Takıntı Hastalığı
Takıntı hastalığı (obsesif kompulsif bozukluk, OKB), kişinin istemediği halde zihnine gelen rahatsız edici düşünceler (obsesyon) ve bunların yarattığı sıkıntıyı azaltmak için tekrarladığı davranışlar ya da zihinsel eylemlerle (kompulsiyon) giden bir ruhsal sağlık sorunudur.…

Özet
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), halk arasındaki adıyla takıntı hastalığı, kişinin kontrol etmekte zorlandığı, rahatsız edici ve tekrarlayan düşünceler (obsesyonlar) ile bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar ya da zihinsel eylemlerle (kompulsiyonlar) kendini gösterir. Güncel sınıflandırmalarda OKB, anksiyete bozukluklarından ayrı bir grup olan obsesif-kompulsif ve ilişkili bozukluklar içinde yer alır.
Günlük dilde "takıntılı olmak" her titiz ya da düzenli kişi için kullanılır. OKB ise bunun ötesine geçer. Düşünceler istenmeden gelir, kişiyi belirgin biçimde rahatsız eder, günde yaklaşık bir saatten fazla zaman alır ya da iş, okul, aile ve sosyal yaşamı bozar. Çoğu kişi düşüncelerinin mantıksız olduğunu fark eder ama yine de ritüelleri bırakmakta zorlanır.
OKB tedavi edilebilir bir durumdur. Temel tedaviler maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) yöntemini içeren bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaçtır. Birçok kişide belirtiler belirgin biçimde azalır, ancak OKB süregen ve dalgalı seyredebilir. Bu yüzden belirtiler fark edildiğinde bir psikiyatri uzmanına başvurulması önerilir.
Hakkında
Takıntı Hastalığı Nedir?
OKB'de iki bileşen vardır. Obsesyonlar, kişinin istemediği halde tekrar tekrar zihnine gelen, yoğun sıkıntı yaratan düşünce, görüntü ya da dürtülerdir. Kompulsiyonlar ise obsesyonun yarattığı sıkıntıyı azaltmak ya da korkulan bir durumu önlemek amacıyla yapılan, tekrarlayıcı davranışlar (el yıkama, kontrol etme, düzenleme gibi) veya zihinsel eylemlerdir (sayma, dua tekrarı, düşünceyi zihinde "düzeltme" gibi).
Ritüel kaygıyı geçici olarak azaltır, ancak obsesyon kısa süre sonra geri döner ve kişi yeniden ritüel yapma ihtiyacı duyar. Bu döngü zamanla günün büyük kısmını alabilir. Kişi çoğu zaman düşüncelerinin gerçekle örtüşmediğini bilir, bilişsel içgörü kişiden kişiye değişir.
Ne Kadar Yaygındır?
OKB'nin yaşam boyu görülme sıklığının yaklaşık yüzde 1-3 olduğu bildirilir. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Her sosyal ve kültürel gruptan insanı etkileyebilir.
Hangi Yaşlarda Başlar?
OKB çoğunlukla çocukluk, ergenlik ya da genç erişkinlik döneminde başlar. Erkeklerde başlangıç yaşı ortalama olarak daha erkendir ve çocukluk dönemi başlangıçlı olgularda erkek oranı fazladır. Kadınlarda başlangıç sıklıkla ergenlik sonrası ya da genç erişkinlik döneminde olur. Bazı kadınlarda gebelik ve doğum sonrası dönemde başlayabilir ya da kötüleşebilir.
Normal Titizlik ile OKB Arasındaki Fark
Düzenli olmak, temizliğe önem vermek ya da kapıyı bir kez daha kontrol etmek tek başına hastalık değildir. Ayrım şu noktalarda yapılır: düşünce ve davranışlar istenmeden gelir, kişide belirgin sıkıntı yaratır, günde yaklaşık bir saatten fazla zaman alır ve günlük yaşam ile ilişkileri bozar. Kültürel ya da dini gelenekler gereği yapılan uygulamalar da kendi başına OKB sayılmaz.
