Depresyon
Depresyon, en az iki hafta süren çökkün ruh hali, ilgi ve zevk kaybı ile uyku, iştah ve enerji değişikliklerinin görüldüğü, tedavisi olan bir ruh sağlığı hastalığıdır. Psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle belirtiler çoğu kişide belirgin biçimde azalır.

Özet
Depresyon (majör depresif bozukluk), geçici bir üzüntüden farklı olarak en az iki hafta boyunca, günün büyük bölümünde ve neredeyse her gün süren çökkün ruh hali ya da ilgi ve zevk kaybıyla giden bir ruh sağlığı hastalığıdır. Uyku, iştah, enerji, dikkat ve günlük işlevler bozulur; kişi kendini değersiz ya da suçlu hissedebilir. Depresyon bir zayıflık, irade eksikliği ya da kişilik sorunu değildir.
Depresyon yaygındır; dünyada yetişkinlerin yaklaşık yüzde 4-5'i depresyon yaşar ve kadınlarda yaklaşık iki kat sık görülür. Her yaşta başlayabilir. Tedavisi olan bir hastalıktır: psikoterapi, antidepresan ilaçlar ya da ikisinin birlikte kullanımıyla çoğu kişide belirtiler belirgin biçimde azalır. Erken başvuru tedavinin daha kolay ve etkili olmasına yardımcı olur.
Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleriniz varsa, bu bir acil yardım gerektirebilir. Güvendiğiniz biriyle hemen konuşun ve 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acile başvurun.
Hakkında
Depresyon Nedir?
Depresyon, beyindeki sinir hücreleri arasındaki iletişimi, stres sistemini ve ruh hali düzenini etkileyen bir hastalıktır. Tanı için, aşağıdaki dokuz belirtiden en az beşinin iki hafta boyunca hemen her gün bulunması ve bunlardan en az birinin çökkün ruh hali ya da ilgi ve zevk kaybı olması gerekir; belirtiler işlevselliği de bozmalıdır. Tanıyı bir hekim koyar.
Depresyon ile Üzüntü Arasındaki Fark
Her karamsarlık ya da kaygı depresyon değildir. Kayıp ya da zor olaylar karşısında üzülmek doğaldır ve zamanla hafifler. Depresyonda ise çökkün ruh hali ve ilgi kaybı uzun sürer, günlük işleri, işi ve ilişkileri bozar.
Depresyon Türleri
Güncel sınıflamada ana tanılar majör depresif bozukluk ve kalıcı depresif bozukluk (distimi) olarak ayrılır. Majör depresyonun farklı görünümleri belirli özelliklerle tanımlanır.
Majör Depresif Bozukluk
Belirtilerin iki haftadan uzun süren belirgin bir dönem halinde görüldüğü, depresyonun en tipik biçimidir. Şiddeti hafiften ağıra kadar değişir. Ağır epizodlarda umutsuzluk ve intihar düşünceleri ortaya çıkabilir.
Kalıcı Depresif Bozukluk (Distimi)
Daha hafif ama en az iki yıl süren, kişinin sürekli yorgun, ilgisiz ve özgüvensiz hissettiği durumdur. Uzun sürdüğü için kişi bunu bazen kişiliğinin bir parçası sanır; yine de tedavi edilebilir.
Melankolik Özellikli Depresyon
Neredeyse her şeyden zevk alamama, sabahları daha kötü olma, erken uyanma, belirgin iştah ve kilo kaybı ve aşırı suçluluk ile belirgindir. Antidepresan tedavisine genellikle iyi yanıt verir.
Atipik Özellikli Depresyon
Olumlu olaylar karşısında ruh halinin geçici olarak düzelebilmesi, iştah ve kilo artışı, aşırı uyku, kol ve bacaklarda ağırlık hissi ve reddedilmeye aşırı duyarlılıkla seyreder. Adına karşın daha hafif bir hastalık değildir.
