HASTALIK

Kısırlık

Kısırlık (infertilite), düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmamasıdır; kadından, erkekten ya da her ikisinden kaynaklanabilir. Nedene göre yaşam tarzı düzenlemeleri, ilaç tedavisi, cerrahi, aşılama veya tüp bebek gibi yöntemler uygulanır.

Son güncelleme: 16.11.2026

Özet

Kısırlık, tıptaki adıyla infertilite, düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmaması durumudur. Kadın yaşı 35 ve üzerindeyse bu süre 6 ay olarak kabul edilir. Daha önce hiç gebelik olmamışsa "birincil", daha önce gebelik yaşanmış ama sonradan yeniden gebe kalınamıyorsa "ikincil" kısırlıktan söz edilir.

Kısırlık yalnızca kadının sorunu değildir. Nedenler kabaca eşit dağılır: yaklaşık üçte birinde kadın, üçte birinde erkek kaynaklı bir sorun bulunur; geri kalanında her iki tarafta da neden vardır ya da standart testlerle neden bulunamaz. Bu yüzden değerlendirme her zaman çift olarak yapılır.

Genel olarak çiftlerin yaklaşık 7'de 1'i gebe kalmakta zorlanır. Kadın 40 yaşın altındaysa çiftlerin büyük çoğunluğu düzenli ilişkiyle bir yıl içinde doğal yolla gebe kalır. Doğurganlık kadında 30'lu yaşlardan itibaren azalmaya başlar ve 35 yaşından sonra daha belirgin düşer; erkekte de yaşla birlikte sperm kalitesi azalabilir. Bu nedenle gebe kalamama durumunda gereksiz yere beklemeden hekime başvurmak önemlidir; başvuru zamanları "Belirtileri" bölümünde anlatılmıştır.

Kısırlığın nedeni çoğu zaman bulunabilir ve tedavi nedene göre planlanır. Bu tedavi yaşam tarzı düzenlemelerinden ilaçla yumurtlama uyarımına, cerrahi girişimlerden aşılama (rahim içi sperm yerleştirme) ve tüp bebek (IVF/ICSI) yöntemlerine kadar uzanır. Başarı şansı kadının yaşına, nedene ve çiftin süreçteki durumuna göre değişir; hiçbir yöntem için kesin sonuç vaat edilemez.

Hakkında

Kısırlık Nasıl Tanımlanır?

Kısırlık tanısı için kadın 35 yaşın altındaysa 1 yıl, 35 yaş ve üzerindeyse 6 ay boyunca düzenli (yaklaşık 2-3 günde bir) ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmamış olması gerekir. Bir kadında normalde her adet döngüsünde gebe kalma şansı yaklaşık %20-25'tir; bu nedenle gebeliğin ilk aylarda olmaması tek başına kısırlık anlamına gelmez. Günlük ilişki sperm kalitesini bozmaz, ancak yumurtlama zamanını hesaplamaya çalışmak yerine haftada 2-3 kez ilişki yeterlidir.

Kadınlarda Kısırlık

Kadınlarda kısırlığın başlıca nedenleri yumurtlama bozuklukları, fallop tüplerinin hasarı ya da tıkanması, endometriozis ve rahim içi yapısal sorunlardır (polip, miyom, yapışıklık). Yaş, yumurtalık rezervinin (yumurta sayısı ve kalitesinin) azalması nedeniyle en önemli etkendir. Kadın tarafında ayrıca tiroit hastalıkları, prolaktin yüksekliği ve bazı ilaçlar da rol oynayabilir.

Erkeklerde Kısırlık

Erkekte kısırlık genellikle sperm sayısının az olması, hareketinin zayıf olması ya da şeklinin bozuk olması ile ilgilidir. Varikosel (testis damarlarında genişleme), geçirilmiş enfeksiyonlar, inmemiş testis, hormon bozuklukları, genetik nedenler ve anabolik steroid ya da dışarıdan testosteron kullanımı sık nedenlerdir. Erkek kısırlığının çoğunda belirti yoktur; tanı semen analizi ile konur.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, saptanan nedene, kadının yaşına ve çiftin gebe kalmaya çalışma süresine göre kişiselleştirilir. Aşağıdaki seçenekler hekim kararıyla uygulanır.

