TEDAVİ

Makat Çatlağı Tedavisi

Makat çatlağı tedavisi, anüs girişindeki yırtığın iyileşmesini sağlamayı ve ağrı ile kanamayı azaltmayı hedefler. Tedavi lifli beslenme ve oturma banyosu ile başlar; gerekirse topikal ilaçlar, botoks enjeksiyonu ya da lateral internal sfinkterotomi uygulanır.

Tıbbi olarak kontrol eden: Op. Dr. Necat KaplanKontrol tarihi: 08.11.2026 · Son güncelleme: 19.11.2026
Makat Çatlağı Tedavisi

Özet

Makat çatlağı (anal fissür), anüs girişindeki derinin yırtılmasıdır ve dışkılama sırasında ve sonrasında keskin, yanıcı bir ağrıya, bazen parlak kırmızı kanamaya yol açar. Tedavinin hedefi çatlağın iyileşmesine izin vermek, ağrıyı azaltmak ve yeniden oluşmasını önlemektir. Çoğu zaman sert dışkı ve ıkınmanın yarattığı bir yaralanma olduğundan, tedavinin temeli dışkıyı yumuşak tutmaktır.

Yeni gelişmiş (akut) çatlakların çoğu lifli beslenme, bol sıvı ve günde birkaç kez ılık oturma banyosu gibi basit önlemlerle iyileşir. Altı-sekiz haftadan uzun süren (kronik) çatlaklarda hekim topikal ilaçlar (nitrogliserin merhem ya da diltiazem krem) önerebilir. Bunlar yeterli olmazsa iç anal kasa botulinum toksin (botoks) enjeksiyonu ya da lateral internal sfinkterotomi adı verilen küçük bir cerrahi işlem gündeme gelir.

Makat çatlağı sık görülen ve tedavi edilebilen bir durumdur, ancak anüs bölgesinden kanama her zaman çatlağa bağlı değildir. Kanama sürüyorsa, yaşınız 40-45'in üzerindeyse ya da kilo kaybı ve bağırsak alışkanlığında değişiklik varsa kendi kendinize basur ya da çatlak demeyin; hekim değerlendirmesi gerekir. Hemoroid (basur) farklı bir hastalıktır ve ayrı sayfamızda ele alınmaktadır.

Hakkında

Makat Çatlağı Nedir?

Makat çatlağı, anal kanalın alt kısmındaki derinin boyuna yırtılmasıdır. Çoğunlukla sert dışkı, ıkınma, kronik kabızlık ya da sık ishal gibi nedenlerle ortaya çıkar; doğum sonrası dönemde de sık görülür. Çatlak çoğunlukla anüsün arka orta hattında yer alır. Çatlak çevresindeki iç anal kas (internal sfinkter) kasılıp kalır ve bu kasılma hem ağrıyı artırır hem de bölgeye giden kan akımını azaltarak iyileşmeyi geciktirir.

Akut ve Kronik Çatlak

  • Akut çatlak: Yeni gelişmiş, yüzeysel yırtıktır. Genellikle basit önlemlerle birkaç hafta içinde iyileşir.
  • Kronik çatlak: Altı-sekiz haftadan uzun sürer. Çatlağın dibinde iç kas lifleri görülebilir, alt ucunda deri kıvrımı (nöbetçi deri), üst ucunda büyümüş papilla bulunabilir. Kendiliğinden kapanma ihtimali düşüktür.

Tedavi Hedefi

Tedavi dışkıyı yumuşatmayı, iç kasın kasılmasını gevşetmeyi, ağrıyı kontrol etmeyi ve çatlağın yeniden oluşmasını önlemeyi amaçlar. Hangi yöntemin seçileceği çatlağın süresine, ağrı şiddetine, önceki tedavilere ve hastanın genel durumuna bağlıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

  • Önlemlere rağmen bir hafta içinde yakınmalar düzelmiyor ya da artıyorsa.
  • Ağrı dayanılmaz düzeydeyse veya haftalardır sürüyorsa.
  • Kanama tekrarlıyorsa, pıhtılıysa, koyu renkliyse ya da dışkıya karışıksa.
  • Kilo kaybı, bağırsak alışkanlığında değişiklik, uzun süren ishal, karın ağrısı ya da ailede bağırsak kanseri öyküsü varsa.
  • Çatlak anüsün yan tarafında, birden fazla ya da ağrısızsa; bu durum Crohn hastalığı gibi başka nedenleri düşündürebilir.

Acil Uyarı Belirtileri

Yoğun ya da durmayan kanama, baş dönmesi veya halsizlik, ateş, anüs çevresinde şişlik, kızarıklık ve zonklayan ağrı (apse belirtisi), idrar yapamama ve ani dışkı ya da gaz tutamama durumunda gecikmeden acil servise ya da hekime başvurun.