Doğum Sonrası (Peripartum) Depresyon
Gebelik sırasında ya da doğumdan sonraki ilk aylarda ortaya çıkar. Doğumdan sonraki ilk günlerde görülen kısa süreli hassasiyet ve ağlama (bebek hüznü) çok yaygındır ve iki hafta içinde kendiliğinden geçer; belirtiler daha uzun sürüyor ya da günlük işleri ve bebek bakımını güçleştiriyorsa tedavi gereken bir depresyon söz konusudur.
Mevsimsel Örüntülü Depresyon
Her yıl belirli bir mevsimde, çoğunlukla sonbahar ve kışta gün ışığının azalmasıyla başlayıp ilkbaharda düzelir. Aşırı uyku, iştah artışı ve enerji düşüklüğü sık görülür. Işık tedavisi, psikoterapi ve gerekirse ilaçla tedavi edilebilir.
Tedavi Seçenekleri
Tedavi, depresyonun şiddetine, kişinin tercihlerine ve önceki tedavi yanıtına göre planlanır. Hafif depresyonda psikoterapi, kendi kendine yardım yöntemleri ve yaşam tarzı değişiklikleri başlanabilir; orta ve ağır depresyonda genellikle psikoterapi ve antidepresan birlikte ya da ayrı ayrı önerilir.
Psikoterapi
Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve kişilerarası terapi gibi yöntemlerin depresyonda etkinliği gösterilmiştir. Genellikle haftalık seanslarla, birkaç ay sürer. Terapi kişinin olumsuz düşünce kalıplarını fark etmesine, baş etme becerilerini geliştirmesine ve ilişkilerini düzenlemesine yardımcı olur. Tekrarlayan depresyonda destek seansları sürdürülebilir.
Antidepresan İlaçlar
Antidepresanlar beyindeki bazı kimyasal taşıyıcıların dengesini düzenler. İlk tercih edilen grup seçici serotonin gerisalım engelleyicileridir (SSRI); gerektiğinde başka gruplar da kullanılır. Antidepresanlar bağımlılık yapmaz, ancak etkileri genellikle 2-4 hafta içinde başlar, tam etki 6-8 haftaya kadar sürebilir. İlk haftalarda bulantı, baş ağrısı, uykusuzluk, ağız kuruluğu ya da cinsel istekte değişiklik görülebilir; çoğu zamanla azalır. Belirtiler düzeldikten sonra da ilacı genellikle en az 6-12 ay sürdürmek önerilir. İlaç, doktorunuza danışmadan bırakılmamalı ve dozu kademeli azaltılmalıdır.
18-24 yaş ve altındaki genç ve ergenlerde tedavinin ilk haftalarında intihar düşüncelerinde artış görülebileceği için daha sık doktor kontrolü gerekir. Ruh halinde belirgin kötüleşme, huzursuzluk ya da kendine zarar verme düşüncesi olursa doktora hemen başvurulmalıdır. Tedavi edilmeyen depresyonun riski ilaç riskinden çok daha büyüktür; ilaçlar kendi başınıza bırakılmamalıdır.
Diğer Tedaviler
İlaca yeterli yanıt alınamayan hastalarda ilaç değişikliği, ek ilaçlar (örneğin bazı antipsikotikler ya da lityum) ve tekrarlayan transkraniyal manyetik uyarım (rTMS) denenebilir. Çok ağır, psikotik özellikli ya da yaşamı tehdit eden depresyonda elektrokonvülsif tedavi (EKT) etkili ve güvenlidir. Benzodiyazepin türü sakinleştiriciler depresyonu tedavi etmez; bağımlılık yapabildiği için ancak kısa süreli ve seçilmiş durumlarda doktor kontrolünde kullanılır.
