Lyme Hastalığı
Lyme hastalığı, Borrelia burgdorferi bakterisinin enfekte kene ısırığıyla insana geçmesiyle ortaya çıkan bir enfeksiyondur. En tipik belirtisi ısırık yerinde genişleyen kızarıklıktır (erythema migrans) ve erken dönemde antibiyotikle tedavi edilir.

Özet
Lyme hastalığı, Borrelia burgdorferi adlı bakterinin enfekte kenelerin (Ixodes cinsi) ısırmasıyla insana geçmesiyle gelişen bir enfeksiyondur. Adını, ilk olguların tanımlandığı ABD’nin Connecticut eyaletindeki Lyme kasabasından alır. Kuzey Yarımküre’nin ormanlık, otlak ve nemli bölgelerinde görülür; Türkiye’de de olgular ve kana bakılan çalışmalarda temas bulguları bildirilmiştir.
Hastalığın en tanınmış belirtisi, ısırık yerinde günler içinde genişleyen kızarıklıktır (erythema migrans). Bu kızarıklık her hastada görülmeyebilir. Erken dönemde ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ve eklem ağrısı gibi gribe benzeyen yakınmalar olabilir. Tedavi edilmezse bakteri eklemlere, sinir sistemine ve kalbe yayılabilir.
Lyme hastalığı antibiyotikle tedavi edilebilir. Erken dönemde ağızdan alınan antibiyotikler çoğu hastada iyileşme sağlar; yayılmış hastalıkta ise bazen damar içi tedavi gerekir. Tanı büyük ölçüde muayene bulgularına, kene teması öyküsüne ve gerektiğinde kan testlerine dayanır. Hastalık insandan insana bulaşmaz. İnsanlar için onaylı bir aşı yoktur, bu nedenle kene ısırığından korunmak ve kenenin erken çıkarılması önemlidir.
Kene ısırığı sonrası yayılan kızarıklık, ateş, yüzde güçsüzlük, şiddetli baş ağrısı ya da ense sertliği, çarpıntı veya bayılma gibi durumlarda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Hakkında
Lyme Hastalığı Nedir?
Lyme hastalığı, kene kaynaklı bir bakteri enfeksiyonudur. Etken olan Borrelia burgdorferi (ve yakın türleri) doğada fare gibi küçük kemirgenlerde, kuşlarda ve geyik gibi memelilerde yaşar. Kene bu hayvanlardan beslenirken bakteriyi alır ve daha sonra insanı ısırdığında bulaştırabilir. Evcil hayvanlar kene taşıyarak eve getirebilir, ancak hastalığı doğrudan insana geçirdiklerine dair kanıt yoktur.
Nasıl Bulaşır?
Lyme hastalığı yalnızca enfekte kenelerin ısırmasıyla bulaşır. Sivrisinek, sinek ve bit bulaştırıcı değildir. Kenenin bakteriyi geçirmesi için genellikle deride en az 36-48 saat yapışık kalması gerekir; bu nedenle kenenin erken fark edilip çıkarılması riski belirgin biçimde azaltır. Kenelerin küçük (özellikle genç “nimf” evre) olması nedeniyle birçok hasta ısırıldığını fark etmez.
Hastalık öpüşme, temas, aynı ortamda bulunma ya da cinsel ilişki yoluyla bulaşmaz. Hamilelikte anneden bebeğe geçiş çok nadir bildirilmiştir; zamanında tedavi edilen gebelerde ciddi sorun beklenmez. Kan ve organ nakli yoluyla bulaşma için doğrulanmış bir olgu bulunmamaktadır.
Hastalığın Evreleri
- Erken lokalize evre (günler-haftalar): Isırık yerinde erythema migrans, bazen ateş, halsizlik, baş ve kas ağrısı.
- Erken yayılmış evre (haftalar-aylar): Vücutta birden fazla döküntü, yüz felci, menenjit, sinir kökü ağrısı, kalp ileti bozukluğu (kalp bloğu), eklem ağrıları.