Tedavi Türleri

Genel Önlemler ve Destek Tedavisi

Her aşamada temel tedavidir. Günde yaklaşık 25-30 gram lif (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) ve bol su tüketilir; gerekirse hekim ya da eczacı önerisiyle psyllium gibi lif takviyeleri veya dışkı yumuşatıcılar kullanılır. Dışkılamadan sonra ve gün içinde 2-3 kez, 10-15 dakika ılık suda oturma banyosu yapılır. Ağrı için hekimin önerdiği basit ağrı kesiciler ya da kısa süreli lokal anestezik jeller kullanılabilir. Dışkılama isteği ertelenmemeli, tuvalette uzun süre ıkınarak oturulmamalıdır.

Avantajlar ve Sınırlar

  • Güvenlidir, ek ilaç yan etkisi yoktur.
  • Akut çatlakların büyük kısmında yeterlidir; kronik çatlakta tek başına çoğu zaman yetmez.

Topikal İlaçlar

Nitrogliserin (gliseril trinitrat) merhem

İç anal kası gevşeterek kan akımını artırır. Yaygın kullanım düşük konsantrasyonlu merhemin ince bir tabaka olarak günde 2-3 kez, yaklaşık 6-8 hafta sürülmesidir. En sık yan etki baş ağrısıdır; baş dönmesi ve tansiyon düşüklüğü de olabilir. Doz, süre ve kullanım şeklini hekim belirler; doktora danışmadan kullanmayın, özellikle gebelik, düşük tansiyon ve bazı ilaçlarla birlikte kullanım için uyarı gerekir.

Diltiazem ve nifedipin

Kalsiyum kanal blokerleri olup topikal diltiazem kremi genellikle günde iki kez 6-8 hafta uygulanır. Baş ağrısı nitrogliserine göre daha az görülür. Nifedipin de alternatif olarak kullanılabilir. Bu ilaçların kullanımı hekim kontrolünde olmalı, doz ve süre doktora danışılmadan değiştirilmemelidir.

Beklentiler

Topikal tedaviler kronik çatlakların yaklaşık yarısından fazlasında iyileşme sağlar, ancak kesin sonuç garanti etmez; çatlak sonradan yeniden ortaya çıkabilir.

Botulinum Toksin (Botoks) Enjeksiyonu

İç anal sfinktere uygulanan botoks, kası geçici olarak gevşetir (etki yaklaşık 2-3 ay sürer) ve çatlağın iyileşmesine zemin hazırlar. Topikal tedaviye cevap vermeyen kronik çatlaklarda ya da ameliyatın riskli görüldüğü durumlarda tercih edilebilir. Sfinkterotomiye göre dışkı ve gaz kaçırma riski daha düşüktür, ancak çatlağın yeniden oluşma oranı daha yüksek olabilir. Geçici gaz kaçırma, enjeksiyon yerinde ağrı ya da morarma görülebilir. Dozu ve uygulama yeri hekim tarafından belirlenir; ruhsat durumu ve kullanım ülkeye göre değişebilir.

Lateral İnternal Sfinkterotomi

İç anal kasın küçük bir kısmının kesildiği bu cerrahi işlem, kronik çatlakta topikal tedavi ve/veya botoksla iyileşme olmayan hastalarda en etkili yöntem olarak kabul edilir; iyileşme oranları genellikle %90 civarında bildirilir. Genellikle gün cerrahisi olarak yapılır; hasta çoğu zaman aynı gün taburcu olur. Önemli riski, gaz ya da dışkı kaçırmadır; çoğunlukla geçicidir, nadiren kalıcı olabilir. Önceki doğum hasarı, yaşlılık ve daha önce anal cerrahi geçirmiş olmak bu riski etkileyebileceğinden hekim ile ayrıntılı konuşulmalıdır. Kanama, enfeksiyon, apse ve fistül nadir komplikasyonlardır.

Diğer Cerrahi Seçenekler

Fissürektomi ve anokutan flep

Çatlağın ve çevresindeki nöbetçi deri, papilla gibi sert dokuların çıkarılmasıdır. Kasın kesilmesinin istenmediği hastalarda, çatlak kapatılırken anokutan ilerletme flebi ile birlikte uygulanabilir.

Anal dilatasyon (makatın genişletilmesi)

Kalıcı gaz ve dışkı kaçırma riski nedeniyle güncel kılavuzlarda genel olarak önerilmeyen eski bir yöntemdir.