Yaşam Tarzı ve Destekleyici Önlemler
Düzenli egzersiz, düzenli uyku, dengeli beslenme, alkolden kaçınmak ve sosyal bağları sürdürmek tedaviye destek olur. Bu önlemler doktor tedavisinin yerini tutmaz. Sarı kantaron gibi bitkisel ürünlerin etkisine dair kanıt sınırlıdır ve birçok ilaçla (antidepresanlar ve doğum kontrol hapları dahil) etkileşebilir; kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
Tüm ilaçlar yalnızca doktor önerisiyle ve belirtilen dozda kullanılmalı; doktora danışmadan başlanmamalı, doz değiştirilmemeli ve bırakılmamalıdır.
Nedenleri
Depresyonun tek bir nedeni yoktur. Biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür ve her kişide bu etkenlerin karışımı farklıdır.
Biyolojik Etkenler
Beyindeki serotonin, noradrenalin ve dopamin gibi kimyasal taşıyıcıların işleyişinde değişiklikler, stres hormonlarının düzenindeki bozukluklar ve beynin bazı bölgelerindeki işlev farklılıkları depresyonla ilişkilidir. Ailede depresyon öyküsü olması riski artırır; ancak genetik yatkınlık hastalığın kaçınılmaz olduğu anlamına gelmez.
Psikolojik Etkenler
Olumsuz düşünme biçimleri, düşük özsaygı, mükemmeliyetçilik ve çocuklukta yaşanan olumsuz deneyimler yatkınlık oluşturabilir. Kişinin stresle baş etme becerileri de belirleyicidir.
Yaşam Olayları ve Çevre
Yakın kaybı, ayrılık, işsizlik, ekonomik güçlükler, uzun süren stres, yalnızlık ve ilişki sorunları depresyonu tetikleyebilir. Bunların hepsi herkeste depresyona yol açmaz.
Tıbbi Nedenler ve İlaçlar
Tiroid hastalıkları (özellikle hipotiroidi), kansızlık, B12 vitamini eksikliği, uyku apnesi ve bazı sinir sistemi hastalıkları depresyona yol açabilir ya da depresyona benzer tablo verebilir. Bazı ilaçlar da ruh halini etkileyebilir. İlacınızın bunda rolü olabileceğini düşünüyorsanız kendi başınıza bırakmayın, doktorunuza danışın.
Belirtiler bir iki haftadan uzun sürüyorsa kendiliğinden geçmesini beklemek yerine bir hekime başvurmak gerekir.
Belirtileri
Depresyon yalnızca üzüntü değildir; düşünce, duygu, beden ve davranışı birlikte etkiler. Belirtilerin neredeyse her gün, günün büyük bölümünde ve en az iki hafta sürmesi önemlidir. Aynı belirtiler kişiden kişiye farklı yoğunlukta görülür.
Duygusal Belirtiler
- Çökkün ruh hali: Üzüntü, boşluk ya da umutsuzluk hissi, sık ağlama ya da ağlayamama. Çocuk ve ergenlerde sinirlilik ön planda olabilir.
- İlgi ve zevk kaybı: Eskiden keyif alınan etkinliklerden zevk alamama, hobilerden ve ilişkilerden uzaklaşma.
- Suçluluk ve değersizlik: Her şey için kendini suçlama, kendini yetersiz ya da yük olarak görme.
- İç sıkıntısı ve huzursuzluk: Sürekli gerginlik, kaygı ya da boşlukta hissetme.
Bedensel Belirtiler
- Uyku değişiklikleri: Uykuya dalamama, sık uyanma, erken uyanma ya da aşırı uyku.
- İştah ve kilo değişiklikleri: İştah kaybı ve kilo kaybı ya da iştah artışı ve kilo alma.
- Yorgunluk ve enerji düşüklüğü: Küçük işler bile çok zor gelir; hareketlerde yavaşlama olabilir.
- Ağrılar: Baş, sırt, kas ağrıları ve sindirim yakınmaları sık görülür ve fiziksel bir hastalıkla karıştırılabilir.
- Cinsel istekte azalma.