  • Yaşam tarzı düzenlemeleri: Sigaranın bırakılması, alkolün azaltılması, sağlıklı kiloya ulaşılması (özellikle polikistik over sendromunda), anabolik steroid ve dışarıdan testosteron gibi zararlı maddelerin kesilmesi ilk adımdır.
  • Yumurtlama uyarımı: Yumurtlama düzensiz ya da yoksa klomifen sitrat veya letrozol gibi ağızdan alınan ilaçlar, gerekirse gonadotropin iğneleri kullanılır. Polikistik over sendromunda bazen metformin de tercih edilir. Bu ilaçlar çoğul gebelik ve yumurtalık aşırı uyarılması riski taşıdığı için yalnızca ultrason ve kan testi takibiyle kullanılmalı, doktora danışmadan kullanılmamalıdır.
  • Cerrahi tedavi: Rahim içi polip ya da yapışıklıklar histeroskopi ile, endometriozis ve bazı tüp sorunları laparoskopi ile tedavi edilebilir. Erkekte varikosel ameliyatı seçilmiş hastalarda sperm değerlerini iyileştirebilir.
  • Aşılama (IUI): Hazırlanan sperm, yumurtlama zamanında ince bir kateterle rahim içine bırakılır. Hafif erkek faktörü, açıklanamayan kısırlık ve bazı yumurtlama sorunlarında denenebilir; tüplerin açık olması gerekir.
  • Tüp bebek (IVF/ICSI): Yumurtalar uyarılarak toplanır, laboratuvarda sperm ile döllenir ve oluşan embriyo rahme yerleştirilir. Tüplerin ciddi hasarlı olduğu, ileri yaş, ciddi erkek faktörü ve diğer tedavilerle sonuç alınamayan durumlarda kullanılır. Sperm hiç bulunmuyorsa bazı hastalarda testisten cerrahi yöntemle sperm elde edilmesi denenebilir, ancak bu her zaman başarılı olmaz.

Ne Kadar Sürer?

Süre yönteme göre değişir. Yumurtlama uyarımı ve aşılama genellikle her adet döngüsünde bir deneme olarak planlanır; tüp bebek ise tek bir uyarım ve transfer döngüsü yaklaşık 4-6 hafta sürer, ancak birden çok döngü gerekebilir. Cerrahi sonrası iyileşme süresi yapılan işleme bağlıdır.

Kök hücre, bazı takviyeler veya bitkisel kürler ile kısırlığın tedavi edildiğine dair güçlü bilimsel kanıt yoktur; bu tür uygulamaları denemeden önce doktorunuza danışın.

Nedenleri

Kısırlığın nedeni çoğu zaman tek değil, birden fazla etkenin birleşimidir. NHS verilerine göre her 4 çiftten 1'inde standart testlerle neden bulunamaz (açıklanamayan kısırlık).

Kadınlarda Nedenler

Yumurtlama Bozuklukları

Yumurtlama hiç olmayabilir ya da düzensiz olabilir. En sık neden polikistik over sendromudur (PKOS, bazı kaynaklarda PMOS). Bu sendromda yumurtlama düzensizliği, adet gecikmesi, kıllanma ve akne gibi bulgular görülebilir; insülin direnci ve fazla kilo tabloyu ağırlaştırır. Diğer nedenler tiroit hastalıkları, prolaktin yüksekliği, yumurtalık rezervinin erken azalması (40 yaşından önce yumurtalık işlevinin bozulması) ve aşırı düşük kilo ya da çok yoğun egzersizdir.

