Karaciğer Ameliyatı
Karaciğer ameliyatı (karaciğer rezeksiyonu ya da hepatektomi), tümör, kist ya da başka bir hastalık nedeniyle karaciğerin bir bölümünün açık ya da laparoskopik yöntemle alınmasıdır. Kalan karaciğer zamanla büyüyerek görevini sürdürür; ileri karaciğer yetmezliğinde ise karaciğer…

Özet
Karaciğer, karnın sağ üst bölümünde, diyaframın altında ve kaburgaların koruması altında bulunan, vücudun en büyük iç organıdır. Besinlerin işlenmesi, kanın pıhtılaşması için gerekli proteinlerin yapılması, safra üretimi ve ilaçlarla zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılması gibi hayati görevleri vardır. Karaciğerin önemli bir özelliği, bir bölümü alındığında kalan kısmının büyüyerek yenilenebilmesidir.
Karaciğer ameliyatı denince çoğunlukla karaciğer rezeksiyonu (hepatektomi), yani karaciğerin hastalıklı bölümünün çıkarılması anlaşılır. En sık nedenler karaciğerin kendi kanseri, başka organlardan (en sık kalın bağırsaktan) karaciğere yayılan tümörler, bazı iyi huylu tümörler ve kist hidatik gibi kistlerdir. Ameliyat genel anestezi altında, açık ya da laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılır ve alınan bölümün büyüklüğüne göre genellikle 2-6 saat sürer. Laparoskopik ameliyatlardan sonra çoğu hasta 2-4 gün, açık ameliyatlardan sonra yaklaşık 5-10 gün hastanede kalır. Karaciğer nakli ise son dönem karaciğer yetmezliği ve seçilmiş karaciğer kanserlerinde uygulanan, ayrı bir ameliyattır.
Hakkında
Karaciğer Ameliyatı Hangi Durumlarda Yapılır?
- Karaciğer kanseri (hepatosellüler karsinom): Karaciğerin kendi hücrelerinden gelişen kanserdir. Çoğunlukla hepatit B, hepatit C, uzun süreli alkol kullanımı ya da yağlı karaciğer hastalığına bağlı siroz zemininde ortaya çıkar.
- Karaciğere yayılmış tümörler (metastaz): En sık kalın bağırsak ve rektum kanserinin karaciğere yayılmasında, uygun hastalarda tümörlerin ameliyatla çıkarılması tedavinin önemli bir parçasıdır.
- Safra yolu kanserleri: Karaciğer içindeki ya da çıkışındaki safra yollarından gelişen bazı tümörlerde karaciğerin bir bölümü safra yollarıyla birlikte alınır.
- İyi huylu tümörler: Hepatosellüler adenom gibi bazı iyi huylu tümörler büyüdüğünde, kanama riski taşıdığında ya da kötü huylu tümörden ayırt edilemediğinde ameliyat önerilebilir. Hemanjiyom gibi sık görülen iyi huylu oluşumlar ise çoğunlukla yalnızca izlenir.
- Kistler: Basit karaciğer kistleri çoğunlukla tedavi gerektirmez. Büyüyüp şikâyet yapan kistlerde ve kist hidatikte (köpek tenyasının yaptığı kist) ilaç tedavisi, iğneyle boşaltma ya da ameliyat düşünülebilir.
- Canlı vericiden nakil: Sağlıklı bir yakın, karaciğerinin bir bölümünü hastaya bağışlamak için ameliyat olabilir.
Karaciğer yağlanması ve hepatit gibi hastalıklar ameliyatla tedavi edilmez. Hepatit B ve C ilaçlarla, yağlı karaciğer hastalığı ise kilo verme, egzersiz ve altta yatan durumların tedavisiyle yönetilir. Bu hastalıklar siroza ve son dönem karaciğer yetmezliğine ilerlerse karaciğer nakli gündeme gelebilir.
Ameliyat İçin Uygunluk Nasıl Değerlendirilir?
