Zona Hastalığı
Zona (herpes zoster), suçiçeği virüsünün yıllar sonra yeniden aktifleşmesiyle vücudun tek tarafında ağrılı, kabarcıklı bir döküntü oluşturan hastalıktır. Erken başlanan antiviral tedavi ve zona aşısı ile komplikasyon riski azaltılabilir.

Özet
Zona, tıbbi adıyla herpes zoster, suçiçeği (varicella zoster) virüsünün yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Suçiçeği geçiren herkeste virüs iyileşmeden sonra da sinir hücrelerinde sessizce kalır. Yıllar sonra, özellikle bağışıklık sistemi zayıfladığında ya da yaş ilerlediğinde virüs uyanır ve sinir boyunca ilerleyerek deride ağrılı bir döküntü oluşturur.
Zonanın en tipik özelliği, vücudun yalnız bir tarafında ve bir sinirin beslediği deri bölgesi boyunca şerit şeklinde uzanan, içi sıvı dolu kabarcıklı döküntüdür. Döküntüden önce günler boyunca yanma, batma ya da karıncalanma hissedilebilir. Kabarcıklar yaklaşık bir hafta içinde kabuklanır, deri 2-4 haftada iyileşir. Ağrı bazı kişilerde döküntü geçtikten sonra aylarca sürebilir.
Zona doğrudan kişiden kişiye zona olarak bulaşmaz. Ancak suçiçeği geçirmemiş ya da aşılanmamış biri, kabuklanmamış kabarcıkların sıvısıyla temas ederse suçiçeği alabilir. Her yaşta görülebilse de 50 yaşından sonra sıklığı belirgin artar.
Tedavide amaç, hastalık süresini kısaltmak, ağrıyı azaltmak ve komplikasyonları önlemektir. Antiviral ilaçlar döküntünün ilk 72 saatinde başlandığında en yararlıdır. Bu nedenle zonadan şüphelenildiğinde gecikmeden hekime başvurulmalıdır. Rekombinan zona aşısı ile korunmak mümkündür.
Hakkında
Zona Nedir?
Suçiçeği geçirildikten sonra virüs vücuttan tamamen atılmaz; omurilik yakınındaki sinir düğümlerinde (ganglionlarda) uykuda kalır. Bağışıklık sistemi virüsü baskı altında tutar. Bu denetim zayıfladığında virüs yeniden çoğalır, sinir boyunca deriye ulaşır ve zona ortaya çıkar. Ömür boyu zona geçirme olasılığı yaklaşık üç kişiden birinde olarak bildirilir.
Zona çoğunlukla gövdede (göğüs ve sırtta, kaburgalar boyunca), yüzde, boyunda ya da kol ve bacakta tek taraflı bir şerit olarak görülür. Döküntü vücudun orta çizgisini genellikle geçmez.
Zonanın Evreleri
- Öncü dönem: Döküntüden 1-5 gün önce ilgili bölgede yanma, batma, kaşıntı ya da dokunmaya hassasiyet, bazen hafif ateş ve halsizlik olur.
- Döküntü dönemi: Kızarık zemin üzerinde grup halinde kabarcıklar belirir ve birkaç gün içinde yeni kabarcıklar eklenebilir.
- Kabuklanma ve iyileşme: Kabarcıklar yaklaşık 7-10 günde kurur ve kabuk bağlar, deri 2-4 haftada iyileşir.
Özel Bölgelerde Zona
Göz Zonası (Oftalmik Zona)
Trigeminal sinirin göz dalı tutulduğunda alında, göz çevresinde ve bazen burun ucunda döküntü görülür. Burun ucundaki kabarcık, gözün de tutulabileceğine dair önemli bir uyarıdır. Göz kızarıklığı, ağrı, bulanık görme ya da ışık hassasiyeti varsa göz hekimine acilen başvurulmalıdır, çünkü tedavi edilmezse kalıcı görme kaybı olabilir.
