Mesane Sarkması Tedavisi
Mesane sarkması (sistosel) tedavisi; belirtilerin şiddetine göre izlem, pelvik taban egzersizleri, pesser, ilaç desteği ve gerektiğinde cerrahi onarımı kapsar. Seçim hastanın yaşına, belirtilerine, cinsel yaşamına ve gebelik planına göre hekimle birlikte yapılır.

Özet
Mesane sarkması (sistosel), idrar kesesini vajinanın ön duvarına bağlayan destek dokuların gevşemesi sonucu mesanenin vajinaya doğru sarkmasıdır. Pelvik organ sarkmasının bir türüdür. Hafif sarkmalar çoğu zaman belirti vermez ve tedavi gerektirmeyebilir; tedavi, yakınmaları günlük yaşamı etkilediğinde planlanır.
Tedavinin amacı belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır; her hastada anatomiyi tamamen eski haline getirmek hedeflenmez. Seçenekler basamaklıdır: yaşam tarzı düzenlemeleri, pelvik taban kas egzersizleri (Kegel), mesane eğitimi, vajinaya yerleştirilen pesser adlı destek aygıtı, menopoz sonrası vajinal östrojen ve ameliyat. Tedavi kararı sarkmanın derecesine, yakınmalara, yaşa, genel sağlığa, cinsel aktiviteye ve ileride gebelik isteğine göre verilir.
Ameliyat dışındaki yöntemler sarkmayı tamamen ortadan kaldırmaz ama belirtileri azaltabilir. Ameliyat belirtileri belirgin biçimde rahatlatabilir; ancak hiçbir yöntem sarkmanın tekrar etmeyeceğini garanti etmez.
Vajinadan sarkan bir kitle hissediyorsanız, idrar yapmakta zorlanıyorsanız ya da sık idrar yolu enfeksiyonu geçiriyorsanız kadın hastalıkları ve doğum ya da üroloji uzmanına başvurun. İdrarın hiç yapılamaması, şiddetli alt karın ağrısı veya sarkan dokuda yara ve kanama varsa gecikmeden acile başvurulmalıdır.
Hakkında
Mesane Sarkması Nedir?
Mesane, vajinanın ön duvarı ile bağ ve kas dokuları (pelvik taban) tarafından yerinde tutulur. Doğum, yaşlanma, menopozdaki östrojen azalması, kronik öksürük, kabızlık ve ağır kaldırma gibi etkenlerle bu destek zayıfladığında mesane vajinaya doğru bombeleşir. Bu duruma tıpta sistosel denir. Sistosel, rahim sarkması (uterus prolapsusu) ve bağırsağın vajinaya doğru sarkması (rektosel) ile birlikte görülebilir.
Kadın sağlığı kılavuzları sarkmayı evrelere ayırır; evre, hekimin muayenesinde (ıkınma sırasında) belirlenir. Hafif evrelerde belirti olmayabilir. İleri evrelerde vajinada dolgunluk ya da bir şeyin sarktığı hissi, alt karında ve belde ağırlık, idrarı tam boşaltamama, sık idrara çıkma, idrar kaçırma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları görülebilir.
Tedavi Neden ve Ne Zaman Gerekir?
Sarkma belirti vermiyorsa ve hastayı rahatsız etmiyorsa tedavi şart değildir; düzenli kontrol yeterli olabilir. Belirtiler yaşam kalitesini bozuyorsa, idrar boşaltımı güçleşiyorsa ya da sarkma sık enfeksiyon yapıyorsa tedavi önerilir. Çok ileri sarkmada idrar yollarının tıkanması böbreklerde genişlemeye neden olabilir; bu yüzden idrar yapma güçlüğü olan hastalar mutlaka değerlendirilmelidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Vajinada ele gelen şişlik ya da dışarı çıkan doku
- İdrarı tam boşaltamama, idrar yaparken sarkan dokuyu elle yukarı itme ihtiyacı
- Ağırlık hissi, bel ve kasık ağrısı, cinsel ilişkide ağrı ya da rahatsızlık
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, öksürme veya gülme sırasında idrar kaçırma
İdrar yapamama, ateşle birlikte yan ağrısı, sarkan dokuda kanama ya da koyu renkli yara ve şiddetli alt karın ağrısı acil başvuru gerektirir. İdrarda görünür kan ise sarkma ile ilişkilendirilmeden mutlaka araştırılmalıdır.
