HASTALIK

Varikosel

Varikosel, testisten kanı taşıyan toplardamarların genişlemesidir ve çoğunlukla sol tarafta görülür. Çoğu erkekte belirti vermez; bazılarında ağrı, testis küçülmesi ya da çocuk sahibi olamama nedeniyle fark edilir.

Tıbbi olarak kontrol eden: Prof. Dr. Temuçin ŞenkulKontrol tarihi: 08.11.2026 · Son güncelleme: 16.11.2026
Varikosel

Özet

Varikosel, testisleri saran kese (skrotum) içindeki toplardamarların genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesidir. Bacaklardaki varis ile benzer yapıdadır: damarlardaki kapakçıklar kanın geri akışını engelleyemediğinde kan birikir ve damarlar genişler. Genellikle sol tarafta, ergenlik ve genç erişkinlik döneminde ortaya çıkar.

Erkeklerin yaklaşık yüzde 15 kadarında bulunur. Çoğunda hiçbir belirti yoktur ve tesadüfen fark edilir. Ancak çocuk sahibi olamayan erkeklerin yaklaşık yüzde 35-40 kadarında saptanır; bu nedenle erkek infertilitesinin düzeltilebilir nedenlerinden biri olarak kabul edilir.

Varikoselli her erkekte tedavi gerekmez. Ağrı, testis büyümesinde gerileme, bozuk sperm değerleri ya da çiftin gebe kalamaması durumunda cerrahi ya da girişimsel tedavi düşünülür. Karar bir üroloji uzmanı tarafından verilir.

Hakkında

Varikosel Nedir?

Testisten kalbe doğru kanı taşıyan toplardamarlar (pampiniform pleksus) içindeki kapakçıklar zayıfladığında kan geriye kaçar ve damarlar genişler. Bu durum testis çevresindeki ısıyı ve basıncı artırır, böylece sperm üretimi ve testosteron üretimi olumsuz etkilenebilir.

Neden Çoğunlukla Sol Tarafta?

Sol testis toplardamarı, sol böbrek toplardamarına dik açıyla bağlanır ve daha uzundur. Bu yapı kan akımını yavaşlatır. Sağ tarafta damar daha eğik bir açıyla ana toplardamara bağlanır. Varikosel büyük çoğunlukla soldadır; iki taraflı olabilir, yalnız sağ taraflı varikosel nadirdir.

Varikosel Dereceleri (Grade)

  • Subklinik varikosel: Muayenede ele gelmez, yalnız ultrasonografide görülür. Ameliyat genellikle önerilmez.
  • Grade 1: Hasta ıkındığında (Valsalva manevrası) ele gelir.
  • Grade 2: Istirahatte, ıkınmadan ele gelir ama gözle görülmez.
  • Grade 3: Dışarıdan gözle görülür, "solucan yumağı" gibi bir görünüm verir.

Ergenlerde Varikosel

Varikosel 10 yaş altında nadirdir, ergenlikte sıklığı artar ve ergenlerin yaklaşık yüzde 10-15 kadarında görülür. Çoğu ergende sorun yaratmaz. İki testis arasında belirgin boyut farkı, ağrı ya da bozuk semen analizi varsa tedavi gündeme gelir. Bu kararı çocuk ürolojisi uzmanı verir.

Tedavi Seçenekleri

Belirtisi olmayan ve çocuk sahibi olma isteği bulunmayan erkeklerde tedavi gerekmez, düzenli kontrol yeterli olabilir. Tedavi gerektiğinde:

  • Destekleyici önlemler: Ağrı için destekleyici iç çamaşırı ve hekim önerisiyle ağrı kesici kullanılabilir. Bunlar varikoseli ortadan kaldırmaz. İlaçları doktora danışmadan kullanmayın.
  • Mikrocerrahi subinguinal varikoselektomi: Kasığın hemen altından küçük bir kesiyle ameliyat mikroskobu altında anormal damarlar bağlanır; testis arteri ve lenf damarları korunur. Nüks ve hidrosel (testis çevresinde sıvı birikmesi) riski en düşük yöntem olarak kabul edilir. Çoğu zaman aynı gün taburcu olunur.
  • Diğer cerrahi yöntemler: Palomo (yüksek bağlama) ve laparoskopik yöntemler de kullanılır; hidrosel ve nüks oranları daha yüksek olabilir.
  • Perkütan embolizasyon: Girişimsel radyolog kasıktan ya da boyundan damara kateter yerleştirir ve varikosel damarını küçük bir kangalla tıkar. Kesi gerekmez.