Ramsay Hunt Sendromu
Yüz sinirinin kulak yakınındaki düğümünün tutulmasıyla gelişir. Kulak kepçesinde ya da dış kulak yolunda ağrılı kabarcıklar, tek taraflı kulak ağrısı, kulak çınlaması, baş dönmesi, işitme azalması, dilin ön kısmında tat kaybı ve aynı taraf yüzde güçsüzlük (yüz felci) görülebilir. Erken tedavi iyileşme şansını artırır, bu nedenle acil hekim değerlendirmesi gerekir.
Ağız İçi Zona
Trigeminal sinirin üst ya da alt çene dalı tutulduğunda yüzün bir yarısında, ağız içinde damak, dil ve diş etinde tek taraflı ağrılı yaralar görülebilir. Diş ağrısı gibi algılanabildiği için tanı gecikebilir.
Tedavi
Tedavi hekim tarafından planlanır. Kendi başınıza ilaç başlamayın ya da değiştirmeyin.
- Antiviral ilaçlar: Valasiklovir, famsiklovir ya da asiklovir gibi ilaçlar genellikle 7 gün kullanılır. Döküntünün ilk 72 saatinde başlanması en iyi sonucu verir; daha geç başvuranlarda da, yeni kabarcıklar çıkıyorsa ya da komplikasyon riski varsa verilebilir. Doz, böbrek fonksiyonuna ve yaşa göre hekim tarafından ayarlanır.
- Ağrı tedavisi: Parasetamol ya da hekimin uygun gördüğü ağrı kesiciler kullanılır. Ağrı sinir ağrısı niteliğindeyse gabapentin, pregabalin ya da bazı antidepresan grubu ilaçlar, lidokain içeren yama ve benzeri yöntemler önerilebilir.
- Kortizon: Rutin olarak verilmez; özel durumlarda (örneğin göz, kulak ya da şiddetli ağrı) hekim karar verir.
- Yara bakımı: Kabarcıkları patlatmadan temiz ve kuru tutmak, serin ve nemli kompres uygulamak, sıkı giysilerden kaçınmak yararlıdır. Doğrudan buz uygulanmamalıdır.
- Hastane tedavisi: Göz ya da sinir sistemi tutulumunda, yaygın döküntüde ve bağışıklığı çok baskılı hastalarda damar yoluyla antiviral tedavi için yatış gerekebilir.
Vitamin takviyeleri, bitkisel ürünler ve benzeri yöntemlerin zonayı iyileştirdiğine dair bilimsel kanıt sınırlıdır; bunları kullanmadan önce doktorunuza danışın. Ağrı kesici ve diğer ilaçları doktora danışmadan kullanmayın.
Bulaşma
Zona kişiden kişiye zona olarak geçmez. Kabarcıkların içindeki sıvı, suçiçeği geçirmemiş ve aşılanmamış kişilerde suçiçeğine yol açabilir. Bulaşma riski kabarcıklar kabuklanana kadar sürer. Bu dönemde döküntüyü örtmek, ellerini sık yıkamak, hamile (bağışık olmayan), yenidoğan ve bağışıklığı baskılı kişilerle temastan kaçınmak gerekir. Zona cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir.
Nedenleri
Zonanın tek nedeni, suçiçeği virüsünün (varicella zoster virüsü) sinir hücrelerinde yıllarca uykuda kaldıktan sonra yeniden aktifleşmesidir. Zona geçirebilmek için daha önce suçiçeği geçirmiş ya da bu virüsle karşılaşmış olmak gerekir. Suçiçeği aşısı olmuş kişilerde de virüsün aşı türü sinirlerde kalabilir, ancak zona riski daha düşüktür.
Virüsün neden uyandığı her zaman bilinmez. Ortak payda, virüsü baskılayan bağışıklık denetiminin zayıflamasıdır.