Tedavi Seçenekleri
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ERP: En etkili psikoterapi yöntemidir. Maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) tekniğinde kişi, kaygı yaratan durumla terapist eşliğinde kademeli olarak karşılaşır ve ritüeli yapmamayı öğrenir. Zamanla kaygının ritüel yapılmadan da azaldığı deneyimlenir. Terapi çoğu zaman haftalar ila aylar sürer.
- İlaç tedavisi: Çoğunlukla serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) olarak bilinen antidepresan grubu kullanılır. OKB'de depresyondan farklı olarak daha yüksek dozlar ve daha uzun süre gerekebilir; belirgin etki çoğu kişide 8-12 haftada görülür. Bu ilaçlar bazı kişilerde klomipramin gibi başka ilaçlarla değiştirilebilir. İlaç seçimi ve dozunu mutlaka psikiyatrist belirler. İlacı doktora danışmadan başlamayın, doz değiştirmeyin ve bırakmayın.
- Birlikte uygulama: Orta ve ağır olgularda ERP ile ilaç birlikte kullanılabilir.
- Dirençli olgular: İlk tedavilere yeterince yanıt vermeyen kişilerde ek ilaçlar, yoğun terapi programları ya da bazı uzman merkezlerde beyin uyarımı yöntemleri gibi seçenekler değerlendirilebilir.
- Aile desteği: Terapi sürecinde aile bilgilendirilir ve ritüellere katılmamak gibi tutumlar konusunda yönlendirilir.
Bitkisel ürünlerin ve takviyelerin OKB tedavisindeki etkisine ilişkin bilimsel kanıt sınırlıdır; bunlar hekimin önerdiği tedavinin yerine geçmez, kullanılmak istenirse doktora danışılmalıdır.
Nedenleri
OKB'nin tek bir nedeni yoktur. Biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür. Bu etkenlerin her birinin ne kadar etkili olduğu kişiden kişiye değişir ve nedeni bilinmeyen birçok olgu vardır.
Genetik Yatkınlık
OKB ailede görülebilir. Birinci derece akrabasında OKB olan kişilerde risk daha yüksektir. Bu etki çocukluk başlangıçlı olgularda daha belirgindir. Ancak OKB'ye yol açan tek bir gen tespit edilmemiştir; genetik yatkınlık, hastalığın kesinlikle gelişeceği anlamına gelmez.
Beyin İşleyişi ve Kimyasal Aktarım
Beyinde karar verme, davranış kontrolü ve tehdit algısı ile ilgili bölgeleri birbirine bağlayan devrelerin farklı çalıştığı gösterilmiştir. Serotonin başta olmak üzere bazı kimyasal haberciler (nörotransmitterler) bu işleyişte rol oynar. SSRI grubu ilaçların etkili olması serotonin sisteminin önemini gösterir ancak OKB yalnızca düşük serotonine bağlı bir bozukluk değildir.
Enfeksiyon ve Bağışıklık Sistemi (Çocuklarda)
Çocuklarda bazı ani başlangıçlı OKB olgularında streptokok gibi enfeksiyonlarla ilişki olabileceği öne sürülmüştür (PANDAS ve PANS olarak adlandırılan tablolar). Bu konu bilimsel olarak tartışmalıdır ve OKB'nin genel nedeni değildir. Çocukta belirtiler çok ani başlarsa bir çocuk doktoruna ya da çocuk psikiyatrisine başvurulmalıdır.
Yaşam Olayları ve Stres
Ağır stres, travmatik yaşantılar, sevilen birinin kaybı, hastalık, iş ya da okul değişiklikleri, gebelik ve doğum gibi büyük yaşam olayları OKB'yi tetikleyebilir ya da var olan belirtileri artırabilir. Bu etkenler tek başına hastalığın nedeni sayılmaz; yatkınlığı olan kişilerde belirtilerin ortaya çıkmasına katkı yapar.