Tedavi Türleri
Gözlem ve Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
Belirtisiz ya da hafif belirtili hastalarda ilk adım izlem ve risk faktörlerinin azaltılmasıdır. Fazla kiloları vermek, sigarayı bırakmak, kronik öksürüğün tedavisi, kabızlığı önlemek için lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı ile ağır kaldırmaktan ve sürekli ıkınmadan kaçınmak sarkmanın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Bu önlemler sarkmayı geri çevirmez, ancak yakınmaları azaltabilir.
Pelvik Taban Kas Egzersizleri (Kegel)
Pelvik taban kaslarını güçlendirmeyi amaçlar ve hafif ve orta evrelerde yakınmaları azaltabilir. Kasların yerini bulmak için idrarı yaparken akışı durdurmaya çalışmak yalnızca bir kez, kasları tanımak amacıyla denenebilir; egzersiz rutini sırasında idrar yaparken uygulanmamalıdır, çünkü mesanenin tam boşalmasını bozabilir ve enfeksiyon riskini artırabilir.
- Mesane boşken rahat bir pozisyonda oturun ya da uzanın.
- Vajina ve anüs çevresindeki kasları yukarı çeker gibi kasın; yaklaşık beş saniye tutun ve aynı süre gevşetin.
- Karın, kalça ve uyluk kaslarını kasmaktan ve nefesi tutmaktan kaçının.
- Çoğu program, günde birkaç set halinde 8 ila 12 tekrarı ve en az üç ay düzenli uygulamayı önerir.
Kasları doğru kasıp kasmadığınızdan emin değilseniz pelvik taban fizyoterapistinden ya da hekimden destek alın. Egzersizler sarkmış dokuyu eski yerine getirmez; amaç, destek kaslarını güçlendirip yakınmaları azaltmaktır.
Mesane Eğitimi
Sık idrara çıkma ve sıkışma yakınması olan hastalarda uygulanır. Tuvalete gitme aralıkları kademeli olarak uzatılır; kafein ve alkol gibi mesaneyi uyaran içecekler azaltılır. Mesane günlüğü tutmak ilerlemeyi izlemeye yardımcı olur. Düzenli uygulamayla birkaç hafta içinde fayda görülebilir, ancak yöntem sarkmanın kendisini düzeltmez, yalnızca sıkışma ve sık idrar yakınmalarına yöneliktir.
Pesser (Vajinal Destek Aygıtı)
Pesser, vajinaya yerleştirilen silikon ya da benzeri maddeden yapılmış halka veya farklı biçimli bir destek aygıtıdır. Ameliyat istemeyen, ameliyat riski yüksek olan ya da gebelik planı nedeniyle ameliyatı erteleyen hastalarda etkili ve güvenli bir ilk basamak seçenektir. Hekim vajinanın ölçüsüne göre uygun pesseri seçer; hastalar belirli aralıklarla çıkarıp temizlemeyi öğrenebilir ya da düzenli kontrole gelir.
Olası sorunlar vajinal akıntı, kötü koku, tahriş, kanama ve nadiren yara ya da erozyondur. Vajinal östrojen kullanımı bu riski azaltmaya yardımcı olabilir. Pesser takılı kalıp unutulmamalı, hekimin önerdiği sıklıkta kontrol edilmelidir.
İlaç Tedavisi
Sarkmış mesaneyi yerine getiren bir ilaç yoktur. İlaçlar, yakınmalara ve eşlik eden durumlara yöneliktir:
- Vajinal östrojen: Menopoz sonrası vajinal dokuyu güçlendirmek, kuruluk ve tahrişi azaltmak ve pesser kullanımını kolaylaştırmak için krem, tablet ya da halka şeklinde kullanılabilir. Meme kanseri öyküsü gibi durumlarda kullanımı özel değerlendirme gerektirir.
- Aşırı aktif mesane ilaçları: Sıkışma ve sık idrar yakınması varsa hekim bu ilaç gruplarını değerlendirebilir; ağız kuruluğu, kabızlık gibi yan etkileri olabilir.
- Enfeksiyon tedavisi: İdrar yolu enfeksiyonu varsa idrar kültürüne göre antibiyotik verilir.