Tüp ve Pelvik Nedenler

Fallop tüpleri geçirilmiş pelvik iltihap (klamidya ve gonore gibi enfeksiyonlar), pelvik cerrahi, dış gebelik ve endometriozis nedeniyle hasar görebilir ya da tıkanabilir. Tıkanıklık yumurta ile spermin buluşmasını engeller.

Endometriozis

Rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında (yumurtalık, karın zarı vb.) yerleşmesidir. Ağrılı adet ve ilişki sırasında ağrı yapabilir. Yapışıklık ve yumurtalık kistleri oluşturarak doğurganlığı azaltabilir; endometriozisi olan her kadın kısır olmaz.

Rahim ve Rahim Ağzı Nedenleri

Rahim boşluğunu bozan miyomlar, rahim içi polipler, yapışıklıklar ve doğuştan rahim şekil bozuklukları embriyonun tutunmasını zorlaştırabilir. Rahim ağzı mukusunun sperm geçişini engellemesi nadirdir. Sperm antikoru ya da "sperm alerjisi" çok nadirdir ve kısırlıktaki rolü sınırlıdır.

Erkeklerde Nedenler

  • Varikosel: Testis damarlarında genişleme; erkek kısırlığında en sık düzeltilebilir nedendir.
  • İnmemiş testis: Testislerin doğumdan sonra torbaya inmemesi sperm üretimini azaltabilir.
  • Enfeksiyonlar: Klamidya, gonore ve kabakulak orşiti gibi geçirilmiş enfeksiyonlar sperm yollarına ve testise zarar verebilir.
  • Hormon ve genetik nedenler: Beyindeki hormonların yetersizliği, kromozom ve genetik farklılıklar sperm üretimini bozabilir.
  • İlaçlar ve maddeler: Anabolik steroidler ve dışarıdan testosteron sperm üretimini baskılar; kemoterapi ve radyoterapi kalıcı hasar yapabilir. Sigara ve aşırı alkol de sperm kalitesini düşürebilir.
  • Tıkanıklık ve boşalma sorunları: Sperm yollarında tıkanıklık, ereksiyon ve boşalma bozuklukları da gebeliği zorlaştırır.

Uzun süre sıcak ortamda kalmak, çok sıcak banyo ya da kimyasal maddelerle çalışma gibi etkenlerin sperm üzerindeki etkisi araştırılmaktadır ancak kanıtlar sınırlıdır.

Belirtileri

Kısırlığın temel belirtisi, doğal yoldan gebe kalınamamasıdır. Çoğu erkekte ve birçok kadında başka bir belirti yoktur.

Kadında Dikkat Edilmesi Gereken Bulgular

  • Adet düzensizliği: Çok seyrek (35 günden uzun aralıklarla), hiç gelmeyen ya da çok değişken zamanlarda gelen adetler yumurtlama sorununun işareti olabilir. Düzenli adet gören her kadında yumurtlama olduğu varsayılmamalı, ancak düzensiz adet de tek başına kısırlık anlamına gelmez.
  • Aşırı ağrılı adet ve ilişki sırasında ağrı: Endometriozis ya da pelvik enfeksiyon işareti olabilir.
  • Fazla tüylenme, akne ve kilo artışı: Polikistik over sendromuna işaret edebilir.
  • Göğüs ucundan süt benzeri akıntı: Gebelik ve emzirme dışında görülürse prolaktin hormonunun yüksek olup olmadığı araştırılmalıdır.