Yaşa Bağlı Bağışıklık Azalması
Yaş ilerledikçe virüse karşı bağışıklık yanıtı doğal olarak azalır. Bu nedenle zona en sık 50 yaşından sonra görülür ve yaşla birlikte hem sıklığı hem de şiddeti artar.
Bağışıklığı Baskılayan Durumlar
HIV enfeksiyonu, kan kanserleri ve diğer kanserler, organ ya da kemik iliği nakli, kemoterapi ve radyoterapi bağışıklığı zayıflatarak virüsün uyanmasını kolaylaştırır.
Bağışıklığı Baskılayan İlaçlar
Uzun süreli kortizon, nakil sonrası kullanılan ilaçlar, bazı biyolojik ilaçlar ve JAK inhibitörleri gibi bağışıklık baskılayıcı tedaviler zona riskini artırır. Romatizmal ve otoimmün hastalıklarda risk artışı, çoğunlukla bu ilaçlarla ve hastalığın kendi etkisiyle ilişkilidir. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın; zona riskini doktorunuzla konuşun.
Stres ve Diğer Olası Tetikleyiciler
Ağır fiziksel stres, ciddi hastalık ve yoğun duygusal stresin zonayı tetikleyebileceği düşünülmüştür, ancak kesin kanıt sınırlıdır. Dengesiz beslenmenin zonaya doğrudan neden olduğu gösterilmemiştir. Cihazlardan yayılan ışınların zona yaptığına dair bir veri yoktur.
Belirtileri
Zonanın belirtileri genellikle iki aşamada gelişir: önce ağrı ve duyu değişiklikleri, ardından döküntü.
Döküntüden Önce
- Vücudun tek bir bölgesinde yanma, batma, karıncalanma, uyuşma ya da kaşıntı
- Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet (giysi teması bile rahatsız edebilir)
- Hafif ateş, halsizlik, baş ağrısı ve kendini iyi hissetmeme
Bu belirtiler 1-5 gün sürebilir. Bu dönemde ağrı kalp, akciğer, karın ya da diş kaynaklı sanılabilir.
Döküntü Dönemi
- Vücudun yalnız bir yanında, şerit ya da kuşak şeklinde kızarıklık
- Kızarıklık üzerinde içi sıvı dolu, grup halinde kabarcıklar
- Kabarcıkların birkaç günde bulanıklaşması, ardından kuruyup kabuk bağlaması
- Yanıcı, batıcı ya da elektrik çarpması gibi şiddetli ağrı
- Bazı kişilerde ateş, titreme, baş ağrısı, yorgunluk ve bulantı
Döküntü çoğunlukla 2-4 hafta içinde iyileşir. Bazı kişilerde ağrı olur ama döküntü hiç çıkmaz (döküntüsüz zona), bu durum tanıyı zorlaştırır.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
Tek taraflı ağrılı kabarcık fark ettiğinizde, özellikle döküntünün ilk 3 gününde bir hekime (aile hekimi, enfeksiyon hastalıkları, dermatoloji ya da nöroloji) başvurun. Aşağıdaki durumlarda acilen sağlık kuruluşuna gidin:
- Alında, göz çevresinde ya da burun ucunda döküntü; göz kızarıklığı, ağrı, bulanık görme ya da ışık hassasiyeti
- Kulak çevresinde döküntü, işitme kaybı, baş dönmesi ya da yüzde kayma ve güçsüzlük
- Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, yüksek ateş, kafa karışıklığı
- Bağışıklığı baskılayan ilaç kullanıyorsanız ya da bağışıklık sorununuz varsa, her zona şüphesinde
- Döküntünün geniş alana yayılması, derin yara ya da irinli akıntı
- Ağrının döküntü geçtikten sonra da sürmesi
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Zona tanısı çoğunlukla hastanın yakınmalarına ve muayene bulgularına dayanır. Tek taraflı, sinir yolu boyunca uzanan kabarcıklı döküntü ve öncesinde başlayan ağrı, tanıyı büyük ölçüde koydurur.
