Astım Hastalığı
Astım, hava yollarının kronik iltihabı ve duyarlılığı nedeniyle tekrarlayan hırıltı, nefes darlığı, göğüste sıkışma ve öksürük atakları yapan yaygın bir akciğer hastalığıdır. Tamamen ortadan kaldırılamasa da düzenli inhaler tedavi ve tetikleyicilerden korunmayla çoğu hastada…

Özet
Astım, akciğerlerdeki hava yollarının (bronşların) kronik olarak iltihaplanması ve çeşitli uyaranlara karşı aşırı duyarlı hale gelmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Hava yollarının çeperi şişer, çevresindeki kaslar kasılır ve fazla mukus (balgam) salgılanır. Sonuçta hava akımı kısıtlanır ve hırıltı, nefes darlığı, göğüste sıkışma ve öksürük gibi belirtiler ortaya çıkar. Belirtiler genellikle ataklar halinde gelir; özellikle gece ve sabaha karşı artabilir.
Astım her yaşta başlayabilir, çocuklarda ve gençlerde sık görülür. Kesin olarak ortadan kaldıran bir tedavisi yoktur, ancak doğru ve düzenli tedavi ile çoğu hasta belirtilerini kontrol altında tutarak normal bir yaşam sürdürebilir. Tedavinin temelinde inhale (solunarak alınan) ilaçlar ve tetikleyicilerden korunma yer alır.
Nefes darlığı, hırıltı veya uzayan öksürük fark eden kişilerin hekime başvurması gerekir. Ağır bir astım atağı hayati risk taşıyabilir; kurtarıcı ilaca yanıt alınamıyorsa veya konuşacak kadar nefes alınamıyorsa acil yardım istenmelidir. Bu sayfada astımın nedenleri, belirtileri, tanısı, risk faktörleri, komplikasyonları ve korunma yolları özetlenmektedir.
Hakkında
Astım Nedir?
Astım, soluduğumuz havayı akciğerlere taşıyan hava yollarının kronik iltihabi bir hastalığıdır. Hava yolları, alerjenler, sigara dumanı, soğuk hava, enfeksiyonlar, egzersiz ve kokular gibi uyaranlara karşı normalden fazla tepki verir. Bu tepki sonucunda bronşlar daralır, iç yüzeyleri şişer ve mukus artar. Bu daralma kendiliğinden ya da ilaçla geri dönebilir; astımı KOAH gibi kalıcı daralma yapan hastalıklardan ayıran özelliklerden biri de budur. Ancak kontrol edilmeyen astımda uzun vadede hava yollarında kalıcı yapısal değişiklikler gelişebilir.
Dünyada yaklaşık 260-300 milyon kişide astım olduğu tahmin edilmektedir. Çocukluk çağında en sık görülen kronik hastalıklardan biridir. Türkiye’de çocuklarda yaygınlık, yapılan çalışmalarda bölgeye göre yaklaşık yüzde 5-10 arasında bildirilmektedir. Hastalık sıklığının dünyada artış gösterdiği düşünülmektedir.
Astım Türleri
Alerjik Astım
Polen, ev tozu akarı, küf, hayvan tüyü gibi alerjenlerle temas sonrası belirtilerin artmasıyla seyreder. Genellikle çocuklukta başlar ve sıklıkla alerjik rinit (alerjik burun nezlesi), egzama veya gıda alerjisi ile birliktedir. Alerjik rinit olan kişilerde astım gelişme riski daha yüksektir. Alerji deri testi ya da kan testiyle araştırılır.
Alerjik Olmayan Astım
Alerjenlerle ilişkisi saptanmayan astımdır. Soğuk algınlığı, duman, güçlü kokular, hava kirliliği veya stres belirtileri tetikleyebilir. Erişkinlerde sık görülür ve genellikle belirtilerin alerjik astıma benzer olmasına karşın tetikleyici bulunması daha zordur.
