz önüne alınarak cerrahla birlikte yapılır.
Şeker hastaları açık kalp ameliyatı olabilir mi?
Evet. Diyabet kalp damarı hastalığı riskini artırır ve birden fazla damarı tıkalı diyabetli hastalarda bypass ameliyatı sıklıkla tercih edilen bir tedavidir. Ameliyat öncesinde ve sonrasında kan şekerinin iyi kontrol edilmesi, yara enfeksiyonu ve diğer komplikasyonların riskini azaltır; bu dönemde ilaçlarınız ya da insülin dozunuz değiştirilebilir.
KOAH hastaları açık kalp ameliyatı olabilir mi?
KOAH hastaları da açık kalp ameliyatı olabilir; ancak ameliyat sonrası akciğer sorunları riski daha yüksektir. Ameliyat öncesinde solunum fonksiyon testleri yapılır, ilaç tedavisi en uygun duruma getirilir ve sigara mutlaka bırakılır. Ameliyattan sonra nefes egzersizleri ve erken hareket akciğer sorunlarını azaltmaya yardımcı olur.
Açık kalp ameliyatı olanlar kaç yıl yaşar?
Bu konuda herkes için geçerli bir süre vermek mümkün değildir. Yaşam süresi; hastalığın türüne, kalbin pompa gücüne, yaşa, eşlik eden hastalıklara ve ameliyattan sonra yaşam tarzına bağlıdır. Başarılı bir ameliyattan sonra ilaçlarını düzenli kullanan, sigara içmeyen, düzenli egzersiz yapan ve kontrollerini aksatmayan hastaların çoğu uzun yıllar sağlıklı yaşayabilir.
Açık kalp ameliyatı SGK kapsamında mı?
Açık kalp ameliyatları genellikle SGK kapsamındaki hastanelerde yapılabilmektedir. Ancak kapsam, katkı payı ve ek ücret koşulları hastaneye ve döneme göre değişebilir. Güncel koşulları ameliyat olacağınız hastaneden öğrenmeniz önerilir.
Kaynaklar
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Open heart surgery
- Cleveland Clinic. Open Heart Surgery: Procedure Details & Recovery
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Coronary artery bypass graft
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Heart valve replacement
- Türk Hemşireler Derneği Dergisi (DergiPark). Açık Kalp Ameliyatı Sürecinde Yaşanan Psikososyal Sorunlara Yönelik Uygulanan Kanıt Temelli Müdahaleler
- Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi (DergiPark). KALP KAPAK AMELİYATI SONRASI GÜNCEL HEMŞİRELİK YAKLAŞIMLARI: BAKIM NEDEN ÖNEMLİ?