- Geç evre (aylar-yıllar): Özellikle dizde şişlik ve ağrıyla seyreden Lyme artriti; nadiren kalıcı sinir sistemi bulguları.
Tedavi
Lyme hastalığı antibiyotikle tedavi edilir. İlaç seçimi ve süre hastalığın evresine, organ tutulumuna, yaşa ve gebelik gibi durumlara göre hekim tarafından belirlenir. Aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir, tedavi kendi başınıza başlanmamalıdır.
Erken dönem (erythema migrans)
- Erişkinlerde birinci basamak ilaçlar ağızdan alınan doksisiklin (genellikle günde iki kez 100 mg, 10 gün), amoksisilin (genellikle günde üç kez 500 mg, 14 gün) ya da sefuroksim (genellikle günde iki kez 500 mg, 14 gün) olarak bilinir.
- Doksisiklin gebelikte ve emzirmede kullanılmaz; bu durumda amoksisilin ya da sefuroksim tercih edilir. Çocuklarda doz kiloya göre hekim tarafından hesaplanır.
- Doksisiklin kullanırken güneş duyarlılığı artabilir; güneşten korunmak gerekir. Bulantı ve mide yakınması için ilacı bol su ile ve yemekle birlikte almak yardımcı olabilir.
Yayılmış hastalık
- Yüz felcinde çoğu zaman ağızdan doksisiklin yeterlidir (genellikle 14-21 gün). Menenjit ya da kalp bloğu gibi ağır durumlarda damar içi seftriakson (genellikle günde bir kez 2 g) kullanılabilir; kalp tutulumunda hastane izlemi gerekebilir.
- Lyme artritinde ağızdan antibiyotik genellikle yaklaşık 28 gün verilir. Bazı hastalarda tedavi bittikten sonra şişlik birkaç hafta sürebilir; geçmezse ikinci bir kür ya da romatoloji değerlendirmesi gerekebilir.
Antibiyotik süresi genellikle haftalar ile sınırlıdır. Aylarca süren antibiyotik kullanımının yarar sağladığı gösterilmemiştir, ciddi yan etkilere yol açabilir. Tedavi sonrası bir süre yorgunluk, ağrı gibi yakınmaların sürmesi mümkündür; bu durumda hekim başka nedenleri araştırır ve belirtilere yönelik destek sağlar.
Antibiyotikleri doktora danışmadan kullanmayın, süresi dolmadan bırakmayın. Bitkisel ürünlerin Lyme hastalığını tedavi ettiğine dair bilimsel kanıt yoktur ve antibiyotik tedavisinin yerini tutmaz; kullanmadan önce doktorunuza danışın.
Hangi Bölüme Başvurulmalı?
Kene ısırığı ve şüpheli belirti varlığında Enfeksiyon Hastalıkları uzmanı, ulaşılamıyorsa aile hekimi ya da dahiliye ilk başvuru için uygundur. Eklem, sinir ya da kalp tutulumu varsa romatoloji, nöroloji veya kardiyoloji de sürece katılır.
Nedenleri
Lyme hastalığının nedeni, Borrelia burgdorferi sensu lato grubundan bakterilerdir. Bunlar virüs değil, spiral şekilli bakterilerdir. Avrupa ve Asya’da Borrelia afzelii, B. garinii gibi yakın türler de hastalığa yol açar; bu nedenle belirtiler bölgeye göre hafif farklılık gösterebilir.
Etkenin Doğadaki Döngüsü
Bakteri doğada küçük kemirgenler, kuşlar ve geyik gibi hayvanlarda bulunur. Kene larva ve nimf evrelerinde bu hayvanları ısırırken bakteriyi alır. Enfekte kene, sonraki evresinde bir insanı ısırırsa bakteri tükürük salgısıyla deriye geçebilir. Hastalığı Ixodes türü keneler taşır; Avrupa ve Türkiye’de en önemli tür Ixodes ricinus’tur. Bu bakteriyi taşıyan her kene ısırığı hastalığa yol açmaz; kenenin taşıma durumu ve yapışık kalma süresi önemlidir.