Egzersizle Tetiklenen Astım
Egzersiz sırasında ya da sonrasında (genellikle bıraktıktan 5-10 dakika içinde) öksürük, hırıltı, göğüs sıkışması ve nefes darlığı olmasıdır. Soğuk ve kuru havada daha sık görülür. Egzersizden önce ısınmak ve hekimin önerdiği durumlarda egzersizden yaklaşık 15 dakika önce kısa etkili nefes açıcı ilaç kullanmak ataktan korunmaya yardım edebilir. Bu bir spor yapma engeli değildir; ilaç ve yöntem hekimle belirlenir.
Aspirin ve Ağrı Kesicilerle Tetiklenen Astım
Bazı hastalarda aspirin ve benzeri ağrı kesiciler (steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar) astım atağını, burun tıkanıklığı veya poliple birlikte tetikleyebilir. Bu duyarlılığı olan kişilerin bu ilaçları hekime sormadan kullanmaması gerekir. Duyarsızlaştırma tedavisi yalnız uzman hekim gözetiminde ve hastane koşullarında yapılabilir.
Öksürükle Seyreden Astım
Hırıltı ve nefes darlığı olmadan yalnız inatçı kuru öksürükle seyreden bir astım şeklidir. Solunum fonksiyon testleri normal çıkabilir; tanıda bronş provokasyon testi ve tedaviye yanıt yardımcı olur. Kronik öksürüğün reflü ve geniz akıntısı gibi başka nedenleri de olduğu için hekim değerlendirmesi gerekir.
Mesleki Astım
İş yerinde maruz kalınan toz, kimyasal veya gazlarla (boya, izosiyanat, un tozu, lateks, deterjan enzimleri, odun tozu vb.) ortaya çıkar. Belirtiler iş günlerinde artar, tatilde ve hafta sonunda azalır. Fırıncılar, boyacılar, kuaförler, temizlik ve sağlık çalışanları risk altındadır. Erken tanı ve maruziyetin azaltılması önemlidir.
Gece (Noktürnal) Astım
Belirtilerin özellikle gece ve sabaha karşı artmasıdır. Uykudan öksürük ya da nefes darlığıyla uyanma şeklinde olabilir. Gece belirtileri sık yaşanıyorsa astımın yeterince kontrol edilemediğini gösterebilir ve hekime bildirilmelidir.
Tedavi Seçenekleri
Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altında tutmak, atakları önlemek ve normal yaşam sürdürmeyi sağlamaktır. Tedavi iki ilaç grubu üzerine kuruludur ve hekim tarafından kişiye göre ayarlanır.
- Kurtarıcı (rahatlatıcı) ilaçlar: Atak sırasında bronşları hızla açan kısa etkili beta-2 agonistler (örneğin salbutamol) ya da kılavuzlarda yer verilen belirli kombinasyonlar. Kurtarıcı ilacın sık gerekmesi astımın kontrol altında olmadığının işaretidir.
- Kontrol edici (önleyici) ilaçlar: İltihabı azaltarak atakları önleyen, günlük düzenli kullanılan ilaçlardır. Temelini inhale kortikosteroidler oluşturur; gerekirse uzun etkili beta-2 agonist ile birlikte verilir. Lökotrien reseptör antagonistleri (örneğin montelukast) yardımcı bir seçenektir. Bu ilaçlar, ruh hali ve davranış değişikliği gibi nadir yan etkiler açısından hekim bilgisi altında kullanılmalıdır.
- Ağır astımda ek tedaviler: Yukarıdaki tedaviye rağmen kontrol sağlanamayan ve uygun özelliklere sahip hastalarda biyolojik ilaçlar ya da kısa süreli oral kortikosteroid gibi tedaviler uzman hekim tarafından değerlendirilir.
- Alerjen immünoterapisi: Belirli alerjenle ilişkili alerjik astımı olan ve seçilmiş hastalarda alerji uzmanının önerisiyle düşünülebilir.