Muayene
Hekim döküntünün yerini, kabarcıkların görünümünü ve dağılımını inceler; yüz, göz ve kulak çevresinde döküntü varsa göz ve sinir muayenesi yapılır. Göz tutulumundan şüphelenilirse göz hekimi (göz dibi ve ön segment) değerlendirmesi istenir. Benzer görünen durumlar (herpes simpleks, kontakt dermatit, böcek ısırığı gibi) ayırt edilir.
Laboratuvar Testleri
Tablo tipik değilse, döküntüsüz zona düşünülüyorsa ya da bağışıklığı baskılı hastada, kabarcığın içinden alınan sürüntüde PCR testi yapılabilir. Bu test virüsün varlığını yüksek duyarlılıkla gösterir. Bazı durumlarda kan testleriyle bağışıklık durumu ve eşlik eden hastalıklar da değerlendirilir. Beyin ve sinir zarı tutulumundan şüphelenildiğinde ileri tetkikler (örneğin bel suyu incelemesi, görüntüleme) gerekebilir.
Tanıyı kendi başınıza koymaya çalışmayın; benzer döküntüleri olan başka hastalıklar vardır ve tedavi zamanlaması önemlidir.
Risk Faktörleri
Suçiçeği geçirmiş ya da bu virüsle karşılaşmış herkes zona açısından risk altındadır. Aşağıdaki durumlar riski belirgin artırır.
50 Yaş ve Üzeri Olmak
Zona, 50 yaşından sonra belirgin biçimde sıklaşır; 70-80 yaşlarda hem görülme sıklığı hem de uzun süreli sinir ağrısı riski en yüksek düzeydedir.
Bağışıklığı Zayıflatan Hastalıklar
HIV enfeksiyonu, lösemi ve lenfoma gibi kan kanserleri, diğer kanserler, böbrek yetmezliği ve kontrolsüz kronik hastalıklarda risk artar.
Bağışıklığı Baskılayan Tedaviler
Kemoterapi, radyoterapi, organ nakli sonrası ilaçlar, uzun süreli kortizon, bazı biyolojik ilaçlar ve JAK inhibitörleri zona riskini yükseltir. Bu ilaçları kullananlar zona aşısı konusunda doktorlarına danışmalıdır.
Diğer Olası Faktörler
- Bir yaşından önce suçiçeği geçirmek (bazı çalışmalarda ilişki bildirilmiştir)
- Ciddi fiziksel stres ya da travma (kanıt sınırlıdır)
- Daha önce zona geçirmiş olmak (zona tekrarlayabilir, ancak çoğu kişi ikinci kez geçirmez)
Komplikasyonları
Zonaların çoğu komplikasyon bırakmadan iyileşir. Ancak yaş ilerledikçe ve bağışıklık zayıfladıkça komplikasyon olasılığı artar. Erken antiviral tedavi riski azaltmaya yardımcı olur.
Postherpetik Nevralji
En sık komplikasyondur. Döküntü iyileştikten sonra üç aydan uzun süren yanıcı, batıcı ya da elektriklenme tarzında sinir ağrısıdır. Hafif dokunuş, giysi teması ya da rüzgâr bile ağrıyı tetikleyebilir. Uyku, ruh hali ve günlük yaşam etkilenebilir. Yaşla birlikte sıklığı artar. Sinir ağrısı ilaçları, lokal tedaviler ve ağrı kliniğinde uygulanan yöntemlerle kontrol altına alınabilir.
Göz Komplikasyonları
Göz zonasında kornea iltihabı, üveit, göz içi basıncı artışı ve nadiren kalıcı görme kaybı görülebilir. Erken tanı ve göz hekimi takibi kritik önem taşır.