Düşünce ve Davranış Belirtileri
- Dikkati toplayamama, unutkanlık, karar verememe
- İşlerini erteleme, sorumlulukları yerine getirememe
- İnsanlardan uzaklaşma, içe kapanma
- Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri
Ne Zaman Yardım Alınmalı?
Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa, işinizi, okulunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanına ya da aile hekimine başvurun. Depresyon fark edilip tedavi edildiğinde belirtiler daha kolay kontrol altına alınır.
Aşağıdaki durumlarda gecikmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acile başvurun:
- Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme niyeti ya da planı
- Gerçek olmayan sesler duyma ya da gerçek dışı şeylere inanma
- Doğum sonrası bebeğe zarar verme düşüncesi
- Kendinizi ya da bir yakınınızı güvende hissetmemek
Ölüm düşünceleri olan biri bunları güvendiği biriyle paylaşmalı ve yalnız kalmamalıdır; bu düşünceler tedaviyle hafifler.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Depresyon tanısı, hekimin kişiyle yaptığı ayrıntılı görüşmeye ve belirtilerin değerlendirilmesine dayanır. Tanı için tek bir kan testi ya da görüntüleme yöntemi yoktur. Hekim belirtilerin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, günlük işlevleri nasıl etkilediğini, daha önce benzer dönemlerin olup olmadığını, ailedeki ruhsal hastalıkları, kullanılan ilaçları, alkol ve madde kullanımını ve ölüm ya da kendine zarar verme düşüncelerini sorar.
Ölçekler
Hasta Sağlığı Anketi (PHQ-9), Beck Depresyon Envanteri ve Hamilton Depresyon Ölçeği gibi ölçekler belirtilerin şiddetini değerlendirmeye ve tedaviye yanıtı izlemeye yardımcı olur. İnternetteki testler tanı koymaz; yalnızca bir uzmana gitme ihtiyacını gösterebilir.
Fiziksel Muayene ve Tetkikler
Depresyonu taklit edebilecek ya da ona eşlik eden tıbbi nedenleri araştırmak için hekim kan tetkikleri isteyebilir. Tiroid işlevi (TSH), tam kan sayımı, B12 ve D vitamini düzeyleri, gerekirse karaciğer ve böbrek işlevleri sık istenen tetkiklerdir.
Benzer Tablolarla Ayırıcı Tanı
Aşağıdaki durumlar depresyonla karışabilir ya da birlikte görülebilir; bu nedenle uzman değerlendirmesi önemlidir.
- Bipolar bozukluk: Çökkün dönemlere ek olarak taşkın ruh hali, az uyku ihtiyacı ve aşırı enerji dönemleri görülür. Ayrım önemlidir, çünkü yalnız antidepresan bazı kişilerde mani tetikleyebilir. Geçmişte böyle dönemler yaşadıysanız doktorunuza mutlaka söyleyin.
- Anksiyete bozuklukları: Depresyonla sık birlikte görülür.
- Tiroid hastalıkları, kansızlık, vitamin eksiklikleri ve uyku apnesi.
- Demans: Özellikle ileri yaşta unutkanlık ve ilgi kaybı depresyonla karışabilir.
- Yas tepkisi, alkol ve madde kullanımı, bazı ilaçların etkileri.
Hangi uzmana gidileceği konusunda; tanı ve ilaç tedavisi için psikiyatri uzmanı, psikoterapi için klinik psikolog ya da psikoterapist tercih edilir. Orta ve ağır belirtilerde ya da intihar düşüncesinde doğrudan psikiyatri uzmanına başvurmak daha uygundur.
Risk Faktörleri
Risk faktörü, depresyon olasılığını artıran durumlardır; bunlara sahip olmak depresyon geçireceğiniz anlamına gelmez, bunlara sahip olmayanlarda da depresyon görülebilir.
Kişisel ve Biyolojik Faktörler
- Ailede depresyon öyküsü: Birinci derece yakınında depresyon olanlarda risk artar.