Karaciğerin ne kadarının güvenle alınabileceği, geride kalacak karaciğerin hacmine ve sağlığına bağlıdır. Sağlıklı bir karaciğerde yaklaşık %70'e kadarı alınabilir; siroz, yağlanma ya da kemoterapiye bağlı hasar varsa bu oran belirgin şekilde azalır. Geride yeterli karaciğer kalmazsa ameliyattan sonra karaciğer yetmezliği gelişebilir. Bu nedenle ameliyattan önce karaciğer işlev testleri ve görüntülemelerle kalacak bölümün hacmi hesaplanır. Gerektiğinde, ameliyattan önce kalacak bölümün büyümesini sağlamak için karaciğerin hastalıklı tarafının damarı kapatılabilir (portal ven embolizasyonu) ya da ameliyat iki aşamada planlanabilir.
Kanser nedeniyle yapılan ameliyatlarda karar; tümörün sayısı, büyüklüğü, yeri, karaciğer dışına yayılıp yayılmadığı ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek verilir. Bu karar cerrah, onkolog, gastroenteroloji uzmanı ve radyologdan oluşan multidisipliner bir ekip tarafından alınır.
Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri
- Ablasyon: Küçük tümörler, cilt üzerinden ya da laparoskopiyle yerleştirilen bir iğne aracılığıyla ısı (radyofrekans ya da mikrodalga) kullanılarak yakılabilir.
- Kemoembolizasyon ve radyoembolizasyon: Kasıktaki atardamardan ilerletilen ince bir kateterle tümörü besleyen damarlara ilaç ya da radyoaktif küreler verilir ve tümörün kanlanması azaltılır.
- İlaç tedavileri: Kemoterapi, hedefe yönelik ilaçlar ve bağışıklık tedavileri, hastalığın türüne ve evresine göre tek başına ya da ameliyatla birlikte kullanılabilir.
- Işın tedavisi: Seçilmiş hastalarda tümöre yönelik odaklanmış ışın tedavisi uygulanabilir.
- İzlem: Belirti vermeyen basit kistler ve hemanjiyom gibi iyi huylu oluşumlar çoğunlukla yalnızca düzenli kontrolle izlenir.
Ameliyat Yöntemleri
- Açık ameliyat: Karın, genellikle sağ kaburga kenarının altından ya da orta hattan yapılan bir kesiyle açılır. Büyük ya da zor yerleşimli tümörlerde ve geniş rezeksiyonlarda sık tercih edilir.
- Laparoskopik (kapalı) ameliyat: Karın duvarına açılan birkaç küçük delikten kamera ve ince aletlerle girilir; çıkarılan parça daha büyük bir kesiden alınır. Uygun hastalarda iyi ve kötü huylu tümörlerde kullanılır. Hastanede kalış ve iyileşme genellikle daha kısadır. Gerekirse ameliyat sırasında açık yönteme geçilebilir.
- Robotik ameliyat: Laparoskopik ameliyatın, cerrahın kontrol ettiği robotik kollarla yapılan bir türüdür ve bazı merkezlerde uygulanır.
Alınan bölümün büyüklüğüne göre küçük bir parçanın çıkarılması (segmentektomi ya da kama rezeksiyon), karaciğerin sağ ya da sol yarısının çıkarılması (sağ ya da sol hepatektomi) ya da daha geniş rezeksiyonlar yapılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna cerrah, hastalığın türü ve yerine göre karar verir.
Ameliyat Nasıl Yapılır?
- Anestezi: Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Ameliyat sonrası ağrıyı azaltmak için sırttan epidural kateter ya da karın duvarına uyuşturucu iğneler yapılabilir.
- Karın içinin değerlendirilmesi: Cerrah karın içini inceler ve ameliyat sırasında karaciğer ultrasonuyla tümörlerin yerini ve önemli damarlarla ilişkisini kontrol eder.
- Kanamanın kontrolü: Karaciğer çok kanlı bir organ olduğu için alınacak bölümün damarları ve safra kanalları önceden bulunup bağlanır. Gerekirse karaciğere gelen kan akımı kısa süreli olarak durdurulabilir.
- Karaciğer dokusunun kesilmesi: Karaciğer, kanamayı ve safra kaçağını en aza indiren özel aletlerle kesilir ve hastalıklı bölüm çıkarılır.