Bakterinin Vücutta Yayılması
Bakteri ısırık yerinde çoğalır, zamanla deriden kan ve lenf yoluyla eklemlere, sinirlere, kalbe ve nadiren göze yayılabilir. Tedavi edilmeyen enfeksiyonda bu yayılma nedeniyle farklı organ belirtileri ortaya çıkar.
Lyme hastalığı virüs ya da başka bir kan emen canlı (sivrisinek, bit, sinek) ile bulaşmaz, insandan insana geçmez ve cinsel yolla bulaştığı gösterilmemiştir.
Belirtileri
Belirtiler hastalığın evresine göre değişir ve kene ısırığından günler ya da haftalar sonra başlayabilir. Birçok hasta ısırıldığını hatırlamaz.
Erythema Migrans (Tipik Döküntü)
Isırık yerinde genellikle 3-30 gün (çoğunlukla 1-2 hafta) içinde başlayan, günler içinde genişleyen kızarıklıktır. Çoğu zaman 5 cm’yi aşar, kenarı belirgin olabilir ve ortası açılarak “hedef tahtası” görünümü alabilir; ancak düz, tek renkli bir kızarıklık da olabilir. Genellikle ağrısızdır, hafif sıcaklık ya da kaşıntı olabilir. Tedavi edilmezse haftalarca sürebilir. Lyme hastalığı olan hastaların bir bölümünde bu döküntü hiç görülmeyebilir veya fark edilmez (örneğin saçlı deri, koltuk altı gibi gizli bölgelerde).
Erken Dönem Yakınmaları
- Ateş, titreme
- Halsizlik, çabuk yorulma
- Baş ağrısı, ense ağrısı
- Kas ve eklem ağrıları
- Lenf bezlerinde şişlik
Bu belirtiler gribe benzediği için tek başlarına Lyme hastalığını ayırt ettirmez. Kene ısırığı öyküsü ya da kene bölgesi ziyareti varsa hekime söylenmelidir.
Yayılmış Hastalığın Belirtileri
- Birden fazla döküntü: Isırık yeri dışında vücudun başka yerlerinde kızarıklıklar.
- Sinir sistemi: Yüzün bir tarafında güçsüzlük (yüz felci), şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, ateş, kol ve bacaklarda uyuşma, karıncalanma ya da yanıcı ağrı.
- Kalp: Çarpıntı, baş dönmesi, bayılma, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı (kalp ileti bozukluğuna bağlı olabilir).
- Eklem: Özellikle dizde şişlik, ısı artışı ve ağrı; belirtiler gelip geçebilir.
Geç Dönem Belirtileri
Tedavi edilmeyen hastalarda aylar-yıllar sonra tekrarlayan eklem iltihabı (çoğunlukla diz), nadiren sinir sistemi tutulumuna bağlı uyuşma, hafıza ve dikkat sorunları görülebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Kene ısırığından sonraki haftalarda yayılan ya da büyüyen kızarıklık veya ateş varsa
- Kene tamamen çıkarılamadıysa ya da uzun süre yapışık kaldıysa
- Gebelik, bağışıklığı baskılayan hastalık veya çocuk söz konusuysa
Acil servise başvurun: yüzde ani çarpıklık ya da güçsüzlük, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği, bayılma, yavaş ya da düzensiz kalp atışı, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bilinç bulanıklığı durumunda.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Lyme hastalığının tanısı; kene teması öyküsü, belirtiler ve muayene bulguları ile laboratuvar testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Hastanın kene bölgesinde bulunup bulunmadığı, yılın hangi mevsiminde olduğu ve ısırık öyküsü önemlidir.
Klinik Tanı
Kene bölgesinde yaşayan ya da bu bölgeyi ziyaret eden bir kişide tipik erythema migrans varsa tanı muayene ile konur ve test sonucu beklenmeden tedavi başlanabilir. Erken dönemde antikor testleri sıklıkla negatiftir; bu nedenle yalnızca kan testine dayanıp tedaviyi ertelemek yanlış olur.