Kişilik Özellikleri ve Düşünce Biçimi
Aşırı sorumluluk hissi, belirsizliğe tahammülsüzlük, mükemmeliyetçilik ve düşüncelere aşırı önem verme (örneğin kötü bir düşüncenin gerçek olabileceğine inanma) OKB'nin sürmesinde rol oynayabilir. Bu özellikler kişinin suçu değildir ve terapi ile ele alınabilir.
Belirtileri
OKB belirtileri obsesyonlar ve kompulsiyonlar olarak iki grupta toplanır. Obsesyon ve kompulsiyonlar kişiden kişiye çok farklı konularda ortaya çıkabilir. Belirtilerin bir kısmı kişinin kendini rahatsız eden ve utanç duyduğu konular olduğu için çoğu zaman gizlenir ve uzun süre fark edilmez.
Yaygın Obsesyonlar
- Bulaşma ve kirlenme korkusu: Mikrop, kan, tükürük, kimyasal ya da hastalık bulaşacağı korkusu.
- Zarar verme korkusu: Kendisine ya da sevdiklerine kötü bir şey olacağı, kendisinin zarar vereceği korkusu ya da bu yönde istenmeyen görüntüler. Bu düşünceler kişiyi dehşete düşürür ve kişinin gerçekte zarar vermek istediği anlamına gelmez.
- Kuşku ve emin olamama: Kapıyı kilitleyip kilitlemediğinden, ocağı kapatıp kapatmadığından ya da bir hata yapıp yapmadığından emin olamama.
- Simetri, düzen ve "tam olma" ihtiyacı: Eşyaların belirli bir biçimde durmaması durumunda yoğun rahatsızlık duyma.
- Dini ve ahlaki obsesyonlar: Günah işleme, Tanrı’ya ya da kutsal değerlere saygısızlık etme korkusu (skrupülozite). Bu durum her inançtan kişide ve inançsız kişilerde de görülebilir.
- İstenmeyen cinsel ya da saldırgan düşünceler: Kişinin değerleriyle çelişen, rahatsız edici cinsel içerikli düşünce ve görüntüler.
Yaygın Kompulsiyonlar
- Aşırı yıkama ve temizlik: Sık ve uzun süre el yıkama ya da duş alma, belirli bir düzenle yıkanma; bulaşma korkusu nedeniyle kapı kolu gibi nesnelere dokunmaktan kaçınma.
- Kontrol etme: Kapı, ocak, elektrikli aletler, fiyatlar ya da yapılan işlerin defalarca kontrol edilmesi.
- Tekrarlama, sayma ve belirli bir sırada yapma: Eylemleri belirli sayıda tekrarlama, belirli bir sırayla yapma, kötü bir şey olmasın diye içinden sayma ya da belirli sözcük veya dualar tekrarlama.
- Düzenleme ve eşitleme: Eşyaları sürekli aynı konuma getirme, simetriye göre dizme.
- Güvence arama: Yakınlarına ya da doktora aynı soruyu tekrar tekrar sorma.
- Zihinsel ritüeller: Düşünceyi "silmek" için zihinden belirli bir cümleyi tekrarlama ya da olayları zihinde sürekli gözden geçirme. Dışarıdan görülmediği için fark edilmesi zordur.
- Kaçınma: Obsesyonu tetikleyen yer, kişi ya da durumlardan uzak durma.
Belirtiler Ne Zaman Hastalık Sayılır?
Bu davranışların sık olması tek başına OKB tanısı koydurmaz. Belirtilerin günde yaklaşık bir saatten fazla zaman alması, belirgin sıkıntı yaratması ya da iş, okul, aile ve sosyal yaşamı bozması gerekir. Örneğin yazın daha sık duş almak, düzenli olmayı sevmek, belirli bir yemek sırası tercih etmek ya da el sıkışmak istememek tek başına hastalık belirtisi değildir.