Lazer, Radyofrekans ve Elektrocerrahi Hakkında

Bu yöntemlerin makat çatlağında standart tedavideki yeri sınırlıdır ve kanıtları yeterince güçlü değildir. Reklamlarda "ağrısız" ya da "kesin çözüm" olarak sunulabilir; uygulamayı düşünüyorsanız hekiminize yöntemin gerekçesini ve riskini sorun.

Bitkisel ve Halk Tedavileri

Bitkisel kremlerin ve ev yöntemlerinin çatlağı iyileştirdiğine dair bilimsel kanıt sınırlıdır; bazıları cildi tahriş edebilir. Kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Tedavi Öncesi

Muayene

Tanı çoğunlukla öykü ve anüs çevresinin görsel muayenesiyle konur; çatlak genellikle kalçalar nazikçe aralandığında görülür. Hasta genellikle yan yatış pozisyonunda muayene edilir. Ağrı çok şiddetliyse parmakla muayene ya da anoskopi ertelenebilir ya da uyuşturularak yapılabilir. Muayene sırasında utanç duymanız gerekmez; sağlık çalışanları bunu sık görmektedir.

Ek Tetkikler

Basit, tipik bir çatlakta ek tetkik gerekmeyebilir. Ancak şu durumlarda hekim anoskopi, rektosigmoidoskopi ya da kolonoskopi ve kan tetkikleri isteyebilir:

  • Kanama uzun sürüyor, yoğun veya koyu renkliyse.
  • Yaş 40-45'in üzerinde ya da ailede bağırsak kanseri öyküsü var.
  • Kilo kaybı, kansızlık, uzun süren ishal ya da bağırsak alışkanlığında değişiklik var.
  • Çatlak anüsün yan tarafında, çoklu ya da tedaviye dirençliyse (Crohn hastalığı, enfeksiyon gibi nedenler araştırılır).

Hazırlık

  • Kullandığınız ilaçları (kan sulandırıcılar dahil), alerjilerinizi ve gebelik durumunuzu hekime bildirin.
  • Kan sulandırıcı ilacı hekime danışmadan bırakmayın.
  • Cerrahi veya botoks planlanırsa hekimin talimatına göre aç kalma ve barsak hazırlığı yapılır.
  • Kendi kendinize alınmış nitrogliserin gibi ilaçlar varsa hekime söyleyin; tansiyon ilaçları ve erektil işlev ilaçları ile etkileşebilir.

Önceki doğum öyküsü, anal ameliyatlar, dışkı tutma sorunları ve bağırsak hastalıkları tedavi seçimini etkiler; bu bilgileri paylaşmanız önemlidir.

Tedavi Sonrası

Tedavi Sürecinde Takip

Topikal tedavide ilk kontrol genellikle 4-8 hafta içinde yapılır; iyileşme olmazsa bir sonraki seçenek değerlendirilir. Botoks sonrası etki 1-2 hafta içinde başlar ve kontrol hekim önerisine göre planlanır. Sfinkterotomi sonrası ağrı genellikle birkaç günde belirgin azalır, yara iyileşmesi birkaç hafta sürebilir. Süreler kişiden kişiye değiştiğinden hekimin önerisine uyun.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilecekler

  • Lifli beslenmeyi sürdürün (günde 25-30 gram) ve bol su için; gerekirse hekimin önerdiği lif takviyesi ya da dışkı yumuşatıcı kullanın.
  • Dışkılamadan sonra ılık oturma banyosu yapın ve bölgeyi yumuşakça kurulayın; sert sürtmekten kaçının.
  • Dışkılama isteğini ertelemeyin, tuvalette uzun süre ıkınmayın.
  • Ağrı için hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanın; kodein gibi kabızlık yapan ilaçlardan hekime danışmadan kaçının.
  • Ameliyat sonrası ilk günlerde hafif kanama ya da lekelenme görülebilir; bu genellikle beklenir.

Yeniden Oluşma Riski

Çatlak tekrar edebilir, özellikle kabızlık ya da ishal sürerse. Tedavi sonrası da dışkıyı yumuşak tutmak yeniden oluşma riskini azaltır, ama tamamen ortadan kaldırmaz. Tekrarlayan ya da iyileşmeyen çatlakta hekim başka nedenleri (Crohn hastalığı, enfeksiyon ve nadiren tümör) araştırabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

  • Ağrı artıyor, kanama tekrarlıyor ya da pıhtı geliyorsa.
  • Ateş, anüs çevresinde şişlik, kızarıklık, zonklayan ağrı ya da akıntı varsa.
  • İdrar yapmakta zorluk, dışkı ya da gaz kaçırma ortaya çıkarsa.
  • Baş ağrısı, baş dönmesi ya da bayılma hissi nedeniyle merhem kullanmak güçleşirse.