Bu ilaçlar doktora danışmadan kullanılmamalı, doz ve süre hekim tarafından belirlenmelidir. Bitkisel kürlerin mesane sarkmasını tedavi ettiğine dair bilimsel kanıt yoktur; bunlara güvenip muayeneyi geciktirmeyin, kullanmayı düşündüğünüz ürünleri doktorunuza danışın.
Cerrahi Tedavi
Belirtiler belirgin ise ve diğer yöntemler yetersiz kalırsa ya da hasta tercih ederse ameliyat düşünülür. Cerrahi teknik; sarkmanın derecesine, eşlik eden rahim ya da vajina tepesi sarkmasına, hastanın yaşına, cinsel aktivitesine ve gebelik planına göre seçilir.
Ön Vajinal Duvar Onarımı (Kolporafi)
Vajinadan yapılan ve hastanın kendi dokusunu kullanan en sık yöntemlerden biridir. Sarkan mesane yerine itilir ve vajina duvarındaki destek dokusu dikişle güçlendirilir. Karın kesisi gerekmez ve emilen dikişler kullanılır. Kendi dokusuyla yapılan onarımlarda zamanla sarkmanın tekrar etme olasılığı vardır.
Apikal Destek (Vajina Tepesi ve Rahim Desteği)
Mesane sarkmasına rahim ya da vajina tepesi sarkması eşlik ediyorsa onarım yalnız ön duvarla sınırlı kalmaz. Gerektiğinde vajinal bağlara tutturma (sakrospinöz fiksasyon, uterosakral süspansiyon) gibi teknikler uygulanır; seçilmiş hastalarda rahim alınması da gündeme gelebilir.
Sakrokolpopeksi
Karından, çoğunlukla laparoskopik ya da robotik yöntemle vajina tepesinin bir ağ (mesh) ile kuyruk sokumu üzerindeki bağa asıldığı ameliyattır. İleri evre ve tekrarlayan sarkmalarda tercih edilebilir. Vajinadan yerleştirilen mesh kullanımı ise komplikasyon bildirimleri nedeniyle birçok ülkede sınırlandırılmıştır; kullanılacak yöntem ve mesh konusunda hekiminize ayrıntılı soru sorun.
Kapatıcı (Obliteratif) Cerrahi
İleri yaşta, cinsel olarak aktif olmayan ve uzun cerrahiye uygun olmayan seçilmiş hastalarda vajinanın daralıp kapatıldığı (kolpokleizis) bir seçenektir. Etkilidir ancak cinsel ilişkiyi geri dönüşsüz biçimde engeller; bu yüzden hasta ile dikkatle konuşulmalıdır.
İdrar Kaçırma Ameliyatı
Sarkma ile birlikte öksürme ve gülme sırasında idrar kaçırma (stres idrar kaçırma) varsa, aynı seansta ya da ayrı bir ameliyatla orta üretral askı (sling) gibi bir işlem planlanabilir. Bazen sarkma onarıldıktan sonra yeni bir idrar kaçırma ortaya çıkabilir; bu nedenle ameliyat öncesi testlerle (ürodinami gibi) değerlendirme önemlidir.
Ameliyatın genel riskleri kanama, enfeksiyon, idrar yapmada geçici güçlük, komşu organ (mesane, bağırsak, üreter) yaralanması, cinsel ilişkide ağrı ve sarkmanın tekrarıdır. Hiçbir yöntemde başarı garantisi verilemez.
Tedavi Öncesi
Muayene ve Tetkikler
Tedavi öncesinde ayrıntılı öykü alınır: idrar yakınmaları, doğum öyküsü, cinsel yaşam, geçirilmiş ameliyatlar ve gebelik planı sorulur. Jinekolojik muayenede, ıkınma ve öksürme sırasında sarkma derecesi değerlendirilir (örneğin POP-Q evrelemesi). Gerekirse mesane boşaltıldıktan sonra kalan idrar miktarı ölçülür.
- İdrar tahlili ve gerekirse kültür: Enfeksiyon olup olmadığına bakılır; enfeksiyon varsa tedaviden önce tedavi edilir.
- Pelvik ve üriner ultrason: Rahim, yumurtalıklar, mesane ve gerekirse böbrekler değerlendirilir.