- Daha önce depresyon geçirmiş olmak: Önceki epizodlar yeni epizod riskini artırır.
- Kadın cinsiyet: Kadınlarda yaklaşık iki kat sıktır; hormonal değişiklikler (doğum sonrası, adet öncesi, menopoz) ve toplumsal etkenler rol oynar.
- Kişilik özellikleri: Düşük özsaygı, aşırı kaygılı ya da mükemmeliyetçi olma.
Tıbbi Hastalıklar
Kanser, kalp hastalığı, inme, diyabet, kronik ağrı ve Parkinson hastalığı gibi uzun süreli hastalıklar depresyon riskini artırır. Bu hastalıklarla yaşamanın yükü ve hastalıkların beyin ve vücut üzerindeki etkileri birlikte rol oynar. Depresyon bu hastalıkların seyrini de olumsuz etkileyebilir; bu nedenle depresyon belirtileri ayrıca tedavi edilmelidir. Tiroid hastalıkları ve bazı ilaçlar da depresyon riskini artırabilir.
Alkol ve Madde Kullanımı
Alkol ve uyuşturucu madde kullanımı depresyonla iç içe geçer; hem depresyona yol açabilir hem de depresyondaki kişide kullanım artabilir. İkisi birlikte olduğunda tedavi daha zor olur.
Çocuklukta ve Yetişkinlikte Olumsuz Yaşantılar
Çocuklukta fiziksel, duygusal ya da cinsel istismar, ihmal, aile içi şiddet ve erken yaşta yakın kaybı sonraki yıllarda depresyon riskini artırır. Bu yaşantılar için de destek ve tedavi vardır; yardım istemek bir zayıflık değildir.
Toplumsal ve Çevresel Faktörler
Yoğun ve uzun süren stres, işsizlik, ekonomik güçlükler, düşük sosyal destek, yalnızlık, yakın kaybı ve ilişki sorunları riski artırır. Doğum sonrası dönem, kadınlarda özel bir risk dönemidir; eşin ve ailenin desteği koruyucudur.
Komplikasyonları
Tedavi edilmeyen ya da yetersiz tedavi edilen depresyon kişinin yaşam kalitesini ve sağlığını uzun süre etkileyebilir. Erken tedavi bu sorunların birçoğunu azaltır.
Ruhsal Sonuçlar
- İntihar riski: Depresyon, intihar düşünce ve girişimleri için önemli bir risk faktörüdür. Bu risk tedaviyle azalır; belirtileri erken fark etmek ve yardım almak önemlidir.
- Kaygı bozuklukları: Depresyonla sık birlikte görülür.
- Alkol ve madde kullanımı: Baş etme yolu olarak başlayıp bağımlılığa dönüşebilir.
- Nüks: Depresyon tekrarlayabilir; her epizod sonrası tekrar olasılığı artar.
Sosyal ve İş Hayatı Üzerindeki Etkiler
Dikkat ve motivasyon düşüklüğü iş ve okul performansını azaltır, devamsızlığa ve iş kaybına neden olabilir. İlişkilerde kopmalar, yalnızlaşma ve aile içi gerginlik ortaya çıkabilir.
Bedensel Sağlık Üzerindeki Etkiler
Depresyon ve bazı bedensel hastalıklar arasında iki yönlü bir ilişki vardır. Depresyonu olanlarda kalp-damar hastalığı ve tip 2 diyabet riski artar; bu hastalıkları olanlarda da depresyon sık görülür. Kronik ağrı, uyku bozuklukları, bağışıklık ve genel sağlık üzerinde olumsuz etkiler olabilir. Depresyon ayrıca hastalıkların tedavisine uyumu da azaltabilir.
Ne Zaman Acil Yardım Alınmalı?
Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme niyeti ve planı, gerçek dışı algılar (ses duyma, gerçek olmayan inançlar), yeme-içmeyi tamamen bırakma ya da doğum sonrası bebeğe zarar verme düşüncesi acil durumlardır. Bu durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acile gidin ve kişiyi yalnız bırakmayın.
