Çikolata Kisti Hastalığı
Çikolata kisti (endometrioma), endometriozise bağlı olarak yumurtalıkta oluşan, içi eski kanla dolu bir kisttir. Ağrılı adet, kasık ağrısı ve gebe kalmada güçlük gibi yakınmalara yol açabilir; izlem, ilaç ve cerrahi gibi seçenekler kişiye göre planlanır.

Özet
Çikolata kisti, tıbbi adıyla endometrioma, endometriozis hastalığının yumurtalıkta görülen şeklidir. Endometrioziste rahmin iç tabakasına (endometrium) benzeyen doku rahmin dışında, örneğin yumurtalıkta, karın zarında ya da bağırsak yüzeyinde bulunur. Bu doku her adet döneminde hormonların etkisiyle kanar. Yumurtalığın içindeki kanama dışarı çıkamadığı için birikir ve zamanla kahverengi, koyu kıvamlı, çikolataya benzeyen sıvı ile dolu bir kist oluşur.
Çikolata kisti iyi huylu bir kisttir. Kimi kadınlarda hiçbir yakınma vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrasonda bulunur; kimi kadınlarda ise şiddetli adet ağrısı, kasık ağrısı, ağrılı cinsel ilişki ve gebe kalmada güçlük görülür. Endometriozis kronik bir hastalıktır, kisti ya da yakınmaları ilaç veya ameliyatla kontrol altına almak mümkündür ancak hastalık zaman zaman tekrarlayabilir.
Tedavi; kistin büyüklüğüne, yakınmaların şiddetine, kadının yaşına ve çocuk isteğine göre belirlenir. Yakınması olmayan küçük kistler yalnızca izlenebilir, ağrı için ağrı kesici ve hormonal ilaçlar kullanılabilir, gerekli durumlarda kist ameliyatla çıkarılır. Karar jinekolog tarafından verilir.
Hakkında
Çikolata Kisti ve Endometriozis Arasındaki Fark
Endometriozis, rahim iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında yerleşmesiyle ortaya çıkan hastalığın adıdır. Çikolata kisti ise bu hastalığın yumurtalıkta kist oluşturan şeklidir. Endometriozisi olan her kadında çikolata kisti bulunmaz; ancak çikolata kisti olan kadınların çoğunda yumurtalık dışında da endometriozis odakları ya da yapışıklıklar olabilir.
Kimlerde Görülür?
Endometriozis, üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10 kadarında görülür. Çikolata kistleri en sık 25-40 yaş arasında tanı alır. Kısırlık yakınması olan kadınlarda endometriozis oranı çok daha yüksektir (yaklaşık dörtte bir ile yarı arası bildirilir). Menopozdan sonra hormonların azalmasıyla yakınmalar genellikle hafifler.
Çikolata Kisti Nasıl Oluşur?
Çikolata kistinin tam olarak nasıl oluştuğu bilinmemektedir. Her adet döneminde endometriozis dokusu hormonlara yanıt verip kanar. Yumurtalık içindeki kanama dışarı atılamadığı için kist içinde birikir ve kist zamanla büyüyebilir. Çevre dokularda iltihaplanma ve yapışıklıklar gelişebilir.
Tedavi Seçenekleri
- İzlem: Yakınması olmayan, küçük ve görünümü tipik kistler düzenli aralıklarla ultrasonla izlenebilir. Kist büyürse, yakınma başlarsa ya da görüntüsü değişirse tedavi planı yeniden değerlendirilir.
- Ağrı kesiciler: İbuprofen gibi steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar adet ağrısını azaltabilir. Bu ilaçları kullanım süresi ve dozu açısından doktora danışarak kullanın; mide, böbrek ya da kalp hastalığı ve gebelik durumunda hekim onayı gerekir.
- Hormonal tedavi: Kombine doğum kontrol hapları, progestin içeren ilaçlar ya da rahim içi sistemler adet kanamasını ve ağrıyı azaltır, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir. Kistin tamamen yok olması beklenmez; ilaç bırakıldığında yakınmalar geri dönebilir. Hormonal ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle kullanılmalıdır ve gebelik isteyen kadınlarda plan buna göre yapılır.
- Cerrahi tedavi: Ağrı ilaçla kontrol edilemiyorsa, kist büyük ya da şüpheli görünüyorsa ya da kist gebeliği ve tüp bebek tedavisini zorlaştırıyorsa ameliyat düşünülür. En sık laparoskopi (kapalı yöntem) ile kistin kapsülüyle birlikte çıkarılması tercih edilir. Kistin yalnızca boşaltılması nüks riskini artırır. Ameliyat sırasında sağlam yumurtalık dokusu da etkilenebileceği için, özellikle çocuk isteyen kadınlarda yumurtalık rezervi (AMH ve ultrasonla yumurtalık foliküllerinin sayısı) ameliyat öncesi değerlendirilir. Rahim ve yumurtalıkların alınması, çocuk isteği olmayan ve diğer tedavilerden yarar görmeyen seçilmiş hastalarda düşünülür.