- Ürodinami ve sistoskopi: Tüm hastalarda gerekmez; idrar kaçırma, karmaşık yakınma ya da önceki ameliyat varsa istenebilir.
- Ameliyat öncesi rutin tetkikler: Kan sayımı, böbrek fonksiyonları, kan şekeri ve gerekirse EKG ve anestezi değerlendirmesi yapılır.
Hasta Ne Yapmalı?
- Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları (aspirin dahil), diyabet ilaçlarını ve bitkisel ürünleri hekiminize bildirin. Doktora danışmadan hiçbir ilacı bırakmayın ya da değiştirmeyin.
- Gebelik planınız varsa mutlaka söyleyin. Ameliyat sonrası gebelik ve vajinal doğum sarkmanın tekrar etme riskini artırabileceği için, çocuk sahibi olmayı planlayan hastalarda çoğunlukla ameliyat ertelenir ve pesser ya da egzersizler gibi yöntemler tercih edilir.
- Sigarayı bırakın, kabızlığı tedavi edin ve mümkünse fazla kiloları azaltın; bu önlemler hem ameliyat riskini hem de nüks olasılığını azaltmaya yardımcı olur.
- Menopoz sonrası dönemde hekiminiz ameliyat öncesi vajinal östrojen önerebilir.
- Ameliyat öncesi açlık süresi ve bağırsak hazırlığı gibi talimatları ekibin verdiği şekilde uygulayın.
Karar Sürecinde Sorulabilecek Sorular
Yöntemin avantajı ve riskleri nedir, kendi dokumla mı yoksa mesh ile mi yapılacak, tekrar olasılığı ve iyileşme süresi nedir, cinsel yaşamı nasıl etkiler ve alternatif seçenekler nelerdir gibi soruları hekiminize yöneltin. Bir ameliyat kararı için ikinci görüş istemek de olağandır.
Tedavi Sonrası
İlk Günler
Ameliyat yöntemine göre hastanede kalış süresi genellikle bir ila birkaç gündür. Mesaneye geçici bir sonda takılabilir; çıkarıldıktan sonra idrarı rahat ve tam yapıp yapamadığınız kontrol edilir. Hafif ağrı, vajinal ağrı ve az miktarda kanamalı akıntı beklenen durumlardır; ağrı kesiciler hekimin önerdiği şekilde kullanılmalıdır. Vajinal ameliyatlarda dikişler genellikle kendiliğinden erir.
İyileşme Dönemi Önerileri
- Kabızlıktan kaçının: Lifli beslenin (sebze, meyve, tam tahıl), bol sıvı için ve gerekirse hekimin önereceği dışkı yumuşatıcıları kullanın. Katı gıdalardan kaçınmaya gerek yoktur; asıl hedef ıkınmayı önlemektir.
- Ağır kaldırmayın: Genellikle ilk dört ila altı hafta ağır kaldırmaktan, zorlayıcı egzersizlerden ve ıkınmaktan kaçınılır. Hafif yürüyüş yapılabilir.
- Cinsel ilişki ve tampon: Vajina içi uygulamalar ve cinsel ilişki için genellikle altı ila sekiz hafta beklenir; kesin süreyi cerrahınız kontrol muayenesinde söyler.
- Öksürük ve ıkınma: Öksürüğü tedavi ettirin ve tuvalette ıkınmayın; bu, onarılan dokuları korumaya yardımcı olur.
- Egzersiz: Pelvik taban egzersizlerine ne zaman başlanacağını hekiminizden öğrenin. Yara iyileştikten sonra düzenli egzersiz, uzun dönem sonuç için yararlıdır.
Takip ve Nüks Riski
İlk kontrol genellikle ameliyattan birkaç hafta sonra yapılır; kalan idrar, yara iyileşmesi ve sarkmanın durumu değerlendirilir. İyileşme çoğu hastada birkaç hafta sürer, tam toparlanma daha uzun zaman alabilir. Sarkma, doku zayıflığı ve karın içi basıncı artıran nedenlerle tekrar edebilir; yakınmalar yeniden başlarsa kontrol için hekime başvurun. Pesser kullananlar ise belirlenen aralıklarla kontrole gelmelidir.
Ne Zaman Başvurulmalı?
