Lazerle Varis Tedavisi

Varis, bacaklardaki yüzeyel toplardamarların genişleyip kıvrımlı ve belirgin hale gelmesidir. Toplardamarların içindeki kapakçıklar normalde kanın kalbe doğru tek yönde akmasını sağlar. Kapakçıklar yetersiz kaldığında kan bacakta geriye kaçar ve göllenir; damar zamanla genişler. Varis bacakta ağırlık, ağrı, şişlik ve gece krampları gibi şikayetlere yol açabilir, ileri evrelerde ciltte renk değişikliği ve yara (venöz ülser) gelişebilir.

Lazerle varis tedavisi (endovenöz lazer ablasyon, EVLA), varise neden olan yetmezlikli ana toplardamarın (çoğunlukla büyük ya da küçük safen ven) damar içinden lazerle kapatılmasıdır. İşlem ultrason eşliğinde, damarın çevresine verilen lokal anestezi (tümesan anestezi) ile yapılır; tek bacak için genellikle 30-60 dakika sürer. Hastalar işlemden hemen sonra yürür ve aynı gün eve döner. Çoğu kişi günlük işlerine hemen, masa başı işe 1-3 gün içinde döner. Bu yöntem, cilt yüzeyinden yapılan ve yalnızca kılcal damar genişlemelerinde kullanılan lazer uygulamasından farklıdır.

Varis Belirtileri

• Görünüm: Ciltte mavi-mor renkte, kıvrımlı ve kabarık damarlar.
• Ağırlık ve ağrı: Bacaklarda ağırlık, yorgunluk, sızı ve zonklama. Şikayetler uzun süre ayakta kalınca, günün sonunda ve sıcak havalarda artar.
• Şişlik: Özellikle akşamları ayak bileği çevresinde şişlik.
• Kramp ve huzursuzluk: Geceleri baldır krampları ve bacaklarda huzursuzluk hissi.
• Kaşıntı ve cilt değişiklikleri: Damar üzerinde kaşıntı, egzama; ileri evrelerde ayak bileği çevresinde ciltte kahverengileşme ve sertleşme.
• Bacak yarası (venöz ülser): İleri evrede ayak bileği çevresinde zor iyileşen yaralar gelişebilir.

Bacak ağrısı, şişlik ve uyuşma başka hastalıkların da belirtisi olabilir. Bacakta ani ve tek taraflı şişlik, ağrı ve kızarıklık derin ven trombozunu (pıhtı) düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir. Varisten kanama olursa bacağı yükseltip kanayan yere temiz bir bezle bastırın ve sağlık kuruluşuna başvurun.

Varisin Nedenleri ve Risk Etkenleri

• Kapakçık yetmezliği: Varisin temel nedenidir. Kapakçıklar kanın geri kaçmasını engelleyemez.
• Genetik yatkınlık: Ailesinde varis olanlarda daha sık görülür.
• Yaş ve cinsiyet: Yaş ilerledikçe sıklığı artar; kadınlarda daha sık görülür.
• Gebelik: Hormonal değişiklikler ve büyüyen rahmin toplardamarlara baskısı varis oluşumunu kolaylaştırır. Gebelikte ortaya çıkan varislerin bir kısmı doğumdan sonra geriler.
• Fazla kilo: Bacak toplardamarlarındaki basıncı artırır.
• Uzun süre ayakta durmak: Ayakta hareketsiz çalışılan meslekler risk oluşturur.
• Geçirilmiş derin ven trombozu ya da bacak yaralanması: Toplardamar kapakçıklarına zarar verebilir.

Tanı: Renkli Doppler Ultrason

Varis çoğu zaman gözle görülür, ancak tedavi planı için renkli Doppler ultrason gerekir. Bu ağrısız tetkikte hangi toplardamarda kapakçık yetmezliği olduğu, kanın geriye ne kadar kaçtığı ve derin toplardamarların açık olup olmadığı belirlenir. Lazer tedavisinin uygun olup olmadığına bu incelemeye göre karar verilir. Sorunlu damarların hepsinin önceden belirlenmesi tedavinin başarısı için önemlidir.