Çocuklarda Belirtiler
Çocuklarda aşırı el yıkama, eşyaları belirli bir düzende tutma, aynı şeyi tekrar tekrar sorma, ödevi tekrar tekrar silme ya da yazma, bazı ritüeller yapmadan uyuyamama görülebilir. Çocuklar düşüncelerini anlatmakta zorlanabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
- Düşünce ve ritüeller günde yaklaşık bir saatten fazla zaman alıyorsa
- Belirtiler iş, okul, ilişkileri ya da günlük bakımı bozuyorsa
- Aşırı yıkamaya bağlı cilt hasarı ya da ritüeller yüzünden sosyal çekilme varsa
- Kişi belirtilerden dolayı sıkıntı, umutsuzluk ya da depresif belirtiler yaşıyorsa
- Çocukta belirtiler ani başlamışsa
Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceleri varsa gecikmeden 112 acil çağrı hattına ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
OKB tanısı, psikiyatri uzmanının yaptığı ayrıntılı görüşme ile konur. Tanı için kan testi ya da görüntüleme tek başına yeterli değildir.
Psikiyatrik Görüşme
Uzman hekim; obsesyon ve kompulsiyonların türünü, ne zaman başladığını, günde ne kadar zaman aldığını, kişide ne kadar sıkıntı yarattığını ve günlük işleyişi nasıl etkilediğini sorar. Düşüncelerin kişiye ait olup olmadığı, kişinin ritüellere direnip direnmediği ve içgörü düzeyi de değerlendirilir. Obsesyon ve kompulsiyonlara tek başına ya da birlikte rastlanabilir.
Ölçekler
Belirtilerin şiddetini ölçmek ve tedaviye yanıtı izlemek için Yale-Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği (Y-BOCS) gibi ölçekler kullanılabilir.
Ayırıcı Tanı ve Eşlik Eden Durumlar
OKB belirtileri; yaygın anksiyete bozukluğu, hastalık kaygısı, depresyon, tik bozuklukları, biriktirme bozukluğu ve bazı nörolojik ya da tıbbi durumlarla karışabilir. OKB sıklıkla depresyon ve diğer anksiyete bozukluklarıyla birlikte görülür. Gerekirse hekim, belirtilere başka bir tıbbi nedenin yol açıp açmadığını araştırmak için muayene ve tetkik isteyebilir.
Risk Faktörleri
OKB için kesin bir neden yoktur ancak aşağıdaki durumlar hastalık gelişme olasılığını artırabilir. Bu risk faktörlerine sahip olmak OKB olacağınız anlamına gelmez, olmamak da riski sıfırlamaz.
Ailede OKB Öyküsü
Birinci derece akrabasında (anne, baba, kardeş) OKB bulunan kişilerde risk artar. Aileden gelen yatkınlık, çocukluk çağı başlangıçlı OKB'de daha belirgindir.
Yaş ve Başlangıç Dönemi
Hastalık sıklıkla çocukluk, ergenlik ya da genç erişkinlikte başlar. Çocukluk döneminde başlayanlarda erkek oranı daha yüksektir.
Çocukluk Çağı Olumsuz Yaşantıları
İstismar, ihmal ve diğer travmatik yaşantılar riski artırabilir.
Stresli Yaşam Olayları
Kayıplar, iş ya da okul değişikliği, hastalık, gebelik ve doğum gibi büyük değişiklikler hastalığın tetiklenmesine ya da kötüleşmesine katkı yapabilir.
Kişilik Özellikleri
Aşırı sorumluluk duygusu, mükemmeliyetçilik, belirsizliğe tahammülsüzlük ve düşüncelere aşırı önem verme eğilimi riskle ilişkili olabilir.
Diğer Ruhsal Bozukluklar ve Tik Bozuklukları
Anksiyete bozuklukları, depresyon ve tik bozuklukları OKB ile birlikte sık görülür ve birbirini etkileyebilir. Alkol ve madde kullanımı da OKB'ye eşlik edebilir ve belirtileri kötüleştirebilir.
Komplikasyonları
OKB tedavi edilmediğinde süregen hale gelebilir ve kişinin yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürebilir. Erken tanı ve uygun tedavi bu sorunların birçoğunu azaltabilir.