- Kapanış: Kesik yüzeyde kanama ve safra kaçağı olup olmadığı kontrol edilir. Gerekirse karın içine bir dren (ince boşaltma borusu) yerleştirilir ve yara kapatılır. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir.
Karaciğer Nakli
Karaciğer nakli, hastanın çalışmayan karaciğerinin tamamen çıkarılarak yerine sağlıklı bir karaciğerin konmasıdır. Son dönem siroz, ani gelişen ve düzelmeyen karaciğer yetmezliği, bazı genetik ve metabolik hastalıklar ile karaciğerle sınırlı ve belirli ölçütlere uyan karaciğer kanserlerinde uygulanır. Karaciğer dışına yayılmış kanser nakle engeldir. Nakledilecek karaciğer beyin ölümü gerçekleşmiş bir vericiden ya da karaciğerinin bir bölümünü bağışlayan canlı bir vericiden alınır. Nakil özel merkezlerde, ayrıntılı bir değerlendirme sürecinden sonra yapılır; ameliyattan sonra organın reddedilmemesi için bağışıklığı baskılayan ilaçlar çoğu hastada ömür boyu kullanılır.
Riskler ve Komplikasyonlar
Karaciğer ameliyatı büyük bir ameliyattır. Risklerin düzeyi; alınan bölümün büyüklüğüne, karaciğerin sağlığına (özellikle siroz varlığına) ve hastanın genel durumuna göre değişir. Cerrahınız sizin için geçerli riskleri ameliyattan önce ayrıntılı olarak anlatır.
- Kanama: Ameliyat sırasında ya da sonrasında görülebilir; kan nakli ya da nadiren yeniden ameliyat gerekebilir.
- Safra kaçağı: Kesik yüzeyden safra sızabilir. Çoğu zaman dren ile kendiliğinden kapanır; bazen endoskopik işlem ya da iğneyle boşaltma gerekebilir.
- Ameliyat sonrası karaciğer yetmezliği: Geride kalan karaciğer yeterli değilse sarılık, karında sıvı birikmesi ve pıhtılaşma bozukluğu görülebilir. En ciddi komplikasyondur ve ameliyat öncesi planlamayla riski azaltılmaya çalışılır.
- Enfeksiyon: Yara enfeksiyonu, karın içinde sıvı ya da apse toplanması görülebilir.
- Akciğer sorunları: Akciğer tabanlarında sönme (atelektazi), zatürre ve göğüs boşluğunda sıvı birikmesi görülebilir. Nefes egzersizleri ve erken hareket riski azaltır.
- Bacakta pıhtı ve akciğere pıhtı atması: Erken hareket, kan sulandırıcı iğneler ve gerektiğinde çorap ile önlenmeye çalışılır.
- Kanserin tekrarlaması: Karaciğer kanseri ve karaciğere yayılmış tümörler ameliyattan sonra tekrarlayabilir. Bu nedenle düzenli görüntüleme ile takip gerekir; tekrarlayan tümörlerde yeniden ameliyat ya da başka tedaviler mümkün olabilir.
- Anestezi riskleri: Bulantı, kusma ve nadiren kalp ya da akciğerle ilgili sorunlar görülebilir.
Ameliyat Öncesi
Tetkikler
- Kan tahlilleri: Kan sayımı, karaciğer ve böbrek işlev testleri, pıhtılaşma testleri, hepatit taramaları ve kan grubu belirlenir. Kanser şüphesinde tümör belirteçleri (AFP, CEA gibi) bakılabilir.
- Görüntüleme: Kontrastlı bilgisayarlı tomografi ve MR, tümörün yerini, büyüklüğünü, damarlarla ilişkisini ve geride kalacak karaciğerin hacmini gösterir. Gerekirse PET/BT ile hastalığın başka bölgelere yayılıp yayılmadığına bakılır.
- Biyopsi: Her hastada gerekmez. Karaciğer kanseri çoğu zaman görüntüleme bulgularıyla tanınabilir. Tanının kesinleşmesi gerektiğinde, ultrason ya da tomografi eşliğinde özel bir iğneyle küçük bir doku örneği alınabilir.
- Karaciğer işlevinin değerlendirilmesi: Siroz şüphesi varsa karaciğerin ne kadar iyi çalıştığı ve kapı toplardamarındaki basınç ek testlerle değerlendirilir.