Ameliyatsız ve Diğer Tedavi Seçenekleri

• Yaşam tarzı önlemleri: Düzenli yürüyüş, fazla kilolardan kurtulmak, uzun süre ayakta ya da oturur kalmamak ve dinlenirken bacakları kalp seviyesinin üzerine kaldırmak şikayetleri azaltır.
• Varis çorabı (basınçlı çorap): Varisi ortadan kaldırmaz, ancak ağırlık, ağrı ve şişliği azaltır. Gündüz giyilir, gece çıkarılır. Ölçü ve basınç derecesi doktor tarafından belirlenmelidir.
• İlaçlar: Bazı ilaçlar ağrı, ağırlık ve şişlik gibi şikayetleri hafifletebilir, ancak varisi yok etmez ve ilerlemesini durdurmaz.
• Radyofrekans ablasyon: Lazere benzer şekilde damar içine yerleştirilen kateterle, radyo dalgalarının oluşturduğu ısıyla damar kapatılır. Lazer ile birlikte ilk tercih edilen yöntemlerdendir.
• Köpük skleroterapi: Damar içine köpük haline getirilmiş bir ilaç enjekte edilir; ilaç damar duvarını tahriş ederek damarı kapatır. Isıyla kapatma uygun olmadığında ya da yan dallarda kullanılır.
• Siyanoakrilat (yapıştırıcı) ile kapatma: Damar, içine verilen tıbbi bir yapıştırıcıyla kapatılır; tümesan anestezi gerektirmez.
• Mini flebektomi: Cilde yakın kıvrımlı yan dallar, milimetrik deliklerden çekilerek çıkarılır. Lazer tedavisiyle aynı seansta ya da sonradan yapılabilir.
• Damar soyma (ligasyon ve stripping): Ana toplardamarın kasık ve diz ya da ayak bileğinden açılan kesilerle çıkarıldığı klasik ameliyattır. Genellikle damar içi yöntemler uygun olmadığında tercih edilir.

Kılcal damar genişlemeleri (örümcek ağı damarlar) için cilt yüzeyinden lazer ya da sıvı skleroterapi uygulanabilir. Bu uygulamalar büyük ölçüde estetik amaçlıdır ve altta yatan safen ven yetmezliğini tedavi etmez.

Lazerle Varis Tedavisi Kimlere Uygulanır?

• Doppler ultrasonda büyük ya da küçük safen vende kapakçık yetmezliği saptanan ve ağrı, ağırlık, şişlik gibi şikayetleri olan hastalar
• Ciltte renk değişikliği, egzama, sertleşme ya da bacak yarası gelişmiş hastalar
• Varis damarlarında tekrarlayan yüzeyel toplardamar iltihabı (tromboflebit) ya da kanama olan hastalar

Gebelik, derin ven trombozunun aktif ya da yeni geçirilmiş olması, bacakta ciddi atardamar hastalığı ve hareket kısıtlılığı gibi durumlarda lazer tedavisi genellikle yapılmaz ya da ertelenir. Tedavi edilecek damarın çok kıvrımlı ya da daha önce iltihaplanıp daralmış olması da yöntem seçimini etkiler.

Lazerle Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?

• İşaretleme: Tedavi edilecek damar ayakta ultrasonla bulunur ve cilt üzerine işaretlenir.
• Damara giriş: Diz ya da ayak bileği hizasında cilt uyuşturulur ve ultrason eşliğinde iğneyle damara girilir. Damar içine ince bir kateter (tüp) yerleştirilir.
• Lazer fiberinin yerleştirilmesi: Kateterin içinden ince bir lazer fiberi geçirilir ve ucu ultrasonla izlenerek kasık ya da diz arkasındaki derin toplardamar birleşim yerinin birkaç santimetre altına konumlandırılır.
• Tümesan anestezi: Damar boyunca, ultrason eşliğinde bol miktarda sulandırılmış lokal anestezik verilir. Bu sıvı hem ağrıyı önler hem de damarı sıkıştırarak çevre dokuları lazerin ısısından korur.
• Damarın kapatılması: Lazer çalıştırılırken fiber yavaşça geri çekilir. Isı damar duvarına zarar verir ve damar büzüşerek kapanır.
• Ek işlemler: Gerekirse cilde yakın yan dallar aynı seansta mini flebektomi ya da köpük skleroterapi ile tedavi edilir.
• Bitiş: Giriş yeri küçük bir bantla kapatılır, bacağa varis çorabı ya da bandaj uygulanır. Damarın kapandığı ultrasonla kontrol edilir.