- Astım eylem planı: Hekimle birlikte hazırlanan, ilaç kullanımının ve ne zaman acile gidileceğinin yazıldığı planın düzenli takibi önemlidir.
İlaçların doz ve kullanımı hastaya göre belirlenir. İnhale ilaçlar doktorunuza danışmadan bırakılmamalı ya da dozu değiştirilmemelidir. İnhaler tekniğinin doktor, hemşire ya da eczacı tarafından gösterilmesi tedavi başarısını artırır.
Nedenleri
Astımın kesin nedeni bilinmemektedir. Hastalık, kalıtsal yatkınlık ile çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı karmaşık bir süreçle ortaya çıkar. Aynı kişide astımı başlatan etkenler ile ataklarını tetikleyen etkenler farklı olabilir.
Alerjiye Yatkınlık (Atopi)
Alerjiye yatkınlık, özellikle çocukluk çağı astımında en önemli etkendir. Bağışıklık sistemi ev tozu akarı, polen, küf ve hayvan tüyü gibi zararsız maddelere karşı IgE adı verilen antikorlar üretir ve hava yollarında alerjik iltihap oluşur. Alerjik astımlı hastaların çoğunda alerjik rinit ya da egzama da bulunabilir. Yine de her astım hastasında alerji saptanmaz; erişkin astımının önemli bir kısmı alerjik değildir.
Genetik Yatkınlık
Astımla ilişkili çok sayıda gen tanımlanmıştır ve tek bir gen hastalığı belirlemez. Aile öyküsü önemlidir: Her iki ebeveyninde de astım olan çocuklarda risk belirgin biçimde artarken, tek ebeveynde astım olan çocuklarda risk daha düşüktür. Ailede astım bulunmayan kişilerde de hastalık gelişebilir. Genler ve çevre birbirini etkiler.
Solunum Yolu Enfeksiyonları
Erken çocukluk döneminde geçirilen bazı viral solunum yolu enfeksiyonları (özellikle RSV ve rinovirüs) hışıltı ve sonradan astım gelişimi ile ilişkilidir. Soğuk algınlığı ve grip, astımı olan kişilerde atakları tetikleyen en sık nedenlerdendir. Bir enfeksiyonun tedavi edilmemesi astıma neden olmaz; ancak astımı olan kişilerin enfeksiyon dönemlerinde hekime başvurması önerilir.
Hijyen Hipotezi
Bu tartışmalı hipoteze göre erken çocuklukta mikroplarla ve çevresel mikroorganizmalarla temasın azalması, bağışıklık sisteminin gelişimini ve düzenlenmesini etkileyerek alerji ve astım riskini artırabilir. Hipotez, hastalıkların artışını açıklamaya çalışan görüşlerden biridir ve tek başına kanıtlanmış bir neden olarak kabul edilmemelidir.
Çevresel Etkenler
Sigara dumanı maruziyeti (özellikle gebelikte ve bebeklikte), hava kirliliği, ev içi nem ve küf, iş yerindeki kimyasallar, obezite ve prematüre doğum astım gelişme riskini artıran etkenler arasındadır. Stres, güçlü kokular ve ani hava değişimleri ise ataklarını tetikleyebilir.
Belirtileri
Astım belirtileri kişiden kişiye değişir; bazı hastalarda hafif, bazılarında ağırdır. Belirtilerin gün içinde, mevsimler arasında ve tetikleyicilere göre dalgalanması tipiktir. Gece ve sabaha karşı artması, egzersiz, soğuk hava, toz ya da koku ile ortaya çıkması astımı düşündürür.
Başlıca Belirtiler
- Hırıltılı (ıslıklı) solunum: Özellikle nefes verirken duyulan ıslık benzeri ses, hava yollarının daraldığını gösterir.
- Nefes darlığı: Dinlenirken ya da efor sırasında nefes almada güçlük.
- Göğüste sıkışma ve baskı hissi: Göğsün sıkıldığı ya da üzerinde ağırlık olduğu hissi.