- Tüp bebek (yardımcı üreme): Gebe kalmak isteyen ve belli bir süre sonuç alamayan kadınlarda ya da yumurtalık rezervi düşük olanlarda gündeme gelebilir. Kistin tekrarını önlemek için uygulanan bir tedavi değildir.
Bu bilgiler genel amaçlıdır. Hangi tedavinin uygun olduğuna jinekolog karar verir.
Nedenleri
Çikolata kistinin ve endometriozisin kesin nedeni bilinmemektedir. Birkaç etkenin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
Retrograd (Geriye Doğru) Adet Kanaması
Adet kanının bir kısmı, rahimden dışarı akmak yerine fallop tüplerinden karın boşluğuna geri akabilir. Bu kanla birlikte endometriyum hücreleri de karın içine ulaşır ve yumurtalık gibi bölgelere yerleşebilir. Retrograd adet birçok kadında görülür ama hepsinde endometriozis gelişmez; bu nedenle başka etkenlerin de rol oynadığı düşünülür.
Genetik Yatkınlık
Annesinde, kız kardeşinde ya da teyzesinde endometriozis olan kadınlarda hastalık riski daha yüksektir. Birden fazla genin küçük etkileri olduğu düşünülmektedir.
Hormonal ve Bağışıklık Etkenleri
Östrojen hormonu endometriozis dokusunun büyümesini destekler. Bağışıklık sisteminin karın içindeki endometriyum hücrelerini yeterince temizleyememesinin de rol oynayabileceği öne sürülmektedir; ancak bu konu kesin değildir.
Hücresel Dönüşüm (Metaplazi) ve Diğer Kuramlar
Karın zarı gibi dokulardaki bazı hücrelerin endometriyum benzeri hücrelere dönüşebileceği ileri sürülür. Ameliyat izlerinde (örneğin sezaryen) endometriozis görülmesi, endometriyum hücrelerinin ameliyat sırasında taşınabileceğini düşündürmektedir. Bunlar kuramdır ve her hastada aynı mekanizma geçerli olmayabilir.
Stres, büyük şehirde yaşama, beslenme ya da hareketsiz yaşamın çikolata kistine neden olduğuna dair bilimsel kanıt yoktur. Hastalık kişinin bir hatası sonucu ortaya çıkmaz.
Belirtileri
Çikolata kisti olan kadınların bir kısmında hiç yakınma olmaz ve kist başka bir nedenle yapılan ultrasonda bulunur. Yakınma varsa çoğunlukla endometriozise bağlıdır ve kistin büyüklüğü ile ağrının şiddeti her zaman uyumlu olmayabilir.
Sık Görülen Belirtiler
- Şiddetli adet ağrısı (dismenore): Günlük yaşamı etkileyen, ağrı kesicilerle geçmeyen ağrılı adet.
- Kronik pelvik (kasık) ağrısı: Adet dışında da sürebilen alt karın, kasık, bel ve sırt ağrısı.
- Ağrılı cinsel ilişki: Özellikle derin ilişki sırasında ağrı.
- Adet dönemlerinde bağırsak ve idrar yakınmaları: Ağrılı dışkılama, kabızlık, ishal, karında şişkinlik, ağrılı idrar yapma ya da nadiren idrarda kan.
- Gebe kalmada güçlük: Düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebe kalamama.
- Yorgunluk ve düzensiz kanamalar: Bazı kadınlarda halsizlik, adet öncesi lekelenme ve uzun süren adet kanaması görülebilir. Kronik ağrı ruh halini etkileyebilir; ancak depresyon çikolata kistinin nedeni değildir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Günlük yaşamı bozan adet ağrısı, geçmeyen kasık ağrısı, ağrılı ilişki ya da bir yıl içinde gebe kalamama durumunda jinekoloğa başvurulmalıdır. Yakınma yokken yıllık rutin jinekolojik kontrol, kist için ayrı bir tarama anlamına gelmez; ancak daha önce kist saptanmışsa hekimin belirlediği aralıkla ultrasonla izlem yapılır.
Acil başvuru gerektiren durumlar: Ani başlayan ve giderek artan şiddetli karın ağrısı, ateş, bulantı-kusma, bayılma hissi ya da soğuk terleme kist yırtılması, apse ya da yumurtalık torsiyonu gibi acil durumları düşündürebilir. Bu belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise gidilmelidir.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Tanı; yakınmaların öyküsü, jinekolojik muayene ve görüntüleme ile konur.
Muayene
Jinekolojik muayenede yumurtalık bölgesinde ele gelen kitle ya da hassasiyet saptanabilir. Muayene tek başına tanı için yeterli değildir.