- Kalp ve akciğer değerlendirmesi: EKG, akciğer grafisi ve gerekirse solunum testleri ya da kalp ultrasonu yapılır. Anestezi uzmanı sağlık durumunuzu ameliyattan önce değerlendirir.
İlaçlar
Kullandığınız tüm ilaçları, vitaminleri ve bitkisel ürünleri doktorunuza bildirin. Kan sulandırıcı ilaçları (aspirin dahil) doktorunuza danışmadan bırakmayın; ne zaman ara verileceğine ya da ilacın değiştirilip değiştirilmeyeceğine doktorunuz karar verir. Şeker ve tansiyon ilaçlarınızın ameliyat sabahı nasıl kullanılacağını da önceden sorun. İçeriği bilinmeyen bitkisel karışımlar karaciğere zarar verebileceği için kullanılmamalıdır.
Açlık
Katı yiyecekler genellikle ameliyattan 6 saat önce kesilir; su gibi berrak sıvılar ameliyattan 2 saat öncesine kadar içilebilir. Bazı merkezlerde ameliyattan önce şekerli özel içecekler verilir. Kesin süreyi anestezi ekibi size bildirir; gereksiz uzun açlık önerilmez.
Sigara ve Alkol
Sigara akciğer komplikasyonlarını ve yara sorunlarını artırır; mümkünse ameliyattan birkaç hafta önce bırakılması önerilir. Alkol karaciğere doğrudan zarar verir ve ameliyattan önce bırakılmalıdır. Düzenli ve yoğun alkol kullanıyorsanız bunu doktorunuza söyleyin, çünkü ani bırakma yoksunluk belirtilerine yol açabilir ve tıbbi destek gerekebilir.
Beslenme ve Fiziksel Hazırlık
Dengeli beslenmek, yeterli protein almak ve günlük yürüyüşler yapmak ameliyat sonrası iyileşmeyi kolaylaştırır. Ameliyattan önce kilo kaybı ya da iştahsızlık varsa diyetisyen desteği önerilebilir. Nefes egzersizlerini ameliyattan önce öğrenmek de faydalıdır.
Hazırlık
- Ameliyattan sonra birkaç hafta günlük işlerde size yardımcı olacak birini ayarlayın.
- Yanınıza rahat kıyafetler ve kullandığınız ilaçların listesini alın.
- Soru ve endişelerinizi önceden not edin; aydınlatılmış onam formunu imzalamadan önce cerrahınızla konuşun.
Ameliyat Sonrası
Hastanede İlk Günler
Ameliyattan sonra çoğu hasta ilk geceyi yoğun bakımda ya da yakın izlem ünitesinde geçirir, ardından servise alınır. İlk günlerde serum, idrar sondası ve gerekirse karın dreni bulunabilir; bunlar durumunuz düzeldikçe çıkarılır. Hastalar genellikle ameliyat günü ya da ertesi gün hemşire yardımıyla oturur ve yürümeye başlar. Erken hareket, akciğer sorunlarını ve bacakta pıhtı riskini azaltır. Nefes egzersizleri ve öksürme ağrıyı azaltmak için karın bir yastıkla desteklenerek yapılır. Sıvı gıdalara genellikle ilk gün içinde başlanır ve beslenme birkaç gün içinde normale döner.
Hastanede Kalış
Laparoskopik ameliyatlardan sonra çoğu hasta 2-4 gün, açık ameliyatlardan sonra yaklaşık 5-10 gün hastanede kalır. Komplikasyon gelişirse bu süre uzayabilir. Karaciğer naklinde hastanede kalış genellikle haftalarla ölçülür.
Ağrı
Ameliyattan sonraki ilk günlerde ağrı, epidural kateter, damar yoluyla verilen ya da hastanın kendisinin düğmeyle kontrol ettiği ağrı kesicilerle giderilir. Taburcu olduktan sonra ağrı kesici tabletler kullanılır. Ağrı haftalar içinde azalır. Karaciğer ilaçların işlenmesinden sorumlu olduğu için ağrı kesicileri yalnızca doktorunuzun önerdiği doz ve sürede kullanın.