Nasıl Önlenir
Depresyonu tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur, ancak riski azaltan ve erken yardım almayı kolaylaştıran adımlar vardır.
Düzenli Uyku ve Hareket
Düzenli uyku saatleri ve haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz (hızlı yürüyüş gibi) ruh halini destekler ve depresyon riskini azaltabilir. Egzersiz hafif belirtilerde tedaviye de yardımcı olur, ama orta ve ağır depresyonda doktor tedavisinin yerini tutmaz.
Sosyal Destek ve Stresle Baş Etme
Aile ve arkadaşlarla bağ kurmak, sorunları paylaşmak ve gerektiğinde yardım istemek koruyucudur. Stresi yönetmek için gevşeme egzersizleri, hobiler ve gerçekçi hedefler yararlı olabilir. Uzun süre yalnız kalmaktan ve sorunları sürekli kafada çevirmekten kaçınmak önemlidir.
Dengeli Beslenme ve Alkolden Kaçınma
Sebze, meyve, tam tahıl ve balıktan zengin dengeli beslenme genel sağlık için önerilir. Alkol ve uyuşturucu maddeler depresyon riskini artırır, bu nedenle uzak durulmalıdır. Hiçbir yiyecek ya da takviye depresyonu tedavi etmez.
Erken Yardım ve Nüksü Önleme
Belirtiler iki haftadan uzun sürerse beklemeden bir uzmana başvurmak, depresyonun ağırlaşmasını önler. Daha önce depresyon geçirenlerde tedaviyi doktorun önerdiği süre boyunca sürdürmek, kontrollere gitmek ve nüksün erken işaretlerini (uyku bozukluğu, ilgi kaybı gibi) tanımak nüks riskini azaltır. Gebelikte ve doğum sonrası dönemde depresyon belirtileri açısından dikkatli olmak ve destek almak önemlidir.
Tedavi Seçenekleri
Sık Sorulan Sorular
Depresyon nedir, bir hastalık mıdır?
Evet, depresyon tedavisi olan bir sağlık sorunudur; zayıflık, iradesizlik ya da şımarıklık değildir. En az iki hafta süren çökkün ruh hali ya da ilgi ve zevk kaybıyla seyreder ve günlük yaşamı bozar. Tedaviyle çoğu kişide belirtiler belirgin biçimde düzelir.
Depresyon ile normal üzüntü arasındaki fark nedir?
Üzüntü, kayıp ya da zor bir olay karşısında verilen, zamanla hafifleyen doğal bir duygudur. Depresyonda ise çökkün ruh hali ya da ilgi ve zevk kaybı gün boyu, neredeyse her gün ve en az iki hafta sürer; uyku, iştah, enerji, dikkat ve günlük işlevler bozulur. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak gerekir.
Depresyon belirtileri nelerdir, nasıl anlaşılır?
Çökkün ruh hali, ilgi ve zevk kaybı, yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri, dikkat dağınıklığı, suçluluk ya da değersizlik duyguları ve ölüm düşünceleri başlıca belirtilerdir. Bu belirtilerden en az beşinin iki hafta boyunca hemen her gün bulunması ve bunlardan birinin çökkün ruh hali ya da ilgi kaybı olması tanı için gerekir. Tanıyı bir hekim koyar; kendi kendinize tanı koymak yerine belirtilerinizi bir uzmanla paylaşın.
Çok mutsuz ve çaresiz hissediyorum, depresyonda mıyım?
Mutsuzluk ve çaresizlik depresyonun belirtisi olabilir, ancak bunlar tek başına tanı koymaya yetmez. Süre, şiddet ve günlük işlevlere etkisi değerlendirilmelidir. Bu duygular iki haftadan uzun sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.
Ara sıra ölümü düşünüyorum, ne yapmalıyım?
Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri depresyonun bir belirtisi olabilir ve ciddiye alınmalıdır; bunlar tedaviyle azalır. Güvendiğiniz biriyle konuşun ve bir ruh sağlığı uzmanına en kısa sürede başvurun. Kendinize zarar verme niyetiniz ya da planınız varsa 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acile gidin ve yalnız kalmamaya çalışın.
Depresyon hangi yaşlarda görülür?
Depresyon her yaşta görülebilir; çocuklarda ve ergenlerde de vardır. Sıklığı ergenlik ve genç erişkinlik döneminde artar. Çocuklarda üzüntünün yanında sinirlilik, okul başarısında düşme ve bedensel yakınmalar ön planda olabilir.
Depresyonu kendi kendime teşhis edebilir miyim, internetteki testler güvenilir mi?
İnternetteki testler tanı koymaz; yalnızca bir uzmana gitme ihtiyacını gösterebilir. Tanı, hekimin yaptığı görüşme ve gerekirse tetkiklerle konur. Test sonucunuz ne olursa olsun belirtileriniz sürüyorsa bir uzmana başvurmanız gerekir.
Depresyon kendiliğinden geçer mi?
Hafif depresyon zaman zaman kendiliğinden düzelebilir, ama bu güvenilecek bir yol değildir. Tedavisiz epizodlar aylarca sürebilir, işlevi bozar ve tekrarlama riskini artırır. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa ya da ölüm düşünceleri varsa mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.
Depresyon kaç günde, ne kadar sürede geçer?
Birkaç günlük kötü ruh hali depresyon sayılmaz. Depresyon epizodu tedavisiz aylar sürebilir; tedaviyle belirtiler genellikle ilk haftalarda düzelmeye başlar, tam düzelme birkaç ayı bulabilir. Düzeldikten sonra nüksü önlemek için ilaç tedavisi genellikle en az 6-12 ay sürdürülür. Süre kişiye ve depresyonun şiddetine göre değişir.
Depresyon tedavi edildikten sonra tekrar görülür mü?
Depresyon tekrarlayabilir; ilk epizoddan sonra yaklaşık yarıya yakın kişide yeniden görülebilir. Ancak bu kaçınılmaz değildir. Tedaviyi önerilen süre boyunca sürdürmek, kontrollere gitmek ve nüksün erken işaretlerini tanımak riski azaltır.
Depresyona hangi bölüm bakar, psikolog mu psikiyatrist mi?
Tanı koyma ve ilaç tedavisi psikiyatri uzmanlarının görev alanındadır; psikoterapiyi klinik psikologlar ve eğitimli psikoterapistler de yürütür. Belirtiler orta ya da ağırsa ya da ölüm düşünceleri varsa doğrudan psikiyatri uzmanına başvurmak uygundur. Gerekli durumlarda iki uzman birlikte çalışır.
Antidepresanlar bağımlılık yapar mı?
Hayır, antidepresanlar bağımlılık yapmaz; yani ilaca karşı istek ya da doz artırma ihtiyacı doğurmazlar. Ancak uzun süre kullanıldıktan sonra aniden bırakılırsa baş dönmesi, bulantı, uykusuzluk ve sinirlilik gibi kesilme belirtileri görülebilir. Bu nedenle ilaç doktor kontrolünde ve kademeli olarak azaltılarak bırakılmalıdır.
Antidepresanlar ne zaman etki eder, ne kadar süre kullanılır?
Etkisi genellikle ilk 2-4 haftada fark edilmeye başlar, tam etki 6-8 haftaya kadar sürebilir. Belirtiler düzeldikten sonra da ilacın genellikle en az 6-12 ay sürdürülmesi önerilir; tekrarlayan depresyonda süre daha uzun olabilir. Düzelme hemen olmuyor diye ya da iyi hissediyorsunuz diye ilacı kendi başınıza bırakmayın.
Antidepresanların yan etkileri nelerdir?