Hasta işlem boyunca uyanıktır; sinirli ya da kaygılı hastalara hafif bir sakinleştirici verilebilir. Kapatılan damar haftalar ve aylar içinde vücut tarafından bağ dokusuna dönüştürülür. Bu damarın yerine yeni damar oluşmaz; bacak kanının büyük kısmını zaten derin toplardamarlar taşır ve kan sağlıklı damarlar üzerinden kalbe dönmeye devam eder.

Riskler ve Komplikasyonlar

• Morarma, ağrı ve gerginlik: Tedavi edilen damar boyunca sık görülür. Birkaç günde azalır, morluklar 2-3 haftada kaybolur.
• Damar boyunca sertlik: Kapanan damar bir süre ele sert bir kordon gibi gelebilir; zamanla yumuşar.
• Yüzeyel tromboflebit: Tedavi edilen ya da çevresindeki damarlarda ağrılı, kızarık iltihap gelişebilir.
• Ciltte renk koyulaşması (pigmentasyon): Özellikle cilde yakın damarlarda görülebilir; çoğunlukla aylar içinde solar.
• Uyuşukluk ve karıncalanma: Damara komşu deri sinirlerinin etkilenmesine bağlıdır; diz altındaki safen ven ve baldırdaki küçük safen ven tedavisinde daha olasıdır. Çoğu aylar içinde geçer, nadiren kalıcı olabilir.
• Ciltte yanık: Nadir görülür.
• Derin ven trombozu ve akciğere pıhtı atması: Nadir ama ciddi komplikasyonlardır. İşlemden hemen sonra yürümek riski azaltır; risk taşıyan hastalara pıhtı önleyici iğne verilebilir.
• Damarın yeniden açılması ya da varisin tekrarlaması: Kapatılan damar zamanla yeniden açılabilir ya da başka damarlarda yeni varis gelişebilir. Bu durumda ek tedavi gerekebilir.
• Lokal anesteziğe alerji: Çok nadirdir. Bilinen alerjilerinizi önceden bildirin.

Muayene ve Tetkikler

• Renkli Doppler ultrason: Tedavinin planlanması için gereken temel tetkiktir. Hangi damarların tedavi edileceği bu incelemeye göre belirlenir.
• Kan tahlilleri: Gerekirse kan sayımı ve pıhtılaşma değerleri istenir.
• Diğer tetkikler: EKG gibi tetkikler yaşınıza, ek hastalıklarınıza ve sakinleştirici verilip verilmeyeceğine göre doktorunuzun gerekli gördüğü durumlarda yapılır. Lokal anestezili işlemde çok sayıda tetkike genellikle gerek yoktur.

Doktorunuza Bildirmeniz Gerekenler

• Hamile olma olasılığınız
• Daha önce bacakta ya da akciğerde pıhtı geçirip geçirmediğiniz, ailede pıhtılaşma bozukluğu olup olmadığı
• Kullandığınız tüm ilaçlar, bitkisel ürünler ve takviyeler
• Lokal anesteziklere ya da başka ilaçlara bilinen alerjileriniz
• Diyabet, kalp hastalığı ya da bacakta atardamar hastalığı

İlaçlar

Kan sulandırıcı ilaçları doktorunuza danışmadan bırakmayın. Bazı hastalarda bu ilaçlara işlem sırasında devam edilir, bazılarında kısa süre ara verilir; kararı doktorunuz verir. Doğum kontrol hapı ya da hormon tedavisi kullanıyorsanız da pıhtı riski açısından doktorunuza söyleyin.