- Öksürük: Kuru, inatçı, genellikle gece ve sabaha karşı artan öksürük. Bazen tek belirti öksürük olabilir.
- Gece uyanmaları ve gündüz yorgunluğu: Kontrolsüz astımın işaretidir.
- Enfeksiyonla uzayan şikayetler: Soğuk algınlığında göğüs şikayetlerinin uzaması ve nefes darlığı.
Astım Atağı
Astım atağı, belirtilerin kısa sürede kötüleşmesidir. Atakta kişi sakin kalmalı, dik oturmalı ve hekimin verdiği eylem planına göre kurtarıcı ilacını kullanmalıdır. Atağı tetikleyen ortamdan uzaklaşmak yardımcı olur.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Tekrarlayan hırıltı, üç haftadan uzun süren öksürük, geceleri öksürük ya da nefes darlığıyla uyanma, egzersizde nefes darlığı veya sık göğüs şikayetleri varsa göğüs hastalıkları, alerji ve immünoloji ya da çocuk hastalıkları hekimine başvurulmalıdır. Tanısı konmuş hastalarda kurtarıcı ilaç ihtiyacının artması, gece belirtilerinin sıklaşması veya günlük yaşamın kısıtlanması hekim kontrolü gerektirir.
Acil Durumlar
Aşağıdaki durumlarda hemen acil servise başvurulmalı ya da ambulans çağrılmalıdır:
- Cümleyi tamamlayamayacak kadar nefes darlığı ya da konuşma güçlüğü,
- Kurtarıcı ilacı kullandıktan sonra düzelmeme veya kısa sürede yeniden kötüleşme,
- Dudak ve tırnaklarda morarma,
- Aşırı yorgunluk, bilinç bulanıklığı ya da uykuya meyil,
- Hırıltının kaybolup nefesin çok yüzeyel hale gelmesi (bu çok ağır bir daralmanın işareti olabilir).
Balgamda kan görülmesi astımın tipik bir bulgusu değildir; tekrarlıyorsa ya da fazla miktardaysa gecikmeden hekime başvurulmalıdır.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Astım tanısı; ayrıntılı hasta öyküsü, fizik muayene ve solunum fonksiyon testlerine dayanır. Tanı için tek başına kesin bir test yoktur; belirtilerin tekrarlayıcı olması, hava akımı kısıtlılığının geri dönüşlü olduğunun gösterilmesi ve diğer nedenlerin dışlanması gerekir.
Öykü ve Muayene
Belirtilerin ne zaman, hangi koşullarda ve ne sıklıkla ortaya çıktığı, gece uyanmaları, aile öyküsü, alerjik hastalıklar (rinit, egzama), iş ortamı, ev ortamı ve sigara maruziyeti sorulur. Muayenede akciğer dinlenir; ataklar arasında muayene normal olabilir.
Spirometri
Spirometre, derin nefes alıp hızla üfleme ile havanın akciğerlerden çıkış hızını ve hacmini ölçen cihazdır. Hava akımında kısıtlılık varsa kısa etkili nefes açıcı ilaç verildikten sonra test tekrarlanır; ölçümlerde belirgin düzelme (geri dönüşlülük) astımı destekler.
Tepe Akım Ölçümü
Küçük bir cihazla evde yapılabilen ve gün içinde dalgalanmayı izlemeye yarayan basit bir testtir. Hekimin önerisiyle tanıya ve takibe yardımcı olabilir.
Bronş Provokasyon Testi (Metakolin Testi)
Spirometri normal olduğu halde astım şüphesi sürüyorsa yapılabilir. Hasta, bronşları daraltabilen metakolin adlı maddeyi düşük dozlardan başlayarak solur ve solunum fonksiyonlarındaki düşüş ölçülür. Test yalnız deneyimli bir ekip gözetiminde yapılır.