Erkekte Dikkat Edilmesi Gereken Bulgular

Erkek kısırlığı çoğunlukla belirti vermez. Testislerde şişlik, ağrı ya da bir kitle, ereksiyon ve boşalma sorunları, cinsel isteğin azalması ve idrar yolu enfeksiyonu belirtileri (idrarda yanma) ürolog değerlendirmesi gerektirir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

  • 35 yaşın altındaki çiftlerde düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen 1 yıl içinde gebelik olmazsa.
  • Kadın 35 yaş ve üzerindeyse 6 ay sonra, 40 yaşından sonra ise gecikmeden.
  • Adet hiç görülmüyor ya da çok düzensizse, ağrılı adet ya da ilişkide ağrı varsa, daha önce tüp, yumurtalık ya da rahim ameliyatı geçirildiyse, erkekte testis ameliyatı ya da yaralanması öyküsü varsa, beklemeden.
  • Tedavi sırasında karında hızla artan şişlik, şiddetli karın ağrısı, nefes darlığı, kısa sürede hızlı kilo artışı ya da gebelikte tek taraflı şiddetli karın ağrısı ve kanama olursa acil servise.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Kısırlık tanısı tek bir testle konmaz; çift birlikte değerlendirilir. Genellikle ilk adım ayrıntılı öykü ve fizik muayenedir (adet düzeni, geçirilmiş enfeksiyonlar, ameliyatlar, ilaçlar, sigara, alkol, cinsel işlev).

Erkekte Değerlendirme

  • Semen (sperm) analizi: Temel testtir. 2-7 günlük cinsel perhizden sonra alınan örnekte sperm sayısı, hareketi ve şekli ölçülür. Sonuç sınırda ya da kötü ise bir süre sonra tekrarlanır.
  • Ürolojik muayene: Varikosel, testis boyutu ve sperm yollarının değerlendirilmesi için yapılır; gerektiğinde hormon testleri ve genetik inceleme istenir.

Kadında Değerlendirme

  • Yumurtlama değerlendirmesi: Adet düzeni, hormon testleri (örneğin FSH, östradiol, TSH, prolaktin) ve gerektiğinde adet döngüsünün ikinci yarısında bakılan progesteron ölçümü kullanılır. Zamanlama döngü uzunluğuna göre hekimce belirlenir.
  • Yumurtalık rezervi: AMH hormonu ve ultrasonda sayılan antral folikül sayısı ile kalan yumurta sayısı hakkında fikir edinilir. Bu testler gebelik şansını kesin olarak göstermez.
  • Pelvik ultrason: Rahim, miyom, polip ve yumurtalıkların yapısına bakılır.
  • Rahim filmi (histerosalpingografi) ya da salin ultrason: Tüplerin açık olup olmadığını ve rahim iç boşluğunu değerlendirir.
  • Histeroskopi ve laparoskopi: Gerekli görülürse rahim içini ve karın içini doğrudan gören ve aynı seansta tedaviye de imkân veren yöntemlerdir.

Test sonuçları birlikte değerlendirilir; hepsinde normal sonuç çıkması "açıklanamayan kısırlık" olarak adlandırılır.

Risk Faktörleri

Bazı faktörler kısırlık olasılığını artırır. Çoğu kontrol edilebilir değildir, ancak bir kısmı değiştirilebilir.

Yaş

Kadınlarda yaş en önemli risk faktörüdür. Yumurta sayısı ve kalitesi 30'lu yaşlarda azalmaya başlar, 35'ten sonra düşüş hızlanır. Erkekte de ileri yaşla sperm kalitesi azalabilir, ancak etki daha yavaştır.

Sigara ve Alkol

Sigara hem kadında hem erkekte doğurganlığı azaltır ve kadında yumurtalık rezervinin erken tükenmesine katkıda bulunabilir. Aşırı alkol sperm kalitesini düşürebilir; gebe kalmaya çalışırken alkolün azaltılması ya da bırakılması önerilir. Erkekte sperm üretimi yaklaşık 2,5-3 ay sürdüğü için iyileşmeyi görmek için bu kadar süre gerekebilir.

Vücut Ağırlığı

Hem fazla kilo hem de çok düşük kilo kadında yumurtlamayı bozabilir. Aşırı yoğun egzersiz de adet düzenini etkileyebilir. Sıkı diyetler önerilmez; hedef dengeli beslenme ve sürdürülebilir kilo kaybıdır (aşırı kiloda başlangıç kilosunun yaklaşık %5-10'unu vermek bile yumurtlamayı düzeltebilir).

