Şalazyon Hastalığı

Şalazyon, göz kapağının içinde bulunan ve gözyaşını yağlayan meibomius bezlerinden birinin kanalı tıkandığında ortaya çıkan sert bir nodüldür. Tıkanan bezden sızan yağ çevre dokuda kronik ve steril (mikropsuz) bir iltihabi tepki oluşturur ve zamanla yuvarlak, sert bir kabarıklık haline gelir. Şalazyon iyi huyludur, bulaşıcı değildir ve çoğu zaman ağrısızdır.

Üst ya da alt göz kapağında görülebilir, her yaşta ortaya çıkabilir; en sık erişkinlerde, özellikle 30-50 yaş arasında rastlanır. Sık karıştırıldığı arpacık ise kirpik diplerindeki bir bezin bakteriyel enfeksiyonudur ve ağrılı, kırmızı bir kabarcık olarak başlar.

Birçok şalazyon sıcak kompres ve göz kapağı temizliği ile haftalar ya da aylar içinde kendiliğinden geriler. Gerilemeyen, büyüyen, görmeyi etkileyen ya da aynı yerde tekrar eden kitleler için göz doktoru muayenesi gerekir. Kitleyi sıkmak ya da patlatmaya çalışmak önerilmez.

Şalazyon Nedir?

Şalazyon, meibomius bezinin tıkanması ve içindeki yağlı salgının çevre dokuya sızması sonucu gelişen kronik granülomatöz bir iltihaptır. Meibomius bezleri her iki göz kapağının iç kısmında, kirpiklerin hemen arkasında sıralanır ve gözyaşı filmini koruyan yağı üretir. Bir bez tıkandığında salgı bezin içinde birikir; bu durum kapakta sert, yuvarlak bir nodül olarak hissedilir. Bu nedenle halk arasında göz kapağı kisti ya da meibomius kisti de denir.

Şalazyon başlangıçta, iç arpacık denen kısa süreli ağrılı, kırmızı ve sıcak bir evreyle başlayabilir. Bu evre geçtikten sonra bezin tıkanıklığı sürerse ağrısız, sert bir nodül kalır. Bu nodül tipik olarak şalazyondur.

Şalazyon ile Arpacık Arasındaki Fark

• Arpacık: Genellikle bakteriyel enfeksiyondur. Göz kapağı kenarında ya da kirpik dibinde ağrılı, kırmızı, sıcak ve hassas bir kabarcık olarak başlar, günler içinde ağıza gelip kendiliğinden boşalabilir.
• Şalazyon: Kapağın daha derininde, genellikle ağrısız, sert ve hareketli bir nodüldür. Enfeksiyon olması gerekmez. Haftalarca ya da aylarca sürebilir.

İkisi birbirine dönüşebilir ve ayırmak her zaman kolay olmaz. Belirsizlik varsa göz doktoru muayenesi gerekir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, kitlenin büyüklüğüne, ne kadar süredir var olduğuna ve görmeyi etkileyip etkilemediğine göre belirlenir. Birçok hasta ilk basamak tedaviyle düzelir.

Sıcak Kompres ve Göz Kapağı Temizliği

İlk ve en önemli adımdır. Temiz bir bez ılık suyla ıslatılır (cildi yakmayacak sıcaklıkta olmalıdır) ve kapalı göz kapağına bastırmadan 10-15 dakika konur. Bu işlem gün içinde birkaç kez tekrarlanır. Sıcaklık tıkanan yağı yumuşatarak bezin boşalmasına yardımcı olabilir. Göz kapağı kenarını hekimin önerdiği şekilde, seyreltilmiş bebek şampuanı ya da hazır göz kapağı temizleme mendilleriyle nazikçe temizlemek de bakımın parçasıdır. Kitleye bastırmayın, sıkmayın ve iğne ya da başka bir araçla delmeyin; enfeksiyon yayılabilir ve göze zarar verebilir.

İlaçlar

Şalazyon bakteriyel bir enfeksiyon olmadığı için antibiyotik damla ya da merhem kitleyi tek başına küçültmez. Hekim ikincil bir enfeksiyon ya da kapak kenarı iltihabı (blefarit) saptarsa antibiyotik ya da başka bir tedavi başlayabilir. Tekrarlayan ve kapak bezi bozukluğu ile birlikte seyreden olgularda bazı hastalarda hekimin seçtiği ek tedaviler gündeme gelebilir. Reçetesiz damla, merhem ya da ilaç kullanmayın; doktora danışmadan ilaç başlamayın ya da bırakmayın.

Steroid Enjeksiyonu

Birkaç haftalık bakıma rağmen gerilemeyen kitlelerde hekim, nodülün içine az miktarda steroid (kortizon) enjekte edebilir. Birçok hastada kitle küçülür, ancak her hastada işe yaramayabilir ve bazen tekrar edilmesi gerekir. Olası yan etkiler arasında enjeksiyon bölgesinde cilt renginde açılma, yağ dokusunda çökme, geçici kanama ve çok nadiren göz içi komplikasyonlar vardır. Karar göz doktoruna aittir.