İşitme, Denge ve Yüz Sinirleri
Ramsay Hunt sendromunda işitme kaybı, kulak çınlaması, baş dönmesi ve yüz felci görülebilir. Erken tedavi edilenlerde yüz felcinin düzelme olasılığı daha yüksektir.
Cilt Enfeksiyonu ve İz
Kabarcıkların çizilmesi ya da kirlenmesiyle bakteriyel cilt enfeksiyonu gelişebilir. Derin yaralanmalarda iz ve renk değişikliği kalabilir.
Sinir Sistemi ve Diğer Nadir Komplikasyonlar
Nadiren sinir zarı ve beyin iltihabı, omurilik iltihabı, tutulan sinirin beslediği kasta güçsüzlük ve zona sonrası inme riskinde geçici artış bildirilmiştir. Bağışıklığı çok baskılı kişilerde virüs vücuda yaygın yayılabilir; bu durum hastane tedavisi gerektirir.
Ne Zaman Acil Başvurulmalı?
Göz çevresi döküntüsü ve görme değişikliği, yüzde kayma, ani işitme azalması, ense sertliği ile ateş ve şiddetli baş ağrısı, kafa karışıklığı, nöbet, bağışıklığı baskılı kişide yaygın döküntü ya da nefes darlığı olduğunda hemen acil servise başvurun.
Nasıl Önlenir
Zonayı tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da aşı ile hem zona hem de uzun süreli sinir ağrısı riski belirgin biçimde azaltılabilir.
Rekombinan Zona Aşısı
Canlı olmayan rekombinan zona aşısı iki doz halinde (genellikle 2-6 ay arayla) uygulanır. Genel olarak 50 yaş ve üzeri yetişkinlerde, ayrıca bağışıklığı baskılı bazı yetişkinlerde daha erken yaşta önerilir. Daha önce zona geçirenlere de önerilebilir. Çalışmalarda zona ve postherpetik nevralji riskini belirgin düşürdüğü gösterilmiştir; koruma yıllarca sürer ancak her kişide tam koruma sağlamaz. Aşıya hekim karar verir. Aşı yerinde ağrı, kızarıklık, kas ağrısı, yorgunluk ve ateş görülebilir; ağır alerji öyküsü olanlar hekimlerine bildirmelidir. Akut ateşli hastalık sırasında aşı ertelenir.
Suçiçeği Aşısı
Suçiçeği geçirmemiş çocuk ve yetişkinlerde suçiçeği aşısı yapılması, suçiçeğini ve zona riskini azaltabilir. Ancak zona riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
Genel Önlemler
- Düzenli uyku, dengeli beslenme, hareket ve sigaradan uzak durmak genel bağışıklık sağlığını destekler; bunların tek başına zonayı önlediği kanıtlanmamıştır.
- Bağışıklığı baskılayan ilaç kullanıyorsanız ya da kanser tedavisi görüyorsanız aşı zamanlamasını doktorunuzla planlayın.
- Zona geçiriyorsanız kabarcıklar kabuklanana kadar döküntüyü örtün, ellerinizi sık yıkayın ve hamile, bebek, suçiçeği geçirmemiş ve bağışıklığı zayıf kişilerle temastan kaçının.
Sık Sorulan Sorular
Zona hastalığı nedir?
Zona (herpes zoster), suçiçeği virüsünün sinir hücrelerinde sessizce bekledikten sonra yeniden aktifleşmesiyle oluşan, tek taraflı, ağrılı ve kabarcıklı bir döküntüdür. Suçiçeği geçirmiş herkes risk altındadır. Erken tanı ve antiviral tedavi komplikasyon riskini azaltır.
Zona ilk nasıl anlaşılır?
Döküntüden bir ila beş gün önce vücudun tek bir bölgesinde yanma, batma, karıncalanma ya da dokunmaya hassasiyet başlayabilir. Ardından aynı bölgede kızarıklık ve içi sıvı dolu kabarcıklar çıkar. Bu tabloda vakit kaybetmeden hekime başvurmak gerekir, çünkü antiviral tedavi döküntünün ilk 72 saatinde başlandığında daha yararlıdır.