Hastalıklar ve Geçmiş Öyküler

  • Polikistik over sendromu, endometriozis, tiroit hastalıkları, çölyak ve diyabet.
  • Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (klamidya, gonore), geçirilmiş pelvik enfeksiyon, dış gebelik ve karın ya da pelvis ameliyatları.
  • Erkekte varikosel, inmemiş testis, testis kanseri, kabakulak orşiti ve testis yaralanması ya da torsiyonu.
  • Kemoterapi ve radyoterapi (doğurganlık koruma yöntemleri tedaviden önce hekimle konuşulmalıdır).

İlaç ve Maddeler

Anabolik steroidler ve dışarıdan testosteron erkekte sperm üretimini ciddi biçimde baskılar. Bazı ilaçlar (yüksek doz uzun süreli ağrı kesiciler, bazı ruhsal hastalık ilaçları) ve uyuşturucu maddeler (esrar, kokain) kısırlığı etkileyebilir. İlacı kendi başınıza kesmeyin, doktorunuza danışın.

Çevresel ve Mesleki Etkenler

Kurşun, bazı pestisitler ve organik çözücüler gibi kimyasallarla uzun süreli çalışma, yüksek ısıda sürekli maruziyet sperm kalitesini etkileyebilir; ancak bu konudaki kanıtlar sınırlıdır.

Komplikasyonları

Kısırlığın kendisi fiziksel bir hastalık olmasa da hem altta yatan nedenin hem de tedavinin sonuçları olabilir.

Psikolojik ve Toplumsal Etkiler

Kısırlık çiftlerde kaygı, çökkünlük, suçluluk, yalnızlık ve cinsel yaşamda sorunlara yol açabilir. Aile ve çevre baskısı yükü artırır. Tedavi sürecinin uzaması ve başarısız denemeler duygusal yükü artırabilir. Kendini sürekli üzgün, umutsuz hissetmek, uyku ve iştah bozukluğu ya da kendine zarar verme düşüncesi varsa vakit kaybetmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır.

Altta Yatan Hastalıkların Sonuçları

Polikistik over sendromu insülin direnci ve diyabet riskini, endometriozis kronik pelvik ağrıyı artırabilir. Tüp hasarı bulunan kadınlarda dış gebelik riski yüksektir. Bu nedenle kısırlık değerlendirmesi, bu hastalıkların da tanı ve takibine olanak sağlar.

Tedaviye Bağlı Riskler

  • Yumurtalık aşırı uyarılma sendromu (OHSS): Yumurtalık uyarısı sonrası karında şişlik, ağrı, bulantı ve nadiren karında ya da akciğerde sıvı birikmesi; ciddi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
  • Çoğul gebelik: Yumurtlama ilaçları ve tüp bebekte ikiz ve üçüz gebelik riski artar; erken doğum riski de yükselir.
  • Dış gebelik: Özellikle tüp hastalığı olanlarda daha sık görülür.
  • İşleme bağlı riskler: Yumurta toplama sırasında kanama ya da enfeksiyon nadir görülür.

Tedavi sırasında şiddetli karın ağrısı, hızlı kilo artışı, nefes darlığı, azalan idrar miktarı, yoğun kanama ya da ateş olursa vakit kaybetmeden başvurun. Gebelik testi pozitifken tek taraflı şiddetli karın ağrısı ve kanama dış gebelik belirtisi olabilir ve acildir.

Nasıl Önlenir

Kısırlığın tüm nedenleri önlenemez; ancak risk azaltılabilir ve sorun erken tespit edilebilir.

Yaşa Göre Planlama

Gebelik için planlama yapılırken doğurganlığın yaşla azaldığı bilinmelidir. Çocuk sahibi olmak isteyen ve 35 yaşın üzerindeki çiftler belirtilen sürelerde (6 ay) beklemeden değerlendirme istemelidir. Kanser tedavisi gibi doğurganlığı etkileyecek bir tedavi öncesinde hekimle üreme hücrelerinin korunması seçenekleri konuşulmalıdır.