Yara Bakımı
Yarayı temiz ve kuru tutun. Yara uygunsa ve doktorunuz izin verirse birkaç gün içinde duş alabilirsiniz; yarayı ovmadan yıkayıp hafifçe kurulayın. Küvet, havuz ve deniz için yaranın tamamen kapanmasını bekleyin. Dikiş ya da zımbalar genellikle 10-14 gün içinde alınır; bazı merkezlerde eriyen dikiş kullanılır.
Beslenme
Özel bir diyet çoğu hastada gerekmez. Dengeli, yeterli protein içeren ve az az ama sık öğünlerle beslenmek iyileşmeye yardımcı olur. İştahsızlık ve tat değişikliği ilk haftalarda sık görülür. Doktorunuz önermedikçe yüksek doz vitamin takviyesi ve bitkisel ürün kullanmayın. İyileşme döneminde alkolden tamamen uzak durun.
Karaciğerin Yenilenmesi
Geride kalan sağlıklı karaciğer, ameliyattan sonraki haftalar ve aylar içinde büyüyerek eski hacmine büyük ölçüde yaklaşır. Bu yenilenme sırasında belirgin bir yorgunluk hissedilebilir. Siroz gibi süregen bir karaciğer hastalığı varsa yenilenme daha sınırlıdır ve hastalığın tedavisi sürdürülmelidir.
İyileşme Takvimi
- İlk 2 hafta: Evde kısa yürüyüşler, kendi kişisel bakımınızı yapabilme. Yorgunluk belirgindir; gündüz dinlenmeye ihtiyaç duyabilirsiniz.
- 2-6. hafta: Yürüyüş süresi giderek artırılır, hafif ev işlerine dönülür. Ağır kaldırma ve karın kaslarını zorlayan hareketlerden kaçınılır.
- 6-8. hafta ve sonrası: Açık ameliyattan sonra çoğu hasta günlük etkinliklerinin büyük bölümüne döner. Tam güce kavuşmak birkaç ay sürebilir.
İşe Dönüş
Laparoskopik ve küçük ameliyatlardan sonra masa başı işe çoğunlukla 2-4 hafta içinde dönülebilir. Açık ve büyük ameliyatlardan sonra bu süre genellikle 6-8 hafta ya da daha uzundur. Ağır bedensel işler için daha uzun süre gerekir. Kesin süreyi cerrahınız iyileşmenize göre belirler.
Araç Kullanma
Ağrı kesici kullanmayı bıraktıktan, ani frene güvenle basabilecek ve emniyet kemerini rahatça takabilecek duruma geldikten sonra araç kullanılabilir. Bu çoğu hastada birkaç hafta sürer.
Spor ve Ağır Kaldırma
Yürüyüş ilk günlerden itibaren önerilir. Ağır kaldırmaktan ve karın kaslarını zorlayan sporlardan, yara iyileşmesine ve yönteme göre genellikle 6-8 hafta ya da cerrahınızın belirttiği süre boyunca kaçının. Yüzmeye yara tamamen kapandıktan sonra başlanabilir.
Ek Tedaviler ve Kontroller
Çıkarılan dokunun patoloji sonucu genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde çıkar. Kanser nedeniyle yapılan ameliyatlardan sonra kemoterapi ya da başka ek tedavilerin gerekip gerekmediğine multidisipliner ekip karar verir. Kanserin tekrarlayıp tekrarlamadığını erken fark etmek için düzenli aralıklarla kan tahlilleri ve görüntüleme yapılır. Bu kontrollere düzenli gitmeniz önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
- Ateş ya da titreme
- Yarada artan kızarıklık, şişlik ya da akıntı
- Giderek artan karın ağrısı ya da karında şişlik
- Ciltte ya da gözlerde sararma, koyu idrar ya da açık renkli dışkı
- Sürekli bulantı, kusma ya da yemek yiyememe
- Baldırda ağrılı şişlik
- Ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı (hemen acile başvurun)
İlgili tedaviler ve ameliyatlar
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Karaciğer ameliyatı hangi hastalıklarda yapılır?