Yoğun kanama, bayılma, ateşle birlikte şiddetli ağrı veya şişlik durumunda acil servise gidin.

Bu tedaviyi yapan doktorlar

İlgili tedaviler ve ameliyatlar

Sık Sorulan Sorular

Makat çatlağı nedir ve kendiliğinden geçer mi?

Makat çatlağı, anüs girişindeki derinin yırtılmasıdır. Yeni gelişmiş çatlaklar, dışkı yumuşak tutulduğunda ve lif, sıvı ve oturma banyosu gibi önlemlere uyulduğunda çoğu kez birkaç hafta içinde iyileşir. Altı-sekiz haftadan uzun süren kronik çatlaklar kendiliğinden kapanmayabilir ve ilaç ya da girişim gerektirebilir.

Makat çatlağı tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi basamaklıdır. İlk basamakta lifli beslenme, bol sıvı, dışkı yumuşatıcı ve oturma banyosu vardır. Düzelme olmazsa topikal ilaçlar, ardından botoks enjeksiyonu, gerekirse lateral internal sfinkterotomi gibi cerrahi seçenekler değerlendirilir. Seçim hekim muayenesiyle yapılır.

Makat çatlağı kremleri nasıl kullanılır, doz nedir?

Makat çatlağında en sık kullanılan topikal ilaçlar gliseril trinitrat (nitrogliserin) merhem ve diltiazem kremdir; iç kası gevşeterek iyileşmeye yardımcı olur. Genellikle günde 2-3 kez, 6-8 hafta ince tabaka halinde sürülür, ancak oran, miktar ve süre kişiye göre değişir. Baş ağrısı sık görülen yan etkidir. Doz ve süre için mutlaka hekiminize danışın, kendi başınıza başlamayın.

Oturma banyosu nasıl yapılır, faydası var mı?

Ilık (sıcak değil) suyla, günde 2-3 kez ve özellikle dışkılamadan sonra 10-15 dakika oturmak, iç kasın gevşemesine ve ağrının azalmasına yardımcı olur. Sonrasında bölge yumuşakça kurulanmalıdır. Tek başına çatlağı kapatmayı garanti etmez ama lif ve sıvı ile birlikte ilk basamak tedavinin parçasıdır.

Makat çatlağında hangi besinler önerilir, hangilerinden kaçınılmalı?

Günde yaklaşık 25-30 gram lif (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil) ve bol su kabızlığı önler. Baharatlı ya da acılı gıdaların çatlağa neden olduğu kanıtlanmış değildir, ancak bazı kişilerde dışkılama sırasında yanma yapabilir. Alkol ve aşırı kafein sıvı dengesini bozarak kabızlığı artırabilir.

Botoks makat çatlağında nasıl etki eder, riski nedir?

Botulinum toksin iç anal sfinktere enjekte edilir ve kası geçici olarak gevşeterek çatlağın iyileşmesine zemin hazırlar; etkisi yaklaşık 2-3 ay sürer. Topikal tedaviye cevap vermeyen kronik çatlakta seçenek olabilir. Geçici gaz ya da dışkı kaçırma, enjeksiyon yerinde ağrı ya da morarma görülebilir; çatlak sonradan sfinkterotomiye göre daha sık yinelenebilir.

Lateral internal sfinkterotomi nedir, başarı oranı nedir?

İç anal kasın küçük bir bölümünün kesildiği, genellikle gün cerrahisi olarak yapılan bir ameliyattır. Kronik çatlakta iyileşme oranları yüksek, genellikle %90 civarındadır ve en etkili tedavi sayılır. Ancak hiçbir ameliyatta kesin sonuç garanti edilemez; çatlak nadiren tekrar edebilir.

Lateral internal sfinkterotomi sonrası gaz ya da dışkı kaçırma olur mu?

Bu, ameliyatın en önemli riskidir. Çoğu hastada hiç olmaz ya da geçicidir; gaz kaçırma, nadiren sıvı dışkı kaçırma görülebilir, kalıcı olma ihtimali düşüktür ama sıfır değildir. Doğum öyküsü, yaş ve daha önceki anal ameliyatlar bu riski etkileyebilir; ameliyat öncesi hekimle konuşulmalıdır.

Lazer ya da radyofrekans makat çatlağında etkili mi?

Bu yöntemlerin makat çatlağında standart tedavideki yeri sınırlıdır ve kanıtları güçlü değildir. Sunulan yöntem için hekimden gerekçesini, riskini ve kanıt düzeyini öğrenmek uygundur. İlk basamak ve kanıtlanmış seçenekler hâlâ lif, topikal ilaç, botoks ve sfinkterotomidir.