Sağlıklı Yaşam

  • Sigaradan uzak durun, alkolü azaltın veya bırakın.
  • Sağlıklı kiloyu koruyun; dengeli beslenin ve düzenli ama aşırıya kaçmayan egzersiz yapın.
  • Anabolik steroid ve testosteron takviyesi kullanmayın.
  • Gebe kalmaya çalışan kadınlar gebelikten en az bir ay önce başlayarak günde 400 mikrogram folik asit almalıdır; ek ihtiyaç için hekime danışın.

Enfeksiyonlardan Korunma

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için prezervatif kullanımı, tek eşlilik ve gerektiğinde tarama testleri önemlidir. Klamidya ve gonore belirti vermeden ilerleyebilir; şüpheli durumda erken tanı ve antibiyotik tedavisi tüp hasarı riskini azaltır. Kabakulak ve benzeri çocukluk enfeksiyonlarına karşı aşılar da erkek doğurganlığını dolaylı olarak korur.

Düzenli Kontroller

Düzensiz adet, şiddetli ağrılı adet ve ilişki sırasında ağrı gibi belirtiler önemsenmeli ve bir kadın doğum uzmanına gösterilmelidir. Erkeklerde testiste şişlik, ağrı ya da kitle olduğunda gecikmeden üroloğa başvurulmalıdır. Rahim ağzı kanseri taramaları ve HPV aşısı ile ilgili öneriler jinekolog tarafından yaşa göre belirlenir.

Tedavi Seçenekleri

Sık Sorulan Sorular

Kısırlık nedir ve ne zaman tanı konur?

Kısırlık (infertilite), düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmamasıdır. Kadın 35 yaş ve üzerindeyse bu süre 6 ay olarak kabul edilir. Gebeliğin ilk birkaç ayda olmaması kısırlık anlamına gelmez, çünkü her adet döngüsünde gebe kalma şansı yaklaşık %20-25 civarındadır.

Kısırlıkta ne zaman doktora başvurulmalı?

35 yaşın altındaki çiftler 1 yıl, 35 yaş ve üzeri kadınlar 6 ay beklemeden sonra bir kadın doğum ya da tüp bebek merkezine başvurmalıdır. Adet düzensizliği, endometriozis, geçirilmiş tüp ya da pelvik ameliyat veya erkekte testis sorunu varsa beklemeden başvurmak gerekir. Değerlendirme her zaman çift olarak yapılır.

Kısırlık kaç yaşında belli olur?

Kısırlık belirli bir yaşta ortaya çıkmaz; çoğu kişi gebelik denemeye başlayıp bir süre sonuç alamadığında fark eder. Doğuştan olan bazı sorunlar (örneğin inmemiş testis, rahim şekil bozuklukları) daha erken saptanabilir. Kadının yaşı arttıkça doğurganlık azaldığı için 30 yaşından sonra gebelik planlayanlar süreyi uzatmamalıdır.

Geç ya da düzensiz adet görmek kısırlığa neden olur mu?

Düzensiz adet çoğu zaman yumurtlamanın düzensiz olduğunu gösterir ve bu da gebe kalmayı zorlaştırabilir. Ancak her düzensiz adet kısırlık demek değildir; çoğu zaman doğru tedaviyle yumurtlama düzene girer. Adetler 35 günden uzun aralıklarla geliyorsa ya da hiç gelmiyorsa bir kadın doğum uzmanına başvurulmalıdır.

Kısırlık hangi testlerle anlaşılır? Kan tahlili yeterli mi?