Alerji Testleri ve Diğer İncelemeler
Alerji deri testleri ya da kan testleri (özgül IgE) alerjik tetikleyicileri araştırır. Göğüs röntgeni astımı doğrulamaz ancak benzer belirti yapabilen zatürre, kalp hastalıkları ve diğer akciğer hastalıklarını dışlamaya yardım edebilir. Küçük çocuklarda spirometri uygulanamadığı için tanı daha çok belirtilere ve tedaviye yanıta dayanır.
Risk Faktörleri
Aşağıdaki durumlar astım gelişme olasılığını artırır. Risk faktörü taşımak kesin olarak hastalanacağınız anlamına gelmez; risk faktörü olmayan kişilerde de astım görülebilir.
- Ailede astım ve alerji öyküsü: Anne ya da babada astım, alerjik rinit veya egzama olması çocukta riski artırır.
- Alerjik hastalıkların varlığı: Alerjik rinit, atopik dermatit ve gıda alerjisi olan kişilerde astım riski yüksektir.
- Sigara dumanına maruziyet: Gebelikte annenin sigara içmesi ve çocuğun sigara dumanını solumasıyla çocukluk çağı hışıltı ve astım riski artar. Sigara içen astım hastalarında hastalık daha zor kontrol edilir.
- Erken çocuklukta solunum yolu enfeksiyonları: Özellikle sık ve ağır viral enfeksiyonlar.
- Prematüre doğum ve düşük doğum ağırlığı: Akciğer gelişimi tam olmadan doğan bebeklerde risk artar.
- Obezite: Fazla kilo hem astım gelişimi hem de ağır seyir ile ilişkilidir.
- Hava kirliliği, ev içi nem ve küf: Uzun süreli maruziyet riski artırır.
- Mesleki maruziyet: Boya, kimyasal, un tozu, lateks, deterjan ve benzeri maddelerle çalışan kişilerde mesleki astım riski bulunur.
- Gastroözofageal reflü ve sık sinüzit: Mevcut astımı kötüleştirebilir.
Komplikasyonları
İyi kontrol edilen astımda ciddi komplikasyonlar nadirdir. Komplikasyon riski, hastalığın kontrolsüz kalması, ilaçların düzensiz kullanılması ya da tetikleyicilerin sürmesiyle artar.
Ağır Atak ve Solunum Yetmezliği
Şiddetli astım atakları acil servis başvurusu ve hastane yatışı gerektirebilir. Çok ağır ataklarda kanın oksijen düzeyi düşebilir (solunum yetmezliği) ve yoğun bakım gerekebilir. Astıma bağlı ölümler nadirdir ve çoğu önlenebilir kabul edilir; düzenli tedavi ve atak eylem planı en önemli korunma yoludur.
Uyku Bozukluğu ve Günlük Yaşamın Kısıtlanması
Gece öksürük ve nefes darlığı uyku kalitesini bozar, gündüz yorgunluğuna, okul ve iş devamsızlığına yol açabilir. Kontrol altındaki astımda egzersiz ve günlük aktiviteler genellikle kısıtlanmaz.
Hava Yollarında Kalıcı Değişiklik
Uzun süre kontrolsüz kalan iltihap, hava yolu duvarında kalınlaşma ve kalıcı daralmaya (hava yolu yeniden yapılanması) yol açabilir ve akciğer fonksiyonları azalabilir.
Psikolojik Etkiler
Kontrol edilemeyen astımda kaygı ve depresyon sık görülür. Duygusal sıkıntı ataklara ve tedaviye uyumun azalmasına neden olabilir.
Tedaviye Bağlı Sorunlar
İnhale kortikosteroidler, ağız çalkalanmazsa ağızda pamukçuk ve ses kısıklığı yapabilir. Sık ya da uzun süreli oral (tablet) kortikosteroid kullanımı kemik erimesi, kilo alımı, tansiyon ve kan şekeri yükselmesi gibi sorunlara yol açabilir; bu nedenle hekim kontrolünde en düşük dozla kullanılır.
Hırıltı kaybolurken nefes darlığı artıyor, konuşamıyor, dudaklarda morarma ya da bilinç bulanıklığı varsa acil servise başvurulmalıdır.