Antioksidan ve diğer takviyelerin sperm değerlerine katkısına ilişkin kanıt sınırlıdır; bitkisel ürünler varikoseli iyileştirmez. Kullanmadan önce doktorunuza danışın. Ameliyatın gebelik oranlarına etkisi her hastada aynı değildir ve kesin sonuç vaat edilemez.

Nedenleri

Varikosel, testisten kan taşıyan toplardamarlardaki kapakçıkların yetersizliği sonucu gelişir. Kesin neden her hastada bilinmez; birkaç mekanizma rol oynar.

Kapakçık Yetersizliği ve Kan Birikmesi

Damar içindeki kapakçıklar kanı tek yönde, yukarı doğru taşır. Kapakçıklar yeterince kapanmadığında kan geriye akar, damarlarda birikir ve zamanla damarlar genişler. Bu süreç genellikle yavaş gelişir.

Anatomik Yapı

Sol testis toplardamarının uzun olması ve böbrek toplardamarına dik bağlanması, varikoselin neden çoğunlukla sol taraflı olduğunu açıklar. Damar içindeki basınç bu nedenle sol tarafta daha yüksektir.

Ailesel Yatkınlık

Birinci derece akrabalarında varikosel olan erkeklerde sıklık daha yüksektir; bu da kalıtsal bir yatkınlığı düşündürür.

Başka Hastalıklara Bağlı (İkincil) Varikosel

Nadiren böbrek tümörü ya da karın içindeki bir kitle testis toplardamarını sıkıştırarak varikosele yol açabilir. Özellikle ileri yaşta aniden ortaya çıkan, yalnızca sağda olan ya da yatınca küçülmeyen varikoselde bu nedenlerin araştırılması gerekir.

Belirtileri

Varikoselli erkeklerin çoğunda hiç belirti yoktur. Durum, rutin muayenede ya da çocuk sahibi olamama nedeniyle yapılan incelemede fark edilir. Belirti verdiğinde şunlar görülebilir:

  • Skrotumda künt, çekici ağrı ya da ağırlık hissi. Ağrı ayakta durmakla ve gün sonuna doğru artar, yatınca azalır.
  • Skrotumda şişlik ya da dokununca "solucan yumağı" gibi hissedilen kıvrımlı damarlar
  • Etkilenen testisin diğerine göre daha küçük ya da yumuşak olması
  • Çocuk sahibi olmakta güçlük (sperm sayısı, hareketi ya da şeklinde bozukluk)

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Skrotumda şişlik, kitle ya da ağrı fark ettiğinizde, iki testis arasında boyut farkı olduğunda ya da bir yıl düzenli denemeye rağmen çocuk sahibi olamadığınızda üroloji uzmanına başvurun. Varikosel acil bir durum değildir, ancak yeni ortaya çıkan her skrotal şikâyetin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Ne Zaman Acile Gidilmeli?

Ani başlayan şiddetli testis ağrısı, bulantı ve kusma ile birlikte testisin yukarı çekilmesi ya da sertleşmesi testis burkulmasını (torsiyon) düşündürür ve bekletilmeden acile gidilmelidir. Ateşle birlikte kızarıklık ve şişlik de enfeksiyon açısından acil değerlendirme gerektirir.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Varikosel tanısı esas olarak üroloji uzmanının yaptığı fizik muayene ile konur.

Fizik Muayene

Muayene hasta ayaktayken yapılır; hekim skrotumu inceler ve hastadan ıkınmasını (Valsalva manevrası) ister. Damarların ele gelme durumuna göre grade 1, 2 ya da 3 olarak sınıflandırılır. Her iki testisin boyutu ve kıvamı da karşılaştırılır. Yatar durumda küçülmeyen varikosel ek inceleme gerektirir.

Skrotal Doppler Ultrasonografi

Muayene belirsizse, testis hacmini ölçmek için ya da muayenesi zor hastalarda kullanılır. Damar çapını ve kanın geri akışını gösterir. Yalnızca ultrasonda görülen (subklinik) varikosel, tek başına ameliyat nedeni değildir.