En sık nedenler karaciğerin kendi kanseri (hepatosellüler karsinom), kalın bağırsak gibi başka organlardan karaciğere yayılmış tümörler, safra yolu kanserleri, büyüyen ya da kanama riski taşıyan bazı iyi huylu tümörler ve kist hidatik gibi kistlerdir. Karaciğer yağlanması ve hepatit ameliyatla tedavi edilmez; bu hastalıklar ileri karaciğer yetmezliğine ilerlerse nakil gündeme gelebilir.
Her karaciğer hastalığında ameliyat şart mıdır?
Hayır. Karaciğer hastalıklarının çoğu ilaçlarla, yaşam tarzı değişiklikleriyle ya da yalnızca izlemle yönetilir. Tümörlerde ablasyon, kemoembolizasyon, ilaç tedavileri ve ışın tedavisi gibi ameliyatsız seçenekler de vardır. Hangi tedavinin uygun olduğuna hastalığın türü, evresi ve karaciğerin sağlığına göre multidisipliner ekip karar verir.
Karaciğerin ne kadarı alınabilir?
Sağlıklı bir karaciğerde, geride yeterli ve iyi çalışan karaciğer dokusu kalması koşuluyla yaklaşık %70'e kadarı alınabilir. Siroz, yağlanma ya da kemoterapiye bağlı hasar varsa güvenle alınabilecek miktar belirgin şekilde azalır. Cerrah, ameliyattan önce tomografi ya da MR ile geride kalacak karaciğerin hacmini hesaplar; yetersizse önce kalan bölümü büyütmeye yönelik işlemler planlanabilir.
Karaciğer ameliyattan sonra kendini yeniler mi?
Evet. Geride kalan sağlıklı karaciğer, ameliyattan sonraki haftalar ve aylar içinde büyüyerek eski hacmine büyük ölçüde yaklaşır. Ancak siroz gibi süregen bir hastalık varsa yenilenme sınırlıdır ve altta yatan hastalık ameliyatla ortadan kalkmaz. Bu nedenle hastalığın tedavisi ameliyattan sonra da sürdürülmelidir.
Karaciğer ameliyatı kaç saat sürer?
Karaciğer rezeksiyonu, alınan bölümün büyüklüğüne ve yönteme göre genellikle 2-6 saat sürer. Küçük laparoskopik ameliyatlar daha kısa, geniş rezeksiyonlar daha uzun sürebilir. Karaciğer nakli ise çok daha uzun süren bir ameliyattır.
Karaciğer ameliyatında hangi anestezi uygulanır?
Karaciğer ameliyatları genel anestezi altında yapılır. Ameliyat sonrası ağrının kontrolü için ek olarak sırttan epidural kateter takılabilir ya da karın duvarına uyuşturucu iğneler yapılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna anestezi uzmanı sizinle birlikte karar verir.
Açık mı, laparoskopik (kapalı) ameliyat mı yapılır?
Bu karar tümörün sayısına, büyüklüğüne, yerine, ana damarlara yakınlığına, karaciğerin sağlığına ve cerrahın deneyimine göre verilir. Laparoskopik ameliyat uygun hastalarda iyi ve kötü huylu tümörlerde kullanılır; hastanede kalış ve iyileşme genellikle daha kısadır. Büyük ve zor yerleşimli tümörlerde açık ameliyat daha sık tercih edilir ve gerekirse kapalı ameliyat sırasında açık yönteme geçilebilir.
Karaciğer ameliyatından sonra hastanede kaç gün kalınır?
Laparoskopik ameliyatlardan sonra çoğu hasta 2-4 gün, açık ameliyatlardan sonra yaklaşık 5-10 gün hastanede kalır. Çoğu merkezde ilk gece yoğun bakımda ya da yakın izlem ünitesinde geçirilir. Komplikasyon gelişirse kalış süresi uzayabilir.
Karaciğer ameliyatının riskleri nelerdir?
Başlıca riskler kanama, kesik yüzeyden safra kaçağı, enfeksiyon ya da karın içinde apse, akciğer sorunları, bacakta pıhtı ve en ciddisi geride kalan karaciğerin yetersiz kalmasına bağlı karaciğer yetmezliğidir. Risk düzeyi alınan bölümün büyüklüğüne, siroz olup olmamasına ve genel sağlık durumuna göre değişir. Cerrahınız sizin için geçerli riskleri ameliyattan önce ayrıntılı olarak anlatır.