- İdrarı hiç yapamama ya da çok az yapabilme
- 38 derece ve üzeri ateş, titreme ya da idrarda yanma ve kanlı idrar
- Pedi hızla dolduran kanama, ya da kötü kokulu ve irinli akıntı
- Giderek artan karın ya da kasık ağrısı, şişkinlik
- Bacakta tek taraflı şişlik ya da ağrı, nefes darlığı ve göğüs ağrısı (acil)
- Kabızlığın düzelmemesi, sarkma hissinin yeniden başlaması ya da cinsel ilişkide ağrı
Bu tedaviyi yapan doktorlar
İlgili tedaviler ve ameliyatlar
İlgili ameliyatlar
Sık Sorulan Sorular
Mesane sarkması kendiliğinden geçer mi?
Mesane sarkması kendiliğinden düzelmez; zamanla aynı kalabilir ya da yavaşça ilerleyebilir. Hafif ve belirtisiz sarkmalarda tedavi gerekmeyebilir. Yakınmaları azaltmak için egzersiz, pesser, vajinal östrojen ya da ameliyat gibi seçenekler değerlendirilir.
Mesane sarkmasında tedavi seçenekleri nelerdir?
Seçenekler gözlem ve yaşam tarzı düzenlemeleri, pelvik taban (Kegel) egzersizleri, mesane eğitimi, pesser, menopoz sonrası vajinal östrojen ve cerrahi onarımdır. Hangisinin uygun olduğu sarkmanın derecesine, belirtilerine, yaşa, genel sağlık durumuna ve gebelik planına göre hekimle birlikte belirlenir.
Kegel egzersizleri mesane sarkmasını geçirir mi?
Kegel egzersizleri sarkmış mesaneyi eski yerine getirmez, ancak hafif ve orta evrelerde pelvik taban kaslarını güçlendirerek yakınmaları azaltabilir. Doğru yapıldığında ve düzenli sürdürüldüğünde yararlıdır. Kasları doğru çalıştırdığınızdan emin değilseniz fizyoterapist ya da hekimden destek alın.
Kegel egzersizi idrar yaparken yapılır mı?
Hayır. İdrarı yaparken akışı durdurmaya çalışmak, kasların yerini bulmak için yalnızca bir kez denenebilir. Egzersiz rutini olarak yapılması mesanenin tam boşalmasını bozabilir ve idrar yolu enfeksiyonu riskini artırabilir. Egzersizler boş mesane ile, rahat bir pozisyonda yapılmalıdır.
Pesser nedir, mesane sarkmasında kimlere uygulanır?
Pesser, vajinaya yerleştirilen ve sarkan organı destekleyen yumuşak bir aygıttır. Ameliyat istemeyen, ameliyat riski yüksek olan ya da gebelik planı nedeniyle ameliyatı erteleyen hastalarda kullanılabilir. Akıntı, koku ve tahriş gibi sorunlar olabileceği için düzenli kontrol ve temizlik gerekir.
Mesane sarkması ameliyatı kimlere önerilir?
Ameliyat, belirtiler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa ve egzersiz ya da pesser gibi yöntemler yetersiz kalmışsa ya da hasta tercih ediyorsa önerilir. Belirti vermeyen sarkma için ameliyat gerekmez. Karar, ameliyatın yararları ve riskleri hekimle konuşularak verilir.
Mesane sarkması ameliyatı nasıl yapılır, ne kadar sürer?
Ameliyat vajinadan ya da karından (açık, laparoskopik veya robotik) yapılabilir; yöntem sarkmanın derecesine ve eşlik eden sarkmalara göre seçilir. Süre yönteme göre değişir: vajinal onarımlar genellikle bir saat kadar, karından yapılan ameliyatlar ise birkaç saate kadar uzayabilir. Genel ya da omurilik anestezisi uygulanabilir.
Ameliyat sonrası kaç gün hastanede kalınır?
Çoğu hasta ameliyat yöntemine bağlı olarak bir ila birkaç gün hastanede kalır. Taburculuk için idrarın rahat yapılabilmesi ve ağrının kontrol edilmesi gerekir. Taburculuk süresi hastaya ve uygulanan işleme göre değişebilir.
Ameliyat sonrası ne zaman normal hayata dönülür?