Günlük Yaşam, İş ve Okul Sorunları
Ritüeller günde saatler alabilir. Bu durum işe ya da okula geç kalma, verimlilik kaybı, ödev ve işlerin bitirilememesi ve ev yaşamının aksamasına yol açabilir.
Depresyon ve Diğer Kaygı Bozuklukları
OKB'ye sıklıkla depresyon ve diğer anksiyete bozuklukları eşlik eder. Kişi hem hastalıktan hem de ritüelleri kontrol edememekten yorulur ve umutsuzluğa kapılabilir.
Sosyal Çekilme ve İlişki Sorunları
Utanç, kaçınma davranışları ve ritüellerin başkalarına yüklediği yük, arkadaşlık, aile ve evlilik ilişkilerini zorlayabilir. Aile bireyleri çoğu zaman ritüellere katılmak zorunda kalabilir ve bu da hem aileyi yorar hem de belirtileri sürdürür.
Fiziksel Sorunlar
Aşırı el yıkama cilt kuruluğuna, çatlaklara ve egzamaya, aşırı temizlik malzemesi kullanımı da cilt ve solunum yollarında tahrişe yol açabilir.
Alkol ve Madde Kullanımı
Bazı kişiler kaygıyı bastırmak için alkol ya da madde kullanabilir. Bu durum başka bir sağlık sorunu oluşturur ve tedaviyi zorlaştırır.
Kendine Zarar Verme ve İntihar Düşünceleri
OKB'si olan bazı kişilerde, özellikle eşlik eden depresyon varsa, intihar düşünceleri görülebilir. Böyle düşünceler varsa gecikmeden 112 acil çağrı hattına ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı, yakınlarla ve hekimle paylaşılmalıdır.
Nasıl Önlenir
OKB'nin kesin olarak önlenmesini sağlayan bir yöntem bilinmemektedir. Ancak erken fark etmek ve erken tedaviye başlamak, hastalığın ağırlaşmasını ve süregenleşmesini azaltabilir. Aşağıdaki öneriler genel ruh sağlığına yararlıdır, OKB'yi garanti biçimde önlemez.
Erken Başvuru
Düşünce ve ritüellerin sıkıntı yarattığı ya da günlük yaşamı bozmaya başladığı dönemde bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak, tedavi sonucunu olumlu etkileyebilir. Çocuk ve gençlerde ani değişiklikler ailelerce ciddiye alınmalıdır.
Stresle Baş Etme
Yoğun stres dönemlerinde belirtiler artabilir. Gevşeme egzersizleri, düzenli uyku, dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite stresle baş etmeye yardımcı olur.
Alkol ve Madde Kullanımından Kaçınmak
Alkol ve madde kullanımı kaygıyı uzun vadede artırabilir ve tedaviyi zorlaştırabilir.
Tedaviye Devam Etmek ve Nüksü Önlemek
- Belirtiler düzelse bile terapi ve kontroller hekimin önerdiği biçimde sürdürülmelidir.
- İlaçlar, kendi başına bırakılmamalı; belirtiler geri dönebilir.
- Terapide öğrenilen teknikleri (ritüel yapmama, maruz kalma) sürdürmek nüksü azaltır.
- Belirtilerde yeniden artış fark edilirse erken başvurulmalıdır.
Ailenin Rolü
Aile, kişiyi suçlamadan ve destekleyici tutumla yaklaşmalı, ancak ritüellere eşlik etmekten ve sürekli güvence vermekten kaçınmalıdır. Bunun nasıl yapılacağı konusunda terapistten yönlendirme alınması en doğrusudur.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Takıntı hastalığı (OKB) nedir?
OKB, istenmeyen ve rahatsız edici düşünceler (obsesyon) ile bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranış ya da zihinsel eylemlerle (kompulsiyon) giden bir ruhsal sağlık sorunudur. Çok zaman alır ve günlük yaşamı bozar. Uygun tedaviyle belirtiler çoğu kişide azalır.
OKB ile günlük hayattaki takıntılı olma arasındaki fark nedir?