Cerrahi Tedavi

Kitle haftalar-aylar sonra bile gerilemiyorsa, büyüyorsa ya da görmeyi etkiliyorsa küçük bir cerrahi işlem düşünülür. İşlem genellikle lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) ile ayakta yapılır; küçük çocuklarda ise genel anestezi gerekebilir. Kapağın iç yüzünden küçük bir kesi yapılır, kistin içeriği boşaltılır ve kapsül temizlenir. Bu yöntemle deride iz kalma ihtimali düşüktür, ancak kirpik kaybı, kenarda küçük çentik ya da nadiren iz gelişebilir. İşlem sonrası göze kısa süreli bandaj konabilir ve hekim bakım önerisi verir. Aynı yerde tekrarlayan ya da atipik görünen kitlelerde, çıkarılan doku patoloji incelemesine gönderilebilir.

Şalazyonun temel mekanizması meibomius bezi kanalının tıkanmasıdır. Tıkanma sonucu bezin yağlı salgısı kanal içinde birikir, çevre dokuya sızar ve vücut bu duruma kronik bir iltihabi tepki verir. Bu tepki enfeksiyondan farklıdır; çoğu şalazyonda mikrop yoktur. Tıkanmanın tam nedeni her hastada bilinmez.

Tıkanıklığa Yol Açabilen Durumlar

• İç arpacık sonrası: Bez enfeksiyonu geçse bile kanal açılmayabilir ve şalazyon kalabilir.
• Meibomius bezi disfonksiyonu ve blefarit: Yağın kalınlaşıp akışkanlığını kaybetmesi kanalı tıkayabilir.
• Cilt hastalıkları: Seboreik dermatit ve akne rozasea, yağ bezlerinin salgısını ve göz kapağı kenarını etkileyerek şalazyon eğilimini artırabilir.
• Demodex akarları: Kirpik diplerinde yaşayan bu akarların fazlalığı kapak kenarı iltihabı ile birlikte şalazyon ile ilişkilendirilmiştir.
• Diyabet ve kan yağlarının yüksekliği: Bazı hastalarda şalazyon sıklığını artırabilir.

Hijyen eksikliğinin ya da kirli ellerle göze dokunmanın şalazyonun tek başına nedeni olduğu gösterilmemiştir; ancak kirli ellerle göz ovuşturmak kapak kenarı enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir. Tekrarlayan şalazyonlarda altta yatan nedenlerin göz doktoru tarafından araştırılması gerekir.

Şalazyonun tipik belirtisi, göz kapağında yavaş yavaş gelişen, sert ve genellikle ağrısız bir kabarıklıktır. Kitle çoğunlukla üst kapakta ve kapağın iç kısmında, derinde hissedilir. Başlangıçta hafif kırmızılık, hassasiyet ya da ağrı olabilir; bu evre çoğunlukla birkaç günde geçer ve ağrısız, sert nodül kalır.

Sık Görülen Belirtiler

• Göz kapağında yuvarlak, sert ve çoğu zaman ağrısız şişlik
• Kapak üzerinde hafif kızarıklık ya da şişlik (özellikle ilk günlerde)
• Gözde yabancı cisim ya da batma hissi, bazen yaşarma
• Kitle büyüdüğünde göze baskı nedeniyle geçici bulanık görme veya astigmat (görmede eğrilik)
• Kapak kenarında kabuklanma ve kirpik dökülmesi (eşlik eden blefarit varsa)

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Kitle birkaç hafta içinde küçülmüyor, büyüyor ya da görmeyi bulanıklaştırıyorsa
• Aynı bölgede tekrar tekrar çıkıyorsa, kirpik dökülmesi ya da kapak kenarında düzensizlik varsa
• Kitle kanıyor, yara oluşuyor ya da hızla büyüyorsa
• Çocuklarda kitle büyük ya da görmeyi etkileyecek durumdaysa

Acil başvuru gerektiren durumlar: Göz kapağının tümünde ya da göz çevresinde yaygın kızarıklık ve şişlik, ateş, şiddetli ağrı, gözü açmakta güçlük, göz hareketlerinde ağrı, ani görme azalması ya da çift görme. Bunlar yaygın bir enfeksiyonun belirtisi olabilir ve gecikmeden acil serviste ya da göz doktorunda değerlendirilmelidir.

Şalazyon tanısı çoğunlukla göz doktorunun muayenesiyle konur. Doktor hastanın yakınmalarını, kitlenin ne zamandır var olduğunu, daha önce benzer şişlik yaşanıp yaşanmadığını ve eşlik eden cilt ya da göz hastalıklarını sorar.

Muayene

Göz kapağı hem dışarıdan hem de gerektiğinde kapak çevrilerek içeriden incelenir. Şalazyonda kitle sert, çoğunlukla ağrısız ve belirgin sıcak olmayan bir nodüldür; arpacıktan ayırt etmeye yardımcı olur. Büyük kitlelerde görme keskinliği ve kornea eğriliği (astigmat) değerlendirilebilir. Kapak kenarı, kirpikler ve meibomius bezleri de muayene edilir.