Sık görülen yan etkiler bulantı, baş ağrısı, baş dönmesi, uykusuzluk ya da uykulu olma, ağız kuruluğu, kilo değişikliği ve cinsel istekte değişikliktir. Birçoğu ilk haftalarda hafifler ya da geçer. Yan etkiler rahatsız edicise ilacı bırakmayın, doktorunuzla konuşun; doz ya da ilaç değişikliği yapılabilir.
Antidepresanı birden bırakmanın sakıncaları nelerdir?
Aniden bırakmak kesilme belirtilerine (baş dönmesi, bulantı, uykusuzluk, sinirlilik, elektrik çarpması benzeri duyumlar) ve depresyonun yeniden başlamasına yol açabilir. İlacı iyi hissetseniz bile belirtiler düzeldikten sonra uzunca bir süre kullanmak gerekir. Bırakma kararını mutlaka doktorunuzla verin.
Depresyonda hangi yiyecekler iyi gelir?
Hiçbir yiyecek ya da içecek depresyonu tedavi etmez; çikolata, çay ya da belirli sebzelerin depresyonu iyileştirdiğine dair bilimsel kanıt yoktur. Sebze, meyve, tam tahıl ve balıktan zengin dengeli beslenme genel sağlık ve ruh sağlığı için önerilir. Bitkisel ürünleri ve takviyeleri doktorunuza danışmadan kullanmayın.
Depresyon bulaşıcı mıdır?
Hayır, depresyon bir enfeksiyon gibi bulaşmaz. Yine de depresyondaki biriyle uzun süre yaşayan kişiler duygusal olarak etkilenebilir ve yorulabilir; yakınların da destek almaya ihtiyacı olabilir. Aile bireylerindeki depresyon riski genetik yatkınlıktan kaynaklanabilir.
Depresyondaki bir yakınıma nasıl destek olabilirim?
Yargılamadan dinlemek, toparlan ya da moralini bozma demekten kaçınmak, bir uzmana başvurmasını ve tedavisine devam etmesini teşvik etmek en yararlı destektir. Günlük işlerde yardım edin, yürüyüş gibi küçük etkinliklere davet edin ama zorlamayın. Ölümden ya da kendine zarar vermekten söz ederse bunu ciddiye alın, onu yalnız bırakmayın ve acil durumda 112'yi arayın.
Depresyon ile bipolar bozukluk arasındaki fark nedir?
Depresyonda yalnızca çökkün dönemler yaşanır. Bipolar bozuklukta çökkün dönemlere ek olarak taşkın ruh hali, az uyku ihtiyacı, aşırı enerji ve düşünmeden hareket etme gibi mani ya da hipomani dönemleri görülür. Ayrım önemlidir çünkü tedaviler farklıdır; geçmişte böyle dönemler yaşadıysanız doktorunuza mutlaka söyleyin.
Doğum sonrası hüzün ile doğum sonrası depresyon aynı mıdır, hamilelikte depresyon olur mu?
Hayır. Doğumdan sonraki ilk günlerde görülen ağlama ve duygu değişkenliği (bebek hüznü) çoğu annede görülür ve genellikle iki hafta içinde kendiliğinden geçer. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor, günlük işleri ve bebek bakımını güçleştiriyorsa doğum sonrası depresyon olabilir ve tedavi gerekir. Gebelikte de depresyon görülebilir; ilaç kullanan gebeler ilacı kendi başlarına bırakmamalı, riskler ve yararlar doktorla birlikte değerlendirilmelidir. Kendine ya da bebeğe zarar verme düşüncesi acil bir durumdur, 112 aranmalıdır.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Depression in adults
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Antidepressants
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Depression
- Cleveland Clinic. Depression: What It Is, Symptoms, Types & Treatment
- Arşiv Kaynak Tarama Dergisi (DergiPark). Depresyon Tedavisinde Kullanılan İlaçların Etki Mekanizmalarındaki Yeni Gelişmeler
- Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care (DergiPark). The Management of Major Depressive Disorder in Primary Care