Kan Testleri
Yayılmış hastalıkta ya da döküntü olmadığında iki aşamalı serolojik test uygulanır.
- ELISA (EIA): Vücudun bakteriye karşı ürettiği antikorlara bakar. Genellikle ilk adım olarak istenir, yanlış pozitif sonuç verebilir.
- Western blot (immünoblot): ELISA pozitif ya da sınırda ise doğrulama için yapılır. Her laboratuvarda bulunmayabilir.
Antikorlar enfeksiyondan ancak 2-6 hafta sonra yükselir; erken dönemde negatif bir sonuç hastalığı dışlamaz. Tedaviden sonra bile antikorlar yıllarca pozitif kalabilir, bu yüzden test tedavinin başarısını izlemek için kullanılmaz. Test sonucu her zaman klinik bulgularla birlikte yorumlanmalıdır.
Ek İncelemeler
- Beyin omurilik sıvısı incelemesi: Menenjit ya da sinir sistemi tutulumu düşünülürse yapılabilir.
- EKG: Çarpıntı, bayılma ya da yavaş nabız varsa kalp ileti bozukluğunu saptamak için çekilir.
- Eklem sıvısı incelemesi: Diz gibi büyük bir eklemde şişlik varsa yapılabilir.
Bazı laboratuvarlarda PCR de yapılabilir, ancak rutin tanı için ilk tercih değildir. Kene ısırığı sonrasında kenenin kendisinin test edilmesi tanı yerine geçmez. Farklı kene kaynaklı enfeksiyonlar (örneğin Kırım-Kongo kanamalı ateşi) benzer yakınmalara yol açabileceğinden, ateş ve halsizlik varsa hekim bu olasılıkları da değerlendirir.
Risk Faktörleri
Lyme hastalığı için asıl risk, enfekte kenelerin yaşadığı ortamlarda bulunmaktır. Hastalık insandan insana geçmediği için risk yalnızca kene temasıyla ilişkilidir.
Kene Temasını Artıran Durumlar
- Ormanlık, çalılık, uzun otlu ve nemli alanlarda yürüyüş, kamp, piknik, avcılık
- Tarım, hayvancılık, ormancılık gibi açık havada yapılan meslekler
- Evcil hayvanların dışarıda dolaşması ve kene taşıyarak eve getirmesi
- Kenelerin aktif olduğu dönem (genellikle ilkbahar sonu, yaz ve sonbahar başı) dışarıda bulunmak
Hastalık Riskini Artıran Davranışlar
- Kene kovucu kullanmamak, kol ve bacakları açık bırakmak
- Dışarıdan döndükten sonra vücudu kene yönünden kontrol etmemek
- Yapışmış keneyi geç fark etmek (36-48 saatten uzun süre kalması riski artırır)
- Kenenin doğru çıkarılamaması (ezilmesi, parçalanması)
Çocuklar yere yakın oynadıkları ve saçlı deri, kasık gibi bölgeleri kontrol edilmediği için daha riskli sayılabilir. Bağışıklığı baskılayan durumlar hastalığın seyrini etkileyebilir; bu hastalar kene ısırığı sonrası hekime başvurmalıdır.
Komplikasyonları
Lyme hastalığı erken dönemde tedavi edildiğinde çoğu hastada kalıcı sorun bırakmadan iyileşir. Tedavi gecikir ya da yapılmazsa bakteri vücutta yayılarak aşağıdaki komplikasyonlara yol açabilir.
Sinir Sistemi (Nöroborrelyoz)
- Yüz felci: Yüzün bir ya da iki tarafında güçsüzlük. Uygun tedavi ile çoğu hasta düzelir.
- Menenjit: Beyin zarı iltihabı; baş ağrısı, ense sertliği, ateş ve ışıktan rahatsız olma. Lyme menenjiti bir kişiden diğerine bulaşmaz ve antibiyotikle tedavi edilir.