Semen Analizi

Çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde sperm sayısı, hareketi ve şekli değerlendirilir. Güvenilir sonuç için aralıklı olarak en az iki analiz önerilir. Sonuçlar hekimin tedavi kararına yardımcı olur.

Hormon ve Genetik Testler

Gerekli görüldüğünde testosteron ve diğer hormonlar bakılır. Sperm sayısı çok düşükse Y kromozomu mikrodelesyonu ve karyotip gibi genetik testler istenebilir.

Diğer İncelemeler

İleri yaşta aniden ortaya çıkan ya da yatınca küçülmeyen varikoselde böbrek ve karın içi ultrasonografi ya da tomografi yapılabilir. Venografi, sintigrafi ve termografi rutin tanıda kullanılmaz.

Risk Faktörleri

Varikoselin ortaya çıkışında bilinen risk faktörleri sınırlıdır.

Yaş ve Cinsiyet

Varikosel yalnızca erkeklerde görülür ve ergenlik döneminde ortaya çıkmaya başlar. En sık 15-25 yaş arasında saptanır; çocukluk çağında nadirdir.

Ailede Varikosel Öyküsü

Baba ya da erkek kardeşinde varikosel olan erkeklerde risk daha yüksektir.

Boy ve Vücut Yapısı

Çalışmalar varikoselin daha çok uzun boylu ve zayıf erkeklerde görüldüğünü, obez erkeklerde ise daha az saptandığını göstermiştir. Bu nedenle kilo almak ya da zayıflamak varikoseli önlemez.

Doğurganlığı Etkileyen Eşlik Eden Etkenler

Sigara, aşırı alkol, obezite ve yüksek ısıya maruziyet varikosel nedeni değildir, ancak varikoselli erkekte sperm kalitesini ek olarak bozabilir.

Komplikasyonları

Varikoselli erkeklerin çoğunda ciddi sorun gelişmez. Ancak bazı kişilerde aşağıdaki sonuçlar görülebilir.

Doğurganlıkta Azalma

Varikosel; sperm sayısında, hareketinde ve şeklinde bozulmaya yol açabilir ve erkek infertilitesinin sık, düzeltilebilir nedenlerindendir. Yine de varikoselli erkeklerin çoğunda doğurganlık korunur; her varikoselli erkek kısır olmaz.

Testis Hacminde Azalma

Özellikle ergenlikte, etkilenen testis diğerine göre daha az büyüyebilir ya da küçülebilir. Belirgin boyut farkı varsa tedavi gündeme gelir. Ameliyat sonrası testisin büyümesi bazı ergenlerde görülür ancak her hastada olmaz.

Ağrı ve Rahatsızlık

Bazı erkeklerde sürekli çekici ağrı günlük yaşamı ve spor yapmayı kısıtlayabilir.

Testosteron Düşüklüğü

Bazı erkeklerde varikosel testosteron üretimini azaltabilir. Yorgunluk, istek azalması ve kas gücü kaybı varsa hormon testi yapılabilir.

Tedaviye Bağlı Riskler

Ameliyat ve embolizasyonda nadiren hidrosel, varikoselin tekrarlaması, enfeksiyon, kanama ya da testis arter hasarı görülebilir. Mikrocerrahi yöntemde bu riskler daha düşüktür. Ameliyat sonrası ateş, artan şişlik ya da şiddetli ağrı olursa hekime başvurun.

Nasıl Önlenir

Varikoselin oluşmasını önlemek için bilinen kanıtlanmış bir yöntem yoktur; çünkü büyük ölçüde anatomik ve kalıtsal bir durumdur. Ancak erken fark etmek ve sonuçlarını azaltmak mümkündür.

Kendi Kendine Muayene

Ergenlikten itibaren, ılık duşta ya da duştan sonra skrotumun kendi kendine muayene edilmesi şişlik, kitle ve boyut farkının erken fark edilmesine yardımcı olur. Fark ettiğiniz değişikliği üroloji uzmanına gösterin.

Düzenli Kontrol

Varikoseli olan ergenlerde testis boyutunun ve gerektiğinde semen analizinin düzenli izlenmesi önerilir. Çocuk sahibi olmayı planlayan çiftler için hekimle birlikte takip planı yapılmalıdır.