Tek bir kan tahlili ile kısırlık tanısı konamaz, ancak hormon testleri (FSH, TSH, prolaktin, AMH gibi) tanıya yardımcı olur. Erkekte semen analizi, kadında yumurtlamanın değerlendirilmesi, ultrason ve tüplerin açık olup olmadığına bakan rahim filmi gibi testler birlikte kullanılır. Hangi testlerin hangi sırayla yapılacağına hekim karar verir.

Kısırlık tedavi edilebilir mi?

Kısırlığın birçok nedeni tedavi edilebilir ve çoğu çift uygun tedaviyle gebe kalabilir; ancak başarı şansı kadının yaşına, nedene ve süreye göre değişir ve kesin sonuç vaat edilemez. Tedavi yaşam tarzı düzenlemeleri, yumurtlama ilaçları, cerrahi, aşılama ya da tüp bebek şeklinde planlanır. Erken başvuru şansı artırır.

Kısırlık tedavisi ne kadar sürer?

Tedavi süresi yönteme göre değişir. Yumurtlama uyarımı ve aşılama genellikle her adet döngüsü için ayrı bir deneme olarak planlanır; tüp bebekte tek bir uyarım ve transfer süreci yaklaşık 4-6 hafta sürer, ancak birden fazla deneme gerekebilir. Cerrahi sonrası iyileşme süresi işlemin türüne bağlıdır.

Erkeklerde kısırlık tedavi edilebilir mi?

Erkek kısırlığının bazı nedenleri tedavi edilebilir. Örneğin varikosel ameliyatı seçilmiş hastalarda sperm değerlerini iyileştirebilir, enfeksiyonlar antibiyotikle, hormon bozuklukları ilaçla tedavi edilir. Sperm sayısı çok az ise tüp bebek ve ICSI, hiç sperm bulunmuyorsa bazı hastalarda cerrahi sperm elde etme yöntemleri denenebilir; ancak bu yöntemler her hastada başarılı olmaz.

Kısırlık için hangi bölüme başvurulur?

Kadınlar için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ya da tüp bebek merkezindeki ilgili hekim, erkekler için üroloji uzmanı (androloji) değerlendirme yapar. Kısırlıkta çift birlikte değerlendirildiği için aynı sürecin iki tarafına da başvurulması gerekir.

Kısırlık raporu nasıl alınır?

Tüp bebek tedavisinde sağlık kurumu desteği için genellikle yetkili bir hastaneden sağlık kurulu raporu gerekir ve raporda tedavi gereği ayrıntılı belirtilir. Kapsam, yaş sınırı ve deneme sayısı gibi koşullar mevzuata göre değiştiği için güncel şartları başvurduğunuz hastane ya da sosyal güvenlik kurumundan öğrenin.

Vitamin eksikliği kısırlığa yol açar mı?

Tek bir vitamin eksikliğinin kısırlığın yaygın nedeni olduğu gösterilmemiştir. E vitamini ve diğer antioksidanların etkisi araştırılmakta, ancak güçlü kanıt yoktur. Bununla birlikte gebelik planlayan her kadının gebelikten en az bir ay önce başlayıp günde 400 mikrogram folik asit alması önerilir; başka takviyeleri doktora danışmadan kullanmayın.

Hangi enfeksiyonlar kısırlığa neden olabilir?

Klamidya ve gonore gibi cinsel yolla bulaşan bakteriyel enfeksiyonlar kadında tüplerde hasar, erkekte sperm yollarında iltihap yapabilir. Çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebilir ve antibiyotikle tedavi edilir. Kabakulak orşiti de erkek doğurganlığını etkileyebilir. Mycoplasma ve ureaplasma gibi bakterilerin rolü tartışmalıdır; belirti yoksa rutin tedavi gerekmez.

Hormonal bozukluklar kısırlığa neden olur mu?

Evet. Polikistik over sendromu, tiroit hastalıkları ve prolaktin yüksekliği yumurtlamayı bozarak adet düzensizliği ve gebe kalamama sorununa yol açabilir. Erkekte testosteron ve diğer hormonların yetersizliği sperm üretimini azaltır. Hormon bozuklukları kan testleriyle saptanır ve çoğu zaman ilaçla tedavi edilebilir.