Açlık

Yalnızca lokal anestezi uygulanacaksa çoğu merkezde uzun açlık gerekmez. Sakinleştirici ya da genel anestezi planlanıyorsa katı yiyecekler genellikle işlemden 6 saat önce kesilir, su gibi berrak sıvılar 2 saat öncesine kadar içilebilir. Kesin süreyi tedavi ekibiniz size söyler.

Sigara

Sigara iyileşmeyi geciktirir ve pıhtı riskini artırır. Mümkünse işlemden önce bırakmanız ya da azaltmanız önerilir.

İşlem Günü

• Bacağınıza krem ya da losyon sürmeyin; gerekirse tıraş işlem öncesinde ekip tarafından yapılır.
• Rahat ve bol bir pantolon ya da etek giyin; size verilen varis çorabını yanınızda getirin.
• Sakinleştirici verilecekse sizi eve götürecek birini ayarlayın; o gün araç kullanmayın.

İlk Saatler ve İlk Günler

İşlemden hemen sonra yürümeniz istenir. Kısa bir gözlemden sonra, çoğunlukla 1-2 saat içinde eve gidebilirsiniz. Sakinleştirici verildiyse o gün araç kullanmamalısınız. İlk günlerde her gün birkaç kez kısa yürüyüşler yapın; uzun süre ayakta hareketsiz kalmaktan ve uzun süre oturmaktan kaçının. Dinlenirken bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın.

Varis Çorabı

Varis çorabı ya da bandaj genellikle yaklaşık bir hafta, bazen daha uzun süre önerilir. Çorap morarma, ağrı ve şişliği azaltır. İlk gün ya da günlerde gece de giyilip giyilmeyeceğini ve toplam süreyi doktorunuz söyler.

Ağrı ve Morarma

Tedavi edilen damar boyunca gerginlik, çekme hissi, hafif ağrı ve morarma beklenen durumlardır; bazı hastalarda ağrı işlemden birkaç gün sonra artıp sonra azalır. Doktorunuzun önerdiği ağrı kesiciler ve yürüyüş rahatlatır. Morluklar genellikle 2-3 haftada kaybolur; damar boyunca sertlik birkaç hafta sürebilir.

Yara Bakımı ve Duş

Giriş yerleri çok küçüktür ve genellikle dikiş gerektirmez. Duş çoğunlukla 24-48 saat sonra, çorabın çıkarılmasına izin verildiğinde alınabilir; süreyi doktorunuz belirtir. İlk günlerde çok sıcak banyo, sauna ve küvette uzun süre kalmaktan kaçının. Giriş yerlerini temiz ve kuru tutun.

İyileşme Takvimi

• Aynı gün: Yürüme ve eve dönüş.
• 1-3 gün: Çoğu kişi masa başı işine ve günlük işlerine döner.
• İlk hafta: Varis çorabı kullanımı; ağır kaldırmaktan ve yoğun spordan kaçınma.
• 1-2 hafta: Doktor onayıyla koşu, ağırlık çalışması gibi yoğun egzersizlere ve ağır bedensel işlere dönüş.
• Birkaç hafta - birkaç ay: Kapanan damar ve morluklar giderek kaybolur, görünüm düzelir.

Araç Kullanma ve Yolculuk

Ağrınız azalıp frene güvenle ve hızlıca basabildiğinizde, genellikle birkaç gün içinde araç kullanabilirsiniz. Ağrı kesici ya da sakinleştirici etkisindeyken araç kullanmayın. İlk haftalarda uzun uçak ya da otobüs yolculuğu planlıyorsanız doktorunuza danışın; yolculuk sırasında sık sık hareket edin ve bol su için.

Kontrol

Damarın kapandığını ve pıhtı olmadığını görmek için genellikle ilk günler ya da haftalar içinde kontrol ultrasonu yapılır. Kalan yan dallar için ek skleroterapi ya da flebektomi gerekebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

• Baldırda ağrılı şişlik, bacağın tamamında artan şişlik
• Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da kan tükürme (hemen acile başvurun)
• Ateş, giriş yerlerinde artan kızarıklık ya da akıntı
• Ağrı kesicilerle geçmeyen ya da giderek artan ağrı
• Ayakta ya da bacakta giderek artan uyuşukluk