Zona hastalığı bulaşıcı mı?
Zona, kişiden kişiye zona olarak geçmez. Ancak suçiçeği geçirmemiş ya da aşılanmamış biri, kabuklanmamış kabarcıkların sıvısıyla temas ederse suçiçeği alabilir. Kabarcıklar örtülü olduğunda risk düşüktür ve kabuklanınca bulaşma sona erer. Zona cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir.
Zona geçiren biri bebek ya da hamile ile temas edebilir mi?
Kabarcıklar kabuklanana kadar suçiçeği geçirmemiş ya da aşısız hamilelerden, yenidoğanlardan ve bağışıklığı baskılı kişilerden uzak durulmalıdır. Döküntünün örtülmesi ve ellerin sık yıkanması riski azaltır. Kabuklanma tamamlandığında bu önlemlere gerek kalmaz.
Zonanın tedavisi var mı, nasıl yapılır?
Zonanın virüse karşı etkili antiviral ilaçları vardır. Valasiklovir, famsiklovir ya da asiklovir genellikle yaklaşık 7 gün kullanılır ve döküntünün ilk 72 saatinde başlanması en yararlısıdır. Ağrı için ağrı kesiciler ve gerekirse sinir ağrısı ilaçları eklenir. İlaçları kendi başınıza kullanmayın; doz ve süreyi hekim belirler.
Zona kaç günde geçer?
Kabarcıklar genellikle 7-10 günde kabuklanır ve deri 2-4 haftada iyileşir. Ağrı bazı kişilerde döküntü geçtikten sonra haftalarca, nadiren aylarca sürebilir. Süre yaşa, bağışıklık durumuna ve tedaviye başlama zamanına göre değişir.
Zona kansere dönüşür mü?
Hayır, zona kansere dönüşmez. Bazı durumlarda zona, bağışıklığın zayıfladığını gösteren bir işaret olabilir; bu nedenle yaşlı olmayan kişilerde sık tekrarlayan zona varsa hekim genel bir değerlendirme yapmak isteyebilir.
Zona ölümcül olabilir mi?
Zona nadiren hayatı tehdit eder. Risk, bağışıklığı çok baskılı, yaşlı ve virüsün yaygın yayıldığı ya da beyin ve akciğer gibi organları tuttuğu hastalarda yüksektir. Zonadan şüphelenen herkesin erken tedavi için hekime başvurması gerekir.
Zona sonrası ağrı (postherpetik nevralji) nedir?
Döküntü iyileştikten sonra üç aydan uzun süren sinir ağrısıdır; yanma, elektriklenme ya da dokunmaya aşırı duyarlılık şeklinde olabilir. İleri yaşta ve zona ağrısı şiddetli olanlarda daha sık görülür. Sinir ağrısına yönelik ilaçlar ve yöntemler vardır; ağrı sürüyorsa hekime bildirilmelidir.
Zona gözü etkiler mi?
Evet, döküntü alın, göz çevresi ya da burun ucunda ise göz tutulabilir. Kızarıklık, ağrı, bulanık görme ya da ışık hassasiyeti olursa gecikmeden göz hekimine başvurulmalıdır. Erken tedavi görme kaybı riskini azaltır.
Zona yüz felcine ya da işitme kaybına neden olur mu?
Kulak çevresindeki zonada (Ramsay Hunt sendromu) yüz felci, işitme kaybı, kulak çınlaması ve baş dönmesi görülebilir. Erken antiviral ve hekim tedavisi iyileşme olasılığını artırır. Yüzde kayma ya da ani işitme azalması varsa acil başvurulmalıdır.
Zona hastalığında yaralar iz bırakır mı?