İlaç kullanmak kısırlığa neden olur mu?

Anabolik steroidler ve dışarıdan alınan testosteron erkekte sperm üretimini baskılar; kemoterapi ve radyoterapi kalıcı hasar yapabilir. Doğum kontrol hapları ve ertesi gün hapı kalıcı kısırlık yapmaz; bırakıldıktan sonra adet düzeni genellikle birkaç ay içinde geri döner. Kullandığınız ilaçlar hakkında şüpheniz varsa doktorunuza danışmadan kesmeyin.

Sigara, alkol, kilo ve meslek kısırlığı etkiler mi?

Sigara hem kadında hem erkekte doğurganlığı azaltır, aşırı alkol sperm kalitesini düşürebilir. Fazla ya da çok düşük kilo kadında yumurtlamayı bozabilir. Bazı kimyasallarla uzun süreli çalışma sperm kalitesini etkileyebilir, ancak kesin mesleklerin kısırlığa yol açtığı gösterilmemiştir. Hekime mesleğinizi anlatmanız değerlendirmeye yardımcı olur.

Kısırlıkta kök hücre tedavisi mümkün mü?

Kök hücre ile yumurtalık ya da sperm üretimi üzerine araştırmalar sürmektedir ancak şu an kısırlık için standart ve kanıtlanmış bir tedavi değildir. Bu iddiayla önerilen uygulamaları kabul etmeden önce bir kadın doğum ya da üroloji uzmanına danışın.

Evlenmeden önce kısırlık testi yapılabilir mi?

Evet, kadın ya da erkek isterse evlilik şartı olmadan hekime başvurup test yaptırabilir. Erkekte semen analizi, kadında hormon testleri ve ultrason bilgi verir; ancak gebelik denenmeden kesin kısırlık tanısı konamaz. Testler gebelik şansına dair genel fikir verir ama gelecekteki gebeliği garanti etmez.

Kısırlık bulaşıcı mıdır, sonradan ortaya çıkabilir mi?

Kısırlığın kendisi bulaşıcı değildir. Ancak kısırlığa yol açan klamidya ve gonore gibi enfeksiyonlar cinsel yolla bulaşabilir. Kısırlık doğuştan olabileceği gibi enfeksiyon, ameliyat, ilaç, hastalık ya da yaşa bağlı olarak sonradan da gelişebilir; daha önce gebelik olmuş olması sonrasında kısırlık gelişmeyeceği anlamına gelmez.

Açıklanamayan kısırlık nedir?

Standart testlerde (semen analizi, yumurtlama ve tüplerin değerlendirilmesi) bir neden bulunamadığı durumdur ve kısırlık yaşayan çiftlerin yaklaşık dörtte birinde görülür. Bu, gebeliğin mümkün olmadığı anlamına gelmez. Yaşa ve süreye göre beklemek, aşılama ya da tüp bebek seçenekleri hekimle birlikte değerlendirilir.

Stres kısırlığa neden olur mu?

Günlük stresin tek başına kısırlığa yol açtığı kanıtlanmamıştır, ancak yoğun stres adet düzenini ve cinsel isteği etkileyebilir. Kısırlık süreci de başlı başına ciddi bir stres kaynağıdır. Kaygı ya da çökkünlük hissediyorsanız psikolojik destek almak hem sizin hem de tedavi sürecinin lehinedir.

Kaynaklar

  1. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Infertility
  2. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Causes of infertility
  3. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Infertility
  4. Cleveland Clinic. Infertility: Types, Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment
  5. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası (DergiPark). Erkek Kısırlığının Tanı ve Tedavisine Yaklaşımlar
  6. Duzce Medical Journal (DergiPark). Evaluation and Interpretation of Female Infertility
İlgili Tedaviler 2İlgili Ameliyatlar 2