- Sinir kökü iltihabı: Yanıcı ağrı, uyuşma, kas güçsüzlüğü.
- Nadiren ensefalit ve hafıza, dikkat sorunları.
Kalp (Lyme Karditi)
Bakteri kalbin elektrik ileti sistemini etkileyip değişen derecelerde kalp bloğuna yol açabilir. Çarpıntı, baş dönmesi, bayılma, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı olabilir. Ağır olduğunda geçici kalp pili ya da hastane izlemi gerekebilir. Doğru tedavi ile çoğu hastada sorun geçer.
Eklem (Lyme Artriti)
Geç dönemde, çoğunlukla dizde şişlik ve ağrı görülür. Bazı hastalarda antibiyotik tedavisinden sonra aylarca sürebilir. Büyük bir kısmı tedaviye yanıt verir; bazen ikinci bir kür ya da romatolojik tedavi gerekir.
Tedavi Sonrası Süren Yakınmalar
Tedaviden sonra bazı hastalarda yorgunluk, yaygın ağrı veya dikkat sorunu aylarca sürebilir. Buna tedavi sonrası Lyme hastalığı sendromu denir. Nedeni tam bilinmiyor; uzun süreli antibiyotik yarar sağlamaz ve zarar verebilir. Bu durumda hekim izlemi ve destekleyici tedavi uygundur.
Ne Zaman Acil Başvurulmalı?
Ani yüz çarpıklığı, ense sertliği ile birlikte şiddetli baş ağrısı, bayılma, yavaş ya da düzensiz nabız, göğüs ağrısı ve nefes darlığı acil değerlendirme gerektirir. Hastalık nadiren ölümcül olabilir; ancak zamanında tedavide bu çok istisnaidir.
Nasıl Önlenir
Lyme hastalığına karşı insanlar için onaylı bir aşı yoktur. Korunmanın temeli kene ısırığını önlemek ve kenenin erken çıkarılmasıdır.
Dışarıda Alınabilecek Önlemler
- Ormanlık, çalılık ve uzun otlu alanlarda patikanın ortasında yürümek, çalılara ve yüksek otlara değmemeye çalışmak.
- Uzun kollu, uzun pantolon giymek; pantolon paçalarını çorabın içine sokmak. Açık renkli giysilerde kene daha kolay fark edilir.
- Deriye ya da giysiye, ürün etiketine uygun biçimde, kene kovucu uygulamak. Kullanım yaşı ve gebelik durumu için eczacıya ya da hekime danışın.
Dönüşte Kontrol
- Eve gelince giysileri değiştirip yıkamak, mümkünse kısa sürede duş almak.
- Tüm vücudu, özellikle koltuk altı, kasık, diz arkası, kulak çevresi, göbek ve saçlı deriyi kene yönünden kontrol etmek. Çocuklarda bu kontrolü bir yetişkin yapmalıdır.
- Evcil hayvanları kene yönünden kontrol etmek; veteriner önerisine göre kene korunması uygulamak.
Kene Nasıl Çıkarılır?
- İnce uçlu bir cımbızla keneyi deriye en yakın noktadan tutun.
- Bükmeden, ezmeden, sabit güçle dik ve yavaşça çekin.
- Bölgeyi ve ellerinizi sabunlu suyla yıkayın, deriyi antiseptikle temizleyin.
- Kenenin üzerine yağ, alkol, ruj ya da sıcak cisim uygulamayın; keneyi ezmeyin.
- Kenenin bir kısmı kalırsa ve çıkaramıyorsanız bir sağlık kuruluşuna başvurun.
Kene çıkarıldıktan sonraki 4 hafta kadar kızarıklık, ateş, halsizlik gibi belirtiler yönünden kendinizi izleyin. Belirti olursa kene ısırığını doktorunuza bildirin. Bazı yüksek riskli ısırıklarda hekim tek doz önleyici antibiyotik önerebilir; kendi başınıza antibiyotik başlamayın.