Nasıl Önlenir
Astım gelişmesini kesin olarak önleyen bir yöntem bilinmemektedir. Ancak bazı önlemler hastalık riskini azaltmaya, mevcut astımda ataklarını önlemeye ve kontrolü sağlamaya yardım eder.
Sigara Dumanından Uzak Durmak
Gebelikte sigaradan uzak durmak ve bebeğin ve çocuğun sigara dumanına maruz kalmasını önlemek, çocukluk çağı hışıltı ve astım riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Astım hastalarında sigara bırakılması kontrolü iyileştirir.
Tetikleyicilerden Kaçınmak
Kişide belirlenen tetikleyicilerin azaltılması atakları azaltır. Ev tozu akarı için yatak takımlarını düzenli sıcak suda yıkamak, evde nemi ve küfü önlemek, alerjisi olan kişilerde evcil hayvan teması azaltmak, polen mevsiminde dışarıda geçirilen süreyi sınırlamak, ağır kokulu temizlik ürünleri ve parfümlerden kaçınmak önerilir. Hava filtreleri ve benzeri cihazlarla ilgili kanıt sınırlıdır; tek başına tedavinin yerini almaz.
Düzenli Tedavi ve Kontrol
Kontrol edici ilaçların hekimin önerdiği biçimde düzenli kullanılması ataklarını azaltır. İlaçlar kendinizi iyi hissedince bile hekime danışmadan bırakılmamalıdır. Düzenli aralıklarla hekim kontrolü ve inhaler tekniğinin gözden geçirilmesi gerekir.
Aşılar ve Enfeksiyondan Korunma
Astımı olan kişilerde grip ve bazı diğer enfeksiyonlar ataklarını tetikleyebilir. Hekimin önerisine göre yıllık grip aşısı ve diğer önerilen aşılar yapılabilir; el hijyeni ve kalabalık kapalı ortamlardan kaçınma yararlıdır.
Kilo Kontrolü ve Düzenli Egzersiz
Fazla kilo astımı ağırlaştırabilir; sağlıklı kilo ve düzenli fiziksel aktivite akciğer sağlığını destekler. Egzersizle ataklar oluyorsa hekime danışarak ön ilaç ve ısınma planı yapılmalıdır.
Alerjen İmmünoterapisi
Belirli bir alerjene bağlı alerjik astımı olan ve seçilmiş hastalarda, alerji uzmanı tarafından bağışıklık toleransını artırmak için uygulanabilir. Herkese uygun değildir ve uzman kontrolünde yapılmalıdır.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Astım nedir?
Astım, akciğerlerdeki hava yollarının kronik olarak iltihaplandığı ve çeşitli uyaranlara karşı aşırı duyarlı hale geldiği bir hastalıktır. Hava yolları daralınca hırıltı, nefes darlığı, göğüste sıkışma ve öksürük ataklar halinde ortaya çıkar. Doğru tedaviyle çoğu hastada belirtiler kontrol altına alınabilir.
Astım atağı nedir, atak sırasında ne yapılmalıdır?
Astım atağı, belirtilerin kısa sürede kötüleşmesidir. Kişi sakin kalmalı, dik oturmalı ve hekimin verdiği eylem planına göre kurtarıcı ilacını (kısa etkili inhaler) kullanmalıdır. Şikayetler birkaç dakika içinde geçmiyor ya da kötüleşiyorsa hemen acil servise başvurulmalı ya da ambulans çağrılmalıdır.
Astımda ne zaman acile gidilmelidir?
Cümleyi tamamlayamayacak kadar nefes darlığı, dudak ve tırnaklarda morarma, kurtarıcı ilaca yanıt alınamaması, konuşma güçlüğü, aşırı halsizlik ya da bilinç bulanıklığı varsa acil başvuru gerekir. Hırıltının birden kesilmesi ve nefesin çok yüzeyel hale gelmesi de çok ciddi bir işaret olabilir.