Siroz varsa karaciğer ameliyatı yapılabilir mi?
Karaciğer işlevi iyi korunmuş ve kapı toplardamarındaki basınç belirgin şekilde yüksek olmayan seçilmiş sirozlu hastalarda, sınırlı bir rezeksiyon yapılabilir. İleri sirozda karaciğerin bir bölümünü almak yetmezliğe yol açabileceği için ameliyat önerilmez; bu hastalarda nakil, ablasyon ya da diğer tedaviler değerlendirilir. Karar karaciğer işlev testleri ve uzman değerlendirmesiyle verilir.
Ameliyat öncesinde hangi tetkikler yapılır?
Kan sayımı, karaciğer ve böbrek işlev testleri, pıhtılaşma testleri, hepatit taramaları ve kan grubu bakılır. Kontrastlı tomografi ve MR ile tümörün yeri, damarlarla ilişkisi ve geride kalacak karaciğerin hacmi değerlendirilir. Kalp ve akciğer değerlendirmesi de yapılır; biyopsi her hastada gerekmez.
Ameliyattan önce ne kadar aç kalmalıyım?
Katı yiyecekler genellikle ameliyattan 6 saat önce kesilir; su gibi berrak sıvılar ameliyattan 2 saat öncesine kadar içilebilir. Kesin süreyi ve sabah alınacak ilaçları anestezi ekibi size bildirir. Gereksiz uzun açlık önerilmez.
Kan sulandırıcı kullanıyorum, ne yapmalıyım?
Kan sulandırıcı ilaçları (aspirin dahil) doktorunuza danışmadan kesinlikle bırakmayın. Özellikle kalp stenti, kalp kapağı ya da pıhtı öyküsü olan hastalarda ilacın bırakılması tehlikeli olabilir. Ne zaman ara verileceğine ya da ilacın geçici olarak değiştirilip değiştirilmeyeceğine cerrahınız ve ilacı yazan hekim birlikte karar verir.
Ameliyattan sonra ağrı olur mu?
Ameliyattan sonra ağrı olması beklenir. İlk günlerde epidural kateter ya da damar yoluyla verilen ağrı kesicilerle, taburculuktan sonra tabletlerle kontrol edilir ve haftalar içinde azalır. Karaciğer ilaçların işlenmesinden sorumlu olduğu için ağrı kesicileri yalnızca doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
Karaciğer ameliyatından sonra ne zaman işe dönebilirim?
Laparoskopik ve küçük ameliyatlardan sonra çoğu hasta 2-4 hafta içinde masa başı işe dönebilir. Açık ve büyük ameliyatlardan sonra bu süre çoğunlukla 6-8 hafta ya da daha uzundur, yorgunluk birkaç ay sürebilir. Ağır bedensel işler için daha uzun süre gerekir; kesin süreyi cerrahınız belirler.
Ameliyattan sonra spor yapabilir miyim?
Yürüyüş ilk günlerden itibaren önerilir ve süresi giderek artırılır. Ağır kaldırmaktan ve karın kaslarını zorlayan sporlardan, genellikle 6-8 hafta ya da cerrahınızın belirttiği süre boyunca kaçınılmalıdır. Yüzmeye yara tamamen kapandıktan sonra başlanabilir.
Karaciğer ameliyatından sonra alkol içebilir miyim?
İyileşme döneminde alkolden tamamen uzak durmanız önerilir, çünkü karaciğer bu dönemde yenilenmektedir. Siroz, hepatit ya da alkole bağlı karaciğer hastalığınız varsa ve özellikle nakil olduysanız alkolü kalıcı olarak bırakmanız gerekir. Sonraki dönem için doktorunuza danışın.
Ameliyattan sonra özel bir diyet gerekir mi?
Çoğu hastada özel bir diyet gerekmez. Dengeli, yeterli protein içeren ve az az ama sık öğünlerle beslenmek iyileşmeyi destekler. Doktorunuz önermedikçe yüksek doz vitamin takviyesi ve bitkisel ürün kullanmayın; bazıları karaciğere zarar verebilir.