Sperm Sağlığını Koruyan Alışkanlıklar

Sigarayı bırakmak, alkolü sınırlamak, sağlıklı kiloyu korumak ve testisleri uzun süre yüksek ısıya maruz bırakmamak (sık sıcak banyo, sauna, dizüstü bilgisayarı uzun süre kucakta tutmak) doğurganlığı destekler. Bunlar varikoseli ortadan kaldırmaz.

Nüksü Azaltmak

Ameliyat gerekiyorsa deneyimli bir üroloji uzmanıyla yöntem seçimini görüşmek, tekrarlama ve komplikasyon riskini azaltmaya yardımcı olur.

Tedavi Seçenekleri

İlgili tedaviler

İlgili ameliyatlar

Sık Sorulan Sorular

Varikosel nedir?

Varikosel, testis çevresindeki toplardamarların genişlemesidir ve bacak varisine benzer. Damar kapakçıkları yetersiz kaldığında kan geriye kaçar ve damarlar kıvrımlı hale gelir. Çoğu zaman belirti vermez ve rutin muayenede fark edilir.

Varikosel genetik midir?

Varikoselde ailesel eğilim vardır; babası ya da erkek kardeşinde varikosel olan erkeklerde sıklık daha yüksektir. Ancak ailede olmaması hastalığı dışlamaz. Sperm sayısı çok düşükse hekim ayrıca genetik testler isteyebilir.

Varikosel her erkekte kısırlığa neden olur mu?

Hayır. Varikoselli erkeklerin çoğunda doğurganlık korunur. Ancak çocuk sahibi olamayan erkeklerin yaklaşık yüzde 35-40 kadarında varikosel bulunur. Bu nedenle sperm değerleri bozuksa tedavi düşünülür.

Varikosel hangi yaşta görülür?

Varikosel çocukluk döneminde nadirdir, ergenlikte sıklığı artar ve en çok 15-25 yaş arasında fark edilir. Erişkin erkeklerde yaklaşık yüzde 15 oranında görüldüğü bildirilir. İleri yaşta aniden ortaya çıkan varikosel ayrıca araştırılmalıdır.

Varikosel nasıl teşhis edilir?

Tanı esas olarak üroloji uzmanının ayakta ve ıkınma sırasında yaptığı fizik muayene ile konur. Belirsiz durumlarda ya da testis hacmini ölçmek için skrotal Doppler ultrasonografi kullanılır. Çocuk istiyorsanız semen analizi de istenir.

Varikosel için hangi bölüme gidilmeli?

Varikosel şüphesinde üroloji bölümüne başvurulmalıdır. Ergenlerde çocuk ürolojisi ya da çocuk cerrahisi bakabilir. Ani ve şiddetli testis ağrısı varsa acile gidilmelidir.

Ağrı olmasa da varikosel olabilir mi?

Evet, varikoselli erkeklerin çoğunda ağrı olmaz. Birçok kişide tesadüfen ya da çocuk sahibi olamama nedeniyle yapılan incelemede saptanır. Skrotumda şişlik ya da boyut farkı fark ederseniz yine de hekime görünün.

Varikosel tedavisi zorunlu mudur?

Hayır. Belirtisi olmayan, doğurganlık sorunu bulunmayan erkeklerde tedavi gerekmez. Ameliyat; ağrı, ergende testis büyümesinde gerileme, bozuk semen analizi ya da çiftin gebe kalamaması gibi durumlarda önerilir. Karar üroloji uzmanıyla birlikte verilir.

Varikosel ameliyatı nasıl yapılır ve hangi yöntem tercih edilir?

En çok mikrocerrahi subinguinal varikoselektomi tercih edilir; kasığın altından küçük bir kesiyle ameliyat mikroskobu altında anormal damarlar bağlanır ve testis arteri korunur. Bu yöntemde nüks ve hidrosel riski diğerlerine göre düşüktür. Yöntem seçimine hekim karar verir.

Varikosel ameliyatında hangi anestezi uygulanır?