Makat çatlağı ameliyatı sonrası ağrı ne kadar sürer?

Ağrı genellikle ilk birkaç günde belirgin azalır; dışkılama sırasında kısa süreli artabilir. Hekimin önerdiği ağrı kesiciler, ılık oturma banyosu ve dışkıyı yumuşak tutmak rahatlatır. Ağrı artıyor, ateş, şişlik ya da akıntı eşlik ediyorsa hekime başvurun.

Makat çatlağı tedavisi ne kadar sürer?

Topikal tedavi genellikle 6-8 hafta uygulanır. Cerrahi sonrası günlük yaşama dönüş çoğu kişide günler içinde, yara iyileşmesi ise birkaç hafta sürer. Süre çatlağın evresine ve uygulanan tedaviye göre değişir; kontrol zamanlarını hekim belirler.

Makat çatlağında kanama ne zaman tehlikelidir, kolorektal kanserden nasıl ayrılır?

Çatlakta kanama genellikle az, parlak kırmızı ve dışkılama sırasında ya da sonrasında görülür. Pıhtılı ya da yoğun kanama, koyu renkli ya da dışkıya karışık kan, açıklanamayan kilo kaybı, bağırsak alışkanlığında değişiklik, 40-45 yaş üzeri olmak ya da ailede bağırsak kanseri öyküsü varsa çatlak olduğu düşünülse bile hekim kolonoskopi gibi ek inceleme isteyebilir. Kanama düzelmiyorsa kendi kendinize basur ya da çatlak diye yorumlamayın.

Makat çatlağı tedavi edilmezse kansere dönüşür mü?

Makat çatlağının kansere dönüştüğüne dair bir bilgi yoktur. Ancak uzun süren kanama ve ağrı başka bir hastalıktan (hemoroid, Crohn hastalığı, enfeksiyon, nadiren tümör) kaynaklanıyor olabilir. Bu nedenle iyileşmeyen ya da tekrarlayan yakınmalarda hekime başvurmak önemlidir.

Makat çatlağı ile hemoroid (basur) nasıl ayırt edilir?

Çatlakta tipik yakınma dışkılama sırasında ve sonrasında saatlerce sürebilen keskin, yanıcı ağrıdır. Hemoroidde ise genellikle ağrısız kanama, şişlik ya da kaşıntı ön plandadır. İkisi birlikte de bulunabilir ve kesin ayrım için muayene gerekir. Hemoroid tedavisi için ayrı sayfamıza bakabilirsiniz.

Kronik ya da tekrarlayan çatlakta Crohn hastalığı düşünülür mü?

Evet. Arka orta hattın dışında, yan tarafta, birden fazla ya da ağrısız ve uzun süre iyileşmeyen çatlaklarda Crohn hastalığı gibi bağırsak hastalıkları ya da enfeksiyonlar araştırılabilir. İshal, kilo kaybı, karın ağrısı ya da kanlı dışkı eşlik ediyorsa bunu hekime mutlaka söyleyin.

Normal doğum makat çatlağı riskini artırır mı, çatlak ameliyatından sonra doğum yapılabilir mi?

Doğum sırasındaki ıkınma ve doğum sonrası kabızlık çatlak riskini artırabilir. Daha önce sfinkterotomi geçirmiş olanlarda doğum yöntemi ve sfinkter üzerindeki etkisi hekimle ayrıca konuşulmalıdır. Hamilelikte ve doğum sonrasında lif ve sıvıya dikkat etmek, ilaç için de doktora danışmak önemlidir.

Makat çatlağı için bitkisel krem ya da ev yöntemleri işe yarar mı?

Bilimsel kanıtı sınırlıdır. Kanıtlanmış ev önlemleri lif, sıvı ve oturma banyosudur. Bitkisel ürünler ya da tahriş edici maddeler çatlağı kötüleştirebilir ve alerji yapabilir. Herhangi bir ürün kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Kaynaklar

  1. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Anal fissure - NHS
  2. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Symptoms of bowel cancer - NHS
  3. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Anal Disorders | MedlinePlus
  4. Sağlık Bilimleri Dergisi (DergiPark). ANAL FİSSÜRÜN AMELİYATSIZ TEDAVİSİNDE ÜÇLÜ YAKLAŞIM: POSALI BESLENME-SICAK SU OTURMA BANYOSU-ANAL MASAJ
  5. Dicle Tıp Dergisi (DergiPark). Comparison of botox and lateral internal sphincterotomy treatment outcomes in chronic anal fissures