Ek İnceleme

Tanı için görüntüleme yöntemlerine genellikle gerek yoktur. Aynı yerde tekrarlayan, kirpik dökülmesiyle birlikte olan, düzensiz ya da atipik görünen kitlelerde doku örneği (biyopsi) alınıp patolojik incelemeye gönderilir. Bu işlem, nadir görülen kötü huylu kapak tümörlerinin şalazyon gibi görünebilmesi nedeniyle önemlidir. Tekrarlayan olgularda altta yatan diyabet, rozasea ya da seboreik dermatit de araştırılabilir.

Şalazyon herkeste görülebilir; ancak bazı durumlar riski artırır.

Başlıca Risk Faktörleri

• Daha önce şalazyon ya da arpacık geçirmiş olmak
• Blefarit (göz kapağı kenarı iltihabı) ve meibomius bezi disfonksiyonu
• Seboreik dermatit ve akne rozasea
• Diyabet
• Yüksek kan yağları (kolesterol, trigliserit)
• Kirpik diplerinde Demodex akarı fazlalığı
• Erişkin yaş (özellikle 30-50 arası); çocuklarda da görülebilir

Kanıtı Sınırlı Olan Etkenler

Göz makyajının uzun süre kullanılması ya da çıkarılmadan uyunması, süresi geçmiş makyaj malzemesi kullanmak, kontakt lens hijyenine dikkat etmemek ve gözleri sık ovuşturmak kapak kenarını tahriş edebilir ve şalazyon eğilimine katkıda bulunabilir. Ancak bu etkenlerin şalazyonu doğrudan oluşturduğuna dair güçlü kanıt yoktur. Alkol ve sigara için de doğrudan bir ilişki gösterilmemiştir.

Şalazyon iyi huyludur ve çoğu hastada ciddi bir soruna yol açmaz. Yine de bazı durumlarda sorun ya da tedavi kaynaklı komplikasyon görülebilir.

Olası Komplikasyonlar

• Geçici görme bulanıklığı ve astigmat: Büyük bir kitle korneaya baskı yaparak görmeyi geçici olarak bozabilir. Kitle küçülünce çoğunlukla düzelir.
• İkincil enfeksiyon: Kitle enfekte olabilir; kızarıklık, sıcaklık ve ağrı artar. Enfeksiyon göz kapağının tamamına yayılırsa (preseptal selülit) acil tedavi gerekir.
• Tekrarlama: Tedaviden sonra aynı ya da başka bir yerde yeniden gelişebilir.
• Kirpik kaybı, kapak kenarında çentik ve iz: Özellikle cerrahi sonrasında nadiren görülebilir.
• Enjeksiyona bağlı cilt renginde açılma ya da yağ dokusunda çökme: Steroid enjeksiyonu sonrası nadir görülür.
• Tanının gecikmesi: Aynı yerde tekrarlayan kitleler çok nadiren kötü huylu bir tümörü taklit edebilir; bu yüzden gerilemeyen ya da tekrarlayan kitlelerde göz doktoruna başvurmak önemlidir.

Kalıcı görme kaybı şalazyonun beklenen bir sonucu değildir. Ancak görmede azalma, çift görme, şiddetli ağrı ya da göz çevresinde yaygın şişlik ve ateş varsa gecikmeden acil servise ya da göz doktoruna başvurulmalıdır.

Şalazyonu kesin olarak önlemenin bir yolu yoktur. Aşağıdaki önlemler, özellikle daha önce şalazyon ya da arpacık geçirenlerde riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Göz Kapağı Bakımı

Doktorunuz önerirse sıcak kompres ve kapak kenarı temizliğini düzenli bakım olarak sürdürün. Günde bir ya da iki kez, kısa süreli ılık kompres ve seyreltilmiş bebek şampuanı ya da hazır kapak temizleme mendiliyle kirpik diplerinin nazikçe temizlenmesi, bez tıkanıklığını azaltmaya yardımcı olabilir. Bu önlemlerin kesin koruma sağladığı kanıtlanmış değildir.

Hijyen ve Makyaj

• Gözlere dokunmadan önce elleri yıkayın, gözleri ovuşturmaktan kaçının.
• Göz makyajını her gece temizleyin, makyaj malzemelerini paylaşmayın.
• Rimel ve göz kalemi gibi ürünleri üreticinin önerdiği süre sonunda (genellikle birkaç ayda bir) yenileyin.
• Kontakt lens kullanıyorsanız temizlik ve kullanım süresi kurallarına uyun; şalazyon sırasında lens yerine gözlük kullanmak daha uygundur.

Altta Yatan Durumları Kontrol Altında Tutmak

Blefarit, rozasea, seboreik dermatit ve diyabet gibi eşlik eden hastalıkların tedavi edilmesi ve düzenli göz kontrolleri tekrarlama riskini azaltabilir. Şalazyonu bitkisel ürünlerle ya da evde denenen yöntemlerle tedavi etmeye çalışmayın; bu yöntemlerin bilimsel kanıtı sınırlıdır ve göze zarar verebilir. Uygulamadan önce doktorunuza danışın.