Karaciğer tümörü ameliyattan sonra tekrarlar mı?
Karaciğer kanseri ve karaciğere yayılmış tümörler ameliyattan sonra tekrarlayabilir; bu risk tümörün türüne ve evresine göre değişir. Bu nedenle ameliyattan sonra düzenli aralıklarla kan tahlilleri ve görüntüleme yapılır. Tekrarlayan tümörlerde yeniden ameliyat, ablasyon ya da ilaç tedavisi gibi seçenekler mümkün olabilir.
Karaciğer ameliyatından önce ya da sonra kemoterapi gerekir mi?
Bu, hastalığın türüne bağlıdır. Örneğin bağırsak kanserinin karaciğere yayıldığı hastalarda ameliyattan önce ya da sonra ilaç tedavisi sık kullanılır; karaciğerin kendi kanserinde ise ek tedavi kararı tümörün özelliklerine göre verilir. Bu kararlar cerrah, onkolog ve radyologdan oluşan multidisipliner ekip tarafından birlikte alınır.
Karaciğer kistleri her zaman ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Basit karaciğer kistleri çok sık görülür, çoğunlukla belirti vermez ve tedavi gerektirmez. Büyüyüp ağrı ya da baskı yapan kistlerde ya da kist hidatik gibi durumlarda ilaç tedavisi, iğneyle boşaltma ya da ameliyat düşünülebilir; seçim kistin türüne ve büyüklüğüne göre yapılır.
Karaciğer nakli kimlere yapılır?
Karaciğer nakli; son dönem siroz, ani gelişen ve düzelmeyen karaciğer yetmezliği, bazı genetik ve metabolik hastalıklar ile karaciğerle sınırlı ve belirli ölçütlere uyan karaciğer kanserlerinde uygulanır. Karaciğer dışına yayılmış kanser nakle engeldir. Nakil uygunluğu, nakil merkezinde yapılan ayrıntılı bir değerlendirmeyle belirlenir.
Karaciğer naklinden sonra ömür boyu ilaç kullanmak gerekir mi?
Çoğu hastada evet. Nakledilen karaciğerin reddedilmemesi için bağışıklığı baskılayan ilaçlar kullanılır; dozları zamanla azaltılır ancak genellikle kesilmez. Bu ilaçlar enfeksiyon riskini artırdığı için düzenli kontroller ve kan düzeyi takibi gerekir.
Ameliyattan sonra hangi belirtilerde doktora başvurmalıyım?
Ateş, titreme, yarada kızarıklık ya da akıntı, giderek artan karın ağrısı veya şişlik, ciltte ve gözlerde sararma, koyu idrar ya da açık renkli dışkı bir sorunun belirtisi olabilir. Baldırda ağrılı şişlik, ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı pıhtı ihtimalini düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir. Bu durumlarda beklemeden hekiminize ya da acil servise başvurun.
Karaciğer ameliyatını hangi doktor yapar?
Karaciğer ameliyatlarını genel cerrahlar, özellikle karaciğer, safra yolları ve pankreas cerrahisinde deneyimli cerrahlar yapar; nakilleri ise nakil cerrahları gerçekleştirir. Tanı ve takip sürecinde gastroenteroloji, onkoloji ve radyoloji uzmanları da yer alır. Karaciğer hastalığı şüphesiyle ilk başvuru genellikle iç hastalıkları ya da gastroenteroloji bölümüne yapılır.
Karaciğer ameliyatı SGK kapsamında mı?
Karaciğer ameliyatları ve nakil genellikle SGK kapsamındaki tedaviler arasında yer alır. Ancak kapsam, yapılacak işleme ve hastaneye göre değişebilir. Güncel koşulları ameliyat olacağınız hastaneden öğrenmeniz önerilir.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Treatment for liver cancer
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Liver Transplantation
- Cleveland Clinic. Liver Cancer
- Cerrahi Sanatlar Dergisi (DergiPark). Hepatosellüler kanserde güncel tedavi yaklaşımları
- Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi (DergiPark). Kolorektal Kanser Tanılı Hastaların Karaciğer Metastazlarında Klinik Deneyimlerimiz: Cerrahinin Etkinliğinin Önemi