Lyme hastalığı geçiren kişi bağışıklık kazanmaz; yeniden hastalanabilir. Bu nedenle önlemlere tedaviden sonra da devam edilmelidir.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Lyme hastalığı nedir?
Lyme hastalığı, Borrelia burgdorferi bakterisinin enfekte kene ısırığıyla insana geçmesiyle oluşan bir enfeksiyondur. Erken dönemde ısırık yerinde kızarıklık ve gribe benzeyen belirtiler görülür; tedavi edilmezse eklem, sinir ve kalp tutulumu gelişebilir. Antibiyotikle tedavi edilebilir.
Lyme hastalığı insandan insana bulaşır mı?
Hayır, Lyme hastalığı öpüşme, temas ya da cinsel ilişki ile bulaşmaz. Hastalığın tek bilinen bulaşma yolu enfekte kenenin ısırmasıdır. Gebelikte anneden bebeğe geçiş çok nadirdir ve zamanında tedavi ile ciddi sorun beklenmez.
Lyme hastalığı yalnızca kene ısırmasıyla mı bulaşır?
Evet, hastalığı Ixodes cinsi keneler bulaştırır. Sivrisinek, sinek ve bit ile bulaştığına dair kanıt yoktur. Kan ve organ naklinden bulaşma için doğrulanmış olgu bulunmamaktadır.
Kene ısırdığında ne yapmalıyım?
Keneyi ince uçlu cımbızla deriye en yakın yerden tutup düz ve yavaşça çekerek çıkarın; ezmeyin, yakmayın, yağ ya da alkol sürmeyin. Bölgeyi sabunlu suyla yıkayın ve sonraki haftalarda kızarıklık, ateş, halsizlik gibi belirtiler için izleyin. Belirti olursa doktora kene öyküsünü söyleyin.
Kene ısırığından sonra her zaman antibiyotik gerekir mi?
Hayır, çoğu kene ısırığında Lyme hastalığı gelişmez. Bazı yüksek riskli durumlarda hekim tek doz önleyici antibiyotik önerebilir; bu karar bölgeye, kenenin yapışık kaldığı süreye ve diğer faktörlere bağlıdır. Kendi başınıza antibiyotik başlamayın.
Kene deride ne kadar kalırsa Lyme bulaşır?
Bakterinin geçmesi için kenenin genellikle 36-48 saat ya da daha uzun süre deride kalması gerekir. Bu nedenle kenenin erken fark edilip çıkarılması riski belirgin azaltır. Süreyi bilemiyorsanız, belirtiler yönünden dikkatli olun ve doktora başvurun.
Lyme hastalığının ilk belirtisi nedir?
En tipik ilk belirti, ısırıktan günler sonra başlayıp genişleyen kızarıklıktır (erythema migrans). Ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ve eklem ağrısı da eşlik edebilir. Bazı hastalarda döküntü hiç görülmeyebilir, bu yüzden belirti yokluğu hastalığı dışlamaz.
Lyme hastalığı hangi hastalıklarla karıştırılır?
Erken dönemde grip ve diğer virüs enfeksiyonlarıyla, diğer kene kaynaklı hastalıklarla, deri enfeksiyonlarıyla karıştırılabilir. Geç dönemde diğer artrit türleri ve sinir sistemi hastalıkları ile ayırt edilmesi gerekebilir. Kene öyküsü ve muayene bulguları ayırıcı tanıda belirleyicidir.
Lyme hastalığı hangi testlerle anlaşılır?
Tipik döküntüde tanı muayene ile konur. Diğer durumlarda iki aşamalı kan testi uygulanır: önce ELISA, pozitif ya da şüpheli ise Western blot ile doğrulama. Antikorlar 2-6 hafta içinde yükseldiği için erken dönemde sonuç negatif olabilir; sinir sistemi tutulumunda beyin omurilik sıvısı da incelenebilir.
Lyme hastalığı tam olarak tedavi edilebilir mi?