Astım hastalığının tedavisi var mı, tamamen geçer mi?
Astımı kalıcı olarak ortadan kaldıran bir tedavi bugün için yoktur; ancak doğru tedavi ve tetikleyicilerden korunma ile çoğu hastada belirtiler iyi kontrol altına alınır ve normal yaşam mümkün olur. Çocukluk çağında başlayan astımın bir kısmında şikayetler ergenlikte azalabilir, bir kısmı ise yetişkinlikte devam eder.
Astım için kullanılan ilaç çeşitleri nelerdir?
Astım ilaçları iki ana gruptur. Kurtarıcı ilaçlar (kısa etkili beta-2 agonistler gibi) ataklarda hızla hava yollarını açar. Kontrol edici ilaçlar (çoğunlukla inhale kortikosteroid, gerektiğinde uzun etkili beta-2 agonist, lökotrien reseptör antagonistleri) iltihabı azaltarak atakları önler ve düzenli kullanılır. İlaç türü ve dozu hekim tarafından belirlenir; doktora danışmadan değiştirilmemeli ve bırakılmamalıdır.
İnhale kortizon zararlı mıdır?
Astımda kullanılan inhale kortikosteroidler, tabletle alınan kortizona göre çok düşük dozda ve doğrudan akciğere ulaşır; genellikle güvenlidir. Ağızda pamukçuk ve ses kısıklığı gibi yan etkiler, ilaçtan sonra ağzı çalkalayarak azaltılabilir. Yan etki endişesi olan kişi ilacı kendiliğinden bırakmak yerine hekimiyle konuşmalıdır.
İnhaler ilaç nasıl doğru kullanılır?
Doğru teknik ilacın akciğere ulaşmasını belirgin biçimde etkiler. Çocuklarda ve koordinasyonda zorlanan kişilerde hazne (spacer) kullanılması önerilir. İnhaler tekniği doktor, hemşire ya da eczacıdan gösterilerek öğrenilmeli ve kontrollerde tekrar gözden geçirilmelidir.
Astım bulaşıcı mı?
Hayır, astım bulaşıcı değildir. Ancak soğuk algınlığı ve grip gibi bulaşıcı enfeksiyonlar astım ataklarını tetikleyebilir; bu nedenle enfeksiyondan korunma önemlidir.
Astım hastaları spor yapabilir mi?
Evet. Kontrol altındaki astımı olan kişiler genellikle her türlü sporu yapabilir ve düzenli egzersiz önerilir. Egzersizden önce ısınmak, soğuk ve kuru havada dikkatli olmak ve gerekirse hekimin önerdiği ön ilacı kullanmak ataklarını azaltır. Yüzme çoğu hasta için uygundur ancak klorlu havuz ortamı bazı kişilerde belirtileri tetikleyebilir.
Astım hastaları nasıl beslenmelidir?
Astımı iyileştiren özel bir yiyecek ya da bitki çayı kanıtlanmamıştır. Sebze, meyve ve tam tahıllı dengeli beslenme ve sağlıklı kilo astım kontrolüne yardımcı olur. Bilinen gıda alerjisi ya da sülfit gibi katkı maddelerine duyarlılık varsa bunlardan kaçınılmalı; bitkisel ürünlerin bilimsel kanıtı sınırlıdır ve ilaç etkileşimi yapabileceği için doktora danışılmalıdır.
Astım hastalığı evde tedavi edilebilir mi?
Astım hekim denetimi gerektiren kronik bir hastalıktır; ev yöntemleri düzenli tedavinin yerini tutmaz. Hastaların çoğu ayakta (hastaneye yatmadan) tedavi edilir; evde ilaçların düzenli kullanımı, tetikleyicilerin azaltılması ve atak planı önemlidir. Ağır ataklar hastane tedavisi gerektirebilir.
Astım hastalığı hangi yaşta görülür?