Çoğu kişide iz kalmaz. Kabarcıklar çizilirse, kirlenirse ya da bakteriyel enfeksiyon gelişirse iz ve renk değişikliği kalabilir. Kabarcıkları patlatmamak ve bölgeyi temiz tutmak izi azaltır.
Zona hastalığı tekrarlar mı?
Evet, nadiren tekrarlayabilir. Virüs tedaviyle vücuttan atılmadığı için bağışıklık zayıfladığında yeniden aktifleşebilir. Zona geçirenlere de zona aşısı önerilebilir, bu konuda doktorunuza danışın.
Zona aşısı kimlere önerilir?
Rekombinan zona aşısı iki doz halinde uygulanır ve genel olarak 50 yaş üzeri yetişkinlerde, ayrıca bağışıklığı baskılı bazı yetişkinlerde önerilir. Daha önce zona geçirenlere de önerilebilir. Uygunluğa hekim karar verir; ateşli akut hastalık sırasında ertelenir.
Gebelikte zona olursa ne yapılmalı?
Gebelikte zona geçiren kadınlarda hekim, gerekirse asiklovir ya da valasiklovir gibi bir antiviralle tedavi önerebilir. Zonanın bebeğe genellikle zarar vermediği düşünülür; asıl risk gebelikte ilk kez geçirilen suçiçeğidir. Gebelikte döküntü fark ederseniz vakit geçirmeden kadın doğum ya da enfeksiyon hastalıkları hekimine danışın.
Bebeklerde zona görülür mü?
Bebeklerde nadirdir. Anne gebelikte suçiçeği geçirdiyse ya da bebek ilk yıl içinde suçiçeği geçirdiyse görülebilir. Bebekte tek taraflı kabarcıklı döküntü fark edilirse çocuk doktoruna başvurulmalıdır.
Zona için hangi bölüme gidilir?
Aile hekimi, enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji ya da dermatoloji uzmanı değerlendirme yapabilir. Göz çevresinde döküntü varsa göz hastalıkları, kulakta döküntü ya da yüz felci varsa kulak burun boğaz ve nöroloji de devreye girer. Şiddetli belirtilerde doğrudan acil servise başvurulabilir.
Zona sırasında duş alınabilir mi, yaraya neler yapılabilir?
Duş alabilirsiniz. Ilık suyla nazikçe yıkayıp ovmadan kurulayın, kabarcıkları patlatmayın. Serin ve nemli kompres rahatlatabilir, doğrudan buz uygulanmamalıdır. Hekim onayı olmadan herhangi bir krem ya da bitkisel ürün sürmeyin; bunların yararına dair bilimsel kanıt sınırlıdır.
Zona stresle ortaya çıkar mı?
Stresin zonayı doğrudan tetiklediği kesin kanıtlanmamıştır; bazı çalışmalarda ilişki bildirilmiştir. Asıl belirleyici faktörler yaş ve bağışıklık sisteminin zayıflamasıdır. Yine de düzenli uyku ve sağlıklı yaşam, genel bağışıklık sağlığına katkı sağlar.
Zona ne zaman acile götürür?
Göz çevresinde döküntü, yüz felci ya da yüzde asimetri, kulakta kabarcık ve işitme kaybı, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği, yüksek ateş, bilinç bulanıklığı ya da bağışıklığı baskılı kişide yaygın döküntü acil değerlendirme gerektirir.
Zona hastalığı kalıtsal mı?
Hayır, zona kalıtsal bir hastalık değildir. Virüse bağlı olarak gelişir. Ailede zona öyküsü olmasının riski bir miktar artırabileceğine dair veriler olsa da bu kesinleşmemiştir.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Shingles
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Shingles
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Shingles
- Cleveland Clinic. Shingles (Herpes Zoster): Causes, Symptoms & Treatment
- Abant Tıp Dergisi (DergiPark). Evaluation of Demographic and Clinical Characteristics of Patients Diagnosed with Herpes Zoster