Mikrocerrahi varikoselektomi, hastaya ve hekime göre lokal, spinal (belden) ya da genel anestezi ile yapılabilir. Hangisinin uygun olduğuna cerrah ve anestezi uzmanı birlikte karar verir. İşlemden önce açlık ve ilaç kullanımı konusundaki talimatlara uyun.

Ameliyattan sonra hastanede yatmak gerekir mi?

Çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur. İlk 24 saat buz uygulaması ve destekleyici iç çamaşırı rahatlatabilir. Ağır spor ve cinsel ilişki için hekimin verdiği süreyi bekleyin.

Varikosel ameliyatının riskleri nelerdir?

Ameliyatın riski düşüktür ama sıfır değildir. Hidrosel, varikoselin tekrarlaması, enfeksiyon, kanama ve nadiren testis arterinin zarar görmesi görülebilir. Mikrocerrahi yöntemde bu riskler en düşük düzeydedir.

Varikosel ameliyatından sonra ne zaman çocuk denenir?

Sperm üretimi ve olgunlaşması yaklaşık üç ay sürdüğü için sperm değerlerindeki düzelme genellikle ameliyattan 3-6 ay sonra değerlendirilir. Bu süre içinde de çocuk denemekte bir sakınca yoktur. Gebelik şansındaki artış kişiden kişiye değişir ve kesin söz verilemez.

Varikosel ameliyatı sonrası varikosel tekrarlar mı?

Tekrarlama olabilir ancak oranı yönteme ve cerrahın deneyimine göre değişir. Mikrocerrahi subinguinal yöntemde en düşük, Palomo gibi yüksek bağlama yöntemlerinde daha yüksektir. Ameliyat sonrası şişlik ya da ağrı yeniden ortaya çıkarsa üroloji uzmanına başvurun.

Varikosel ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Evet, perkütan embolizasyon adı verilen yöntemle girişimsel radyolog kasıktan ya da boyundan damara kateter yerleştirip varikosel damarını kangalla tıkar. Kesi gerekmez ve çoğu zaman aynı gün taburcu olunur. Hangi yöntemin uygun olduğuna hekim karar verir.

Varikosel testosteronu ve cinsel işlevi etkiler mi?

Bazı erkeklerde varikosel testosteron üretimini azaltabilir ve ameliyat sonrası düzelme görülebilir. Her varikoselli erkekte düşüklük olmaz ve sertleşme sorunu birçok nedene bağlı olabilir. Yorgunluk ya da isteksizlik varsa kan testi ve hekim değerlendirmesi gerekir.

Alkol ve sigara varikoseli tetikler mi?

Sigara ve alkol varikoseli oluşturmaz. Ancak sperm kalitesini bağımsız olarak bozabilir; varikoselli bir erkekte bu etki eklenebilir. Çocuk sahibi olmayı planlıyorsanız sigarayı bırakmanız ve alkolü sınırlamanız önerilir.

Varikoselin bitkisel tedavisi var mıdır?

Hayır, varikoseli ortadan kaldıran bitkisel bir tedavi yoktur. Bazı takviyelerin sperm değerlerine katkısı üzerine kanıt sınırlıdır. Takviye kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Ani şiddetli testis ağrısı varikosel midir?

Hayır, varikosel genellikle yavaş gelişir. Ani, şiddetli testis ağrısı testis burkulması (torsiyon) gibi acil durumları düşündürür ve bekletilmeden acile gidilmelidir.

Varikosel bulaşıcı mıdır?

Hayır. Varikosel damar kapakçıklarıyla ilgili bir yapı sorunudur; cinsel ilişki ya da başka yollarla bulaşmaz. Mikrop ya da virüs kaynaklı bir hastalık değildir.

Kaynaklar

  1. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Varicocele: MedlinePlus Medical Encyclopedia
  2. Cleveland Clinic. Varicocele: Symptoms & Treatment
  3. Cleveland Clinic. Varicocelectomy: Purpose, Procedure, Risks & Recovery
  4. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi (DergiPark). Varikosel
  5. Yeni Üroloji Dergisi (DergiPark). Mikroskopik varikoselektominin infertil erkeklerin gonadal hormonlar ve semen parametreleri üzerine etkisi
  6. Duzce Medical Journal (DergiPark). Surgical Treatment of Male Infertility
İlgili Tedaviler 1İlgili Ameliyatlar 1