Hafif günlük aktivitelere genellikle birkaç gün içinde dönülür. Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizden yaklaşık dört ila altı hafta kaçınılır. Tam toparlanma daha uzun sürebilir; kesin süreyi ameliyat olduğunuz ekip söyler.
Mesane sarkması ameliyatının riskleri nelerdir?
Başlıca riskler kanama, enfeksiyon, idrar yapmada geçici güçlük, mesane, bağırsak ya da idrar yolunun yaralanması, cinsel ilişkide ağrı, yeni başlayan idrar kaçırma ve sarkmanın tekrar etmesidir. Mesh kullanılan ameliyatlarda mesh ile ilgili sorunlar da görülebilir. Riskler ameliyat öncesinde hekim tarafından ayrıntılı anlatılmalıdır.
Ameliyat sonrası mesane sarkması tekrar edebilir mi?
Evet, cerrahi onarım sonrası sarkma tekrar edebilir. Risk; doku yapısı, kronik öksürük, kabızlık, kilo, sigara ve yapılan ameliyatın türüne göre değişir. Kabızlığı önlemek, ağır kaldırmaktan kaçınmak ve düzenli egzersiz riski azaltmaya yardımcı olabilir. Yakınmalar geri gelirse hekime danışın.
Mesane sarkması ameliyatından sonra hamile kalınabilir mi?
Teknik olarak gebelik mümkün olabilir, ancak ameliyat sonrası gebelik ve vajinal doğum onarımı zayıflatıp sarkmanın tekrar etme riskini artırabilir. Bu yüzden çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda ameliyat genellikle doğum planı tamamlandıktan sonra yapılır. Gebelik planınızı mutlaka hekiminizle önceden konuşun.
Mesane sarkması kısırlığa yol açar mı?
Hayır, mesane sarkması tek başına kısırlığa neden olmaz. Ancak vajinada dolgunluk ya da cinsel ilişkide rahatsızlık gibi yakınmalar cinsel yaşamı etkileyebilir. Gebelik planı varsa tedavi yöntemi bu duruma göre seçilir.
Mesane sarkması kansere dönüşür mü?
Hayır, mesane sarkması kansere dönüşen bir durum değildir. Öte yandan idrarda görünür kan, kalıcı idrar yakınmaları ya da sık enfeksiyon gibi bulgular ayrıca araştırılmalıdır. Sarkma ve kanser birbirinden ayrı değerlendirilen sorunlardır.
Mesane sarkmasında bitkisel tedavi işe yarar mı?
Bitkisel kürlerin ya da çayların sarkmış mesaneyi düzelttiğine dair bilimsel kanıt yoktur. Bunlara güvenerek muayeneyi geciktirmek yakınmaların ilerlemesine yol açabilir. Kullanmayı düşündüğünüz ürünleri doktorunuza danışın.
Mesane sarkması tedavi edilmezse ne olur?
Hafif sarkma uzun süre aynı kalabilir. İlerlediğinde idrarı tam boşaltamama, sık idrar yolu enfeksiyonu, idrar kaçırma, cinsel ilişkide güçlük ve ağırlık hissi gibi yakınmalar artabilir. Çok ileri sarkmada idrar yollarının tıkanması böbrekleri etkileyebilir, bu nedenle idrar yapma güçlüğünde bekletilmeden başvurulmalıdır.
Mesane sarkması için hangi doktora gidilir?
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, ürojinekoloji alanında çalışan hekim ya da kadın ürolojisi ile ilgilenen üroloji uzmanı değerlendirebilir. Tekrarlayan ya da karmaşık sarkmalarda ürojinekoloji deneyimi olan bir ekipte değerlendirme yararlıdır. İdrar kaçırma ve sarkma çoğu zaman birlikte ele alınır.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Pelvic organ prolapse
- Cleveland Clinic. Cystocele (Prolapsed Bladder): Causes, Symptoms & Treatment
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Uterine prolapse
- Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi (DergiPark). ALTERNATİF TEDAVİ: PESSER
- Türk Hemşireler Derneği Dergisi (DergiPark). Alt Üriner Sistem Semptomları ve Pelvik Organ Prolapsuslarında Klinik Rehberler ve Klinikte Kullanımı
- Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi (DergiPark). Pelvik Taban Bozukluklarında Kullanılan Geleneksel ve Tamamlayıcı Tedaviler