Herkesin zaman zaman titiz davrandığı ya da bir şeyi tekrar kontrol ettiği olur. OKB'de düşünceler ve davranışlar istenmeden gelir, kişiyi belirgin biçimde rahatsız eder, günde yaklaşık bir saatten fazla zaman alır ya da iş, okul ve ilişkileri bozar. Böyle bir durum varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır.
Obsesyon ile kompulsiyon arasındaki fark nedir?
Obsesyon, zihne istenmeden gelen ve sıkıntı yaratan düşünce, görüntü ya da dürtüdür. Kompulsiyon ise bu sıkıntıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemdir (örneğin el yıkama, kontrol etme, sayma). Obsesyon ve kompulsiyonlar çoğu zaman bir döngü halinde birbirini besler.
Takıntı hastaları hastalıklarının farkında mıdır?
Çoğu kişi düşüncelerinin mantıksız ya da aşırı olduğunun farkındadır ama yine de ritüelleri bırakmakta zorlanır. Farkındalık düzeyi kişiden kişiye değişir ve bazılarında düşük olabilir. Bu durum tedavi edilmesine engel değildir ve sıkıntı yaratıyorsa bir uzmana başvurulmalıdır.
OKB tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?
Temel yaklaşımlar, maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) içeren bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisidir. İlaç olarak çoğunlukla SSRI grubu antidepresanlar kullanılır. İlacı ve dozunu psikiyatrist belirler; doktora danışmadan başlamayın ya da bırakmayın.
Maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) nedir?
ERP, kişinin kaygı yaratan durumla planlı ve kademeli olarak karşılaşıp ritüeli yapmamayı öğrendiği bir terapi tekniğidir. Zamanla kaygının ritüel yapılmadan da azaldığı deneyimlenir. Terapist eşliğinde ve kişinin hazır olduğu hızla ilerletilir.
OKB ilaçları ne zaman etki eder?
OKB'de ilaçların etkisi çoğu kişide 8-12 hafta civarında belirginleşir ve bazen daha yüksek doz gerekebilir. Düzelme başlasa bile ilaç kendi kendine bırakılmamalıdır, çünkü belirtiler geri dönebilir. Bırakma kararı hekimle birlikte, kademeli olarak verilir.
Takıntı hastalığı hangi bölümde tedavi edilir?
OKB'nin tanı ve tedavisi için psikiyatri uzmanına başvurulur. Klinik psikologlar da terapi sürecinde görev alabilir. Çocuk ve ergenlerde çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı tercih edilir.
Takıntı hastalığı kendiliğinden geçer mi?
OKB çoğu zaman süregen ve dalgalı seyreder, kendiliğinden tam düzelme nadirdir. Hafif ve kısa süreli takıntılı dönemler stresle birlikte azalabilir ama belirtiler sürüyorsa ya da günlük yaşamı bozuyorsa profesyonel destek gerekir.
Takıntı hastalığı tamamen geçer mi, ne kadar sürede iyileşir?
Tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir. İlaçların etkisi haftalar içinde başlar, terapi ise çoğu zaman haftalar ila aylar sürer. Birçok kişide belirtiler belirgin biçimde azalır; bir kısmında ise hastalık dalgalı seyredebilir ya da hafif belirtiler sürebilir. Bu nedenle düzenli takip önemlidir.
OKB genetik midir?
Genetik yatkınlık önemlidir; ailesinde OKB bulunanlarda risk daha yüksektir ve bu etki çocukluk başlangıçlı OKB'de daha belirgindir. Ancak tek bir gen tespit edilmemiştir ve çevresel etkenler de rol oynar. Ailede OKB olması kişinin kesinlikle hasta olacağı anlamına gelmez.
Streptokok enfeksiyonu OKB'ye neden olur mu?
Çocuklarda bazı ani başlangıçlı OKB olgularında streptokok enfeksiyonlarının tetikleyici olabileceği öne sürülmüştür (PANDAS ve PANS olarak adlandırılan tablolar). Bu bilimsel olarak tartışmalıdır ve OKB'nin genel nedeni değildir. Çocukta belirtiler çok ani başlarsa hekime başvurulmalıdır.