Astım her yaşta başlayabilir. Çoğu çocukluk çağı astımı erken yaşlarda, özellikle ilk beş yılda ortaya çıkar. Erişkin yaşta başlayan astım da sık görülür ve genellikle alerjik olmayan türde olabilir.
Astım hastaları hangi hekime başvurmalıdır?
Çocuklarda çocuk alerji ve immünoloji ya da çocuk göğüs hastalıkları uzmanı, erişkinlerde göğüs hastalıkları ya da alerji ve immünoloji uzmanı astım tanı ve tedavisini yürütür. İlk değerlendirme için aile hekimine başvurulabilir. Acil durumlarda en yakın acil servise gidilmelidir.
Astım ile KOAH aynı hastalık mıdır?
Hayır. Her ikisinde de nefes darlığı ve öksürük olabilir; ancak astım daha çok ataklar halinde seyreder, çoğunlukla çocukluk ya da genç yaşta başlar ve alerji ile ilişkili olabilir. KOAH ise çoğunlukla uzun süreli sigara kullanımına bağlıdır ve genellikle ileri yaşta ortaya çıkar. Bazı hastalarda ikisi bir arada bulunabilir.
Astım hastalığı kansere neden olur mu?
Astımın akciğer kanserine neden olduğuna dair güçlü bir kanıt yoktur. Ancak sigara hem astımı kötüleştirir hem de akciğer kanseri ve KOAH riskini artırır. Uzun süren öksürük ve nefes darlığı olan kişilerin hekime başvurması önemlidir.
Gebelikte astım nasıl yönetilir?
Gebelikte kontrolsüz astım hem anne hem bebek için riskli olduğundan astım ilaçları hekim önerisiyle düzenli kullanılmaya devam edilmelidir. İlacı kendiliğinden bırakmak yerine kadın doğum ve göğüs hastalıkları ya da alerji uzmanıyla birlikte plan yapılmalıdır.
Astımlı kişiler grip aşısı yaptırmalı mıdır?
Grip, astım ataklarını tetikleyebilir. Astımı olan kişiler için hekimin önerisiyle yıllık grip aşısı genellikle tavsiye edilir. Aşı programı hekimle planlanmalıdır.
Astım hastalığı agresiflik ya da ruh hali değişikliği yapar mı?
Astımın kendisi agresiflik yapmaz; ancak uykusuzluk, sürekli nefes darlığı ve stres ruh halini etkileyebilir. Oral kortikosteroidler ve montelukast gibi bazı ilaçlar da ruh hali ve davranış değişikliği yapabilir. Böyle bir değişiklik fark edilirse ilacı bırakmadan hekime bildirilmelidir.
Astım hastalığı ilerlerse ne olur?
Tedaviyle kontrol altına alınmayan astımda ataklar sıklaşabilir ve ağırlaşabilir, uyku ve günlük yaşam bozulabilir ve uzun vadede hava yollarında kalıcı daralma gelişebilir. Astım kalp, böbrek ya da karaciğeri doğrudan hasarlamaz; ancak ağır ataklar hayati olabilir. Düzenli tedavi ve kontrol bu riskleri belirgin azaltır.
Ev ortamında astım tetikleyicilerini azaltmak için neler yapılabilir?
Sigara içilmemeli ve içilen ortamlardan uzak durulmalı, nemli ve küflenmiş yerler giderilmeli, yatak takımları düzenli sıcak suda yıkanmalı, evcil hayvan alerjisi varsa temas azaltılmalıdır. Ağır kokulu temizlik ürünleri ve parfümler astımı tetikleyebilir. Bu önlemler atakları azaltmaya yardım eder ancak tek başına tedavi yerine geçmez.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Asthma
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Asthma
- Cleveland Clinic. Asthma: Types, Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment
- Klinik Tıp Pediatri Dergisi (DergiPark). Çocuklarda Astım’ın Tanımı ve Yönetimi
- Klinik Tıp Pediatri Dergisi (DergiPark). Astımı Kontrol Edici ve Riski Azaltıcı Güncel Tedavi