Çoğu hasta, özellikle erken dönemde başlanan antibiyotik tedavisiyle tamamen iyileşir. Geç dönemde tedavi edilen hastalarda eklem ya da sinir belirtileri daha uzun sürebilir ve bazı hastalarda tedaviden sonra yorgunluk ve ağrı birkaç ay devam edebilir. Tedavi sonrasında hekim izlemi önemlidir.
Lyme hastalığının tedavisi ne kadar sürer?
Erken dönemde doksisiklin genellikle 10 gün, amoksisilin ya da sefuroksim 14 gün kullanılır. Sinir sistemi tutulumunda 14-21 gün, Lyme artritinde yaklaşık 28 gün gerekebilir. Süre ve ilaç doktor tarafından belirlenir; aylarca süren antibiyotik kullanımının yararı gösterilmemiştir.
Lyme hastalığı tedavi edilmezse ne olur?
Bakteri eklemlere, sinirlere ve kalbe yayılarak yüz felci, menenjit, kalp bloğu ve kronik artrit gibi komplikasyonlara yol açabilir. Çoğu komplikasyon antibiyotikle tedavi edilebilir. Çok nadir ağır kalp tutulumu yaşamı tehdit edebilir, bu yüzden belirti varlığında gecikmeden doktora başvurulmalıdır.
Tedavi bittikten sonra yorgunluk ve ağrı sürerse ne yapmalıyım?
Bazı hastalarda tedaviden sonra aylarca yorgunluk, yaygın ağrı ya da dikkat sorunu sürebilir. Bu durumda başka nedenlerin araştırılması ve belirtilere yönelik destekleyici tedavi gerekir. Uzun süreli antibiyotiğin yararı gösterilmemiştir ve zarar verebilir; doktorunuzla izlem planı yapın.
Lyme hastalığına karşı aşı var mı?
İnsanlar için şu anda onaylı bir Lyme aşısı bulunmamaktadır. Hayvanlara uygulanan aşılar insanı korumaz. Korunmanın temeli kenelerden kaçınmak, uygun giysi ve kene kovucu kullanmak ve dönüşte vücudu kontrol etmektir.
Lyme hastalığını geçirdikten sonra tekrar yakalanabilir miyim?
Evet, geçirmiş olmak bağışıklık sağlamaz ve yeni bir enfekte kene ısırığıyla yeniden hastalanılabilir. Bu yüzden tedavi sonrasında da kene önlemlerine devam edilmelidir.
Gebelikte Lyme hastalığı bebeği etkiler mi?
Tedavi edilmeyen Lyme hastalığı gebelikte nadiren bebeğe geçebilir; zamanında antibiyotik alan gebelerde ciddi sorun beklenmez. Gebelikte doksisiklin kullanılmaz, uygun ilacı hekim seçer. Gebelikte kene ısırığı ya da şüpheli belirti varsa gecikmeden başvurun.
Lyme hastalığında bitkisel yöntemler işe yarar mı?
Bitkisel yöntemlerin Lyme hastalığını tedavi ettiğine dair bilimsel kanıt yoktur ve antibiyotik tedavisinin yerini tutmaz. Tedaviyi geciktirmek komplikasyon riskini artırabilir. Herhangi bir bitkisel ya da destek ürün kullanmadan önce doktorunuza danışın.
Lyme hastalığı şüphesinde hangi bölüme başvurulmalı?
Enfeksiyon Hastalıkları uzmanına başvurmak en uygunudur; ulaşılamazsa aile hekimi ya da dahiliye ilk değerlendirmeyi yapabilir. Yüz felci, ense sertliği ya da kalp belirtileri varsa acil servise gitmek gerekir. Muayenede kene ısırığı öykünüzü ve yaşadığınız bölgeyi mutlaka söyleyin.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Lyme disease
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Lyme Disease
- Cleveland Clinic. Lyme Disease: Causes, Rash, Symptoms & Treatment
- Deneysel ve Klinik Tıp Dergisi (DergiPark). Lyme hastalıgı
- Balkan Medical Journal (DergiPark). Determination of Seroprevalence of Borrelia burgdorferi IgG in Adult Population Living in Trabzon