OKB'li bir çocukta hangi belirtiler dikkat çeker?
Aşırı el yıkama, eşyaları belirli bir düzende tutma, aynı şeyi tekrar tekrar sorma, ödevi tekrar tekrar silme ya da ritüel yapmadan bir şeyi yapamama gibi belirtiler görülebilir. Belirtiler ani başladıysa ya da çocuk yoğun sıkıntı yaşıyorsa çocuk psikiyatrisi veya çocuk doktoruna başvurulmalıdır.
OKB şizofreni ya da delilik midir?
Hayır. OKB ayrı bir ruhsal rahatsızlıktır. Kişi çoğunlukla düşüncelerinin mantıksız olduğunu fark eder ve gerçeklikle bağını kaybetmez. Rahatsız edici düşüncelere sahip olmak kişinin kötü ya da tehlikeli olduğu anlamına gelmez.
Stres OKB belirtilerini artırır mı?
Evet, stresli dönemlerde belirtiler artabilir ya da yeniden başlayabilir. Bu nedenle tedavi planında stres yönetimi, düzenli uyku ve fiziksel aktivite de yer alabilir. Belirtiler belirgin kötüleşirse tedavi planı için hekime başvurulmalıdır.
OKB'li birine yakınları nasıl yardımcı olabilir?
Yakınlar sakin, suçlamayan ve anlayışlı olmalı ancak ritüellere katılmaktan ve sürekli güvence vermekten kaçınmalıdır, çünkü bunlar belirtileri sürdürebilir. Hastayı tedaviye başvurması için nazikçe cesaretlendirmek ve terapi sürecine destek olmak yararlıdır. Bunun nasıl yapılacağı konusunda terapistten yönlendirme alınabilir.
Takıntı hastası tedaviye nasıl ikna edilir?
Kişiyle yargılamadan, sakin bir dille ve onu suçlamadan konuşmak, yaşadığı sıkıntının tedaviyle azaltılabileceğini anlatmak yardımcı olur. Zorlama genellikle direnci artırır. Yakınlar, destek için tek başlarına bir uzmana danışabilir ancak kişinin bilgisi dışında müdahale etmemelidir.
Takıntı hastalığı sırasında yapılan davranışlar günah sayılır mı?
OKB'de dini ve ahlaki konulara ilişkin takıntılar (vicdani kaygı) hastalığın belirtisi olabilir. Bu belirtileri değerlendirmek ve tedavi etmek psikiyatristin işidir. Kişi isterse dini konulardaki sorularını güvendiği bir din görevlisiyle de konuşabilir; ancak tedavi sürecinde uzmanla birlikte hareket etmek yararlıdır.
Takıntı hastalığı tedavi edilmezse ne olur?
Tedavisiz kalan OKB çoğunlukla süregenleşir ve ritüellere harcanan süre artabilir. İş, okul ve ilişkilerde bozulma, depresyon, sosyal çekilme ve yaşam kalitesinde düşme görülebilir. Erken başvuru ve uygun tedavi bu sorunları azaltabilir.
Kendime ya da başkalarına zarar verme düşüncelerim var, ne yapmalıyım?
OKB'de zarar verme obsesyonları kişide yoğun sıkıntı yaratır ve çoğunlukla eyleme dökülmez. Yine de kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceleri varsa gecikmeden 112 acil çağrı hattına ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Bu düşünceleri bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmak tedavinin önemli bir parçasıdır.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Overview - Obsessive compulsive disorder (OCD)
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Treatment - Obsessive compulsive disorder (OCD)
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Obsessive-Compulsive Disorder
- Cleveland Clinic. Obsessive-Compulsive Disorder (OCD)
- Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar (DergiPark). Obsesif Kompulsif Bozukluk Tedavisinde Kullanılan Davranışçı Müdahale Teknikleri: Sistematik Derleme
- Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar (DergiPark). Obsesif-Kompulsif Bozuklukta Üçüncü Kuşak Terapilerin Etkililiği: Bir Gözden Geçirme