Vajinal (Transvajinal) Ultrasonografi
Tanıda ilk ve en önemli yöntemdir. Çikolata kisti çoğunlukla tek ya da çok odacıklı, içi "buzlu cam" görünümlü, yumurtalık içinde yerleşmiş bir kist olarak görülür. Kistin boyutu ve görünümü izlemde karşılaştırılır.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
Ultrason ile kesin ayrım yapılamadığında, kistin yapısını değerlendirmek ya da yumurtalık dışındaki endometriozis odaklarını ve yapışıklıkları görmek için MR istenebilir.
CA-125 Kan Testi
CA-125 bir tümör belirteci olarak bilinir ancak çikolata kistinin tanısını koymaz. Endometriozis, adet dönemi, pelvik enfeksiyon ve bazı kanserlerde de yükselebilir. Hekim kanser olasılığını ayırt etmek istediğinde ek bilgi olarak kullanılabilir. Değerin yüksek bulunması her zaman kanser olduğu anlamına gelmez.
Laparoskopi ve Patolojik İnceleme
Çoğu kadında tanı için laparoskopi zorunlu değildir. Ameliyat gerekirse, çıkarılan kist dokusu patolojiye gönderilerek kesin tanı doğrulanır. Kist görüntüsü şüpheli ise ya da kanser olasılığı düşünülüyorsa, ameliyat ve patolojik inceleme tanıyı netleştirir.
Risk Faktörleri
Bazı durumlar endometriozis ve çikolata kisti gelişme olasılığını artırabilir. Risk faktörü taşımak hastalığın kesin gelişeceği anlamına gelmez; riskli olmayan kadınlarda da görülebilir.
- Ailede endometriozis öyküsü: Birinci derece yakınında (anne, kız kardeş) endometriozis olması riski artırır.
- Erken yaşta adet görmeye başlamak: Daha uzun süre adet dönemine maruz kalmak riski artırır.
- Kısa adet döngüsü: Döngüsü 27 günden kısa olan kadınlarda risk daha yüksektir.
- Uzun süren ve yoğun adet kanamaları: Bir haftadan uzun süren ya da çok yoğun adet kanamaları ilişkilendirilmiştir.
- Hiç doğum yapmamış olmak: Gebelik ve emzirme dönemleri adet dönemlerini kesintiye uğrattığı için koruyucu olabilir.
- Düşük vücut kitle indeksi: Bazı çalışmalarda ince yapılı kadınlarda endometriozisin daha sık saptandığı bildirilmiştir; bu ilişkinin nedeni net değildir.
- Adet kanının dışarı akışını engelleyen doğumsal rahim ya da vajen anomalileri: Retrograd adet kanamasını artırabilir.
Göz rengi ya da saç rengi gibi özelliklerin riski belirlediğine dair güvenilir kanıt yoktur.
Komplikasyonları
Çikolata kisti çoğu zaman iyi huyludur ancak bazı kadınlarda sorunlara yol açabilir.
Yapışıklıklar
Endometriozise bağlı iltihaplanma, yumurtalık, tüpler, rahim ve bağırsak arasında yapışıklıklara neden olabilir. Yapışıklıklar kasık ağrısı, ağrılı ilişki ve bağırsak yakınmalarının önemli nedenlerinden biridir.
Gebe Kalmada Güçlük ve Yumurtalık Rezervinin Azalması
Endometriozisi olan kadınların bir kısmında gebe kalmak zorlaşabilir. Çikolata kisti yumurtalıktaki sağlam dokuyu ve yumurta rezervini azaltabilir; yapışıklıklar tüplerin işlevini bozabilir. Çoğu kadın yine de gebe kalabilir ve gebeliği sürdürebilir. Gebelik planı olan kadınlar yardımcı üreme tedavisi açısından jinekoloğuyla görüşmelidir.
Kist Yırtılması (Rüptür) ve Apse
Nadiren kist yırtılabilir; içeriği karın boşluğuna yayılarak ani şiddetli ağrıya ve iltihaplanmaya neden olabilir. Çok nadiren kist içinde enfeksiyon ve apse gelişebilir. Bu durumlar acil değerlendirme gerektirir.
Yumurtalık Torsiyonu
Büyük kistler yumurtalığın kendi etrafında dönmesine ve kan akımının kesilmesine yol açabilir. Ani başlayan şiddetli karın ağrısı, bulantı ve kusma ile kendini gösterir ve acil ameliyat gerekebilir.
Yumurtalık Kanseri Riski
Endometriozisi olan kadınlarda bazı yumurtalık kanseri türlerinin görülme riskinde küçük bir artış bildirilmiştir. Mutlak risk düşüktür; çikolata kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Hızla büyüyen, görüntüsünde katı alanlar bulunan ya da menopozdan sonra ortaya çıkan kistler daha yakından değerlendirilir.
Nüks (Tekrarlama)
Ameliyattan sonra kist tekrar edebilir. Ameliyat sonrası hormonal tedavi nüks riskini azaltabilir. Gebelik tekrarlama riskini azaltabilir ancak bir tedavi yöntemi olarak önerilmez.
Ne zaman acil başvurulmalı? Ani başlayan ve giderek artan şiddetli karın ağrısı, yüksek ateş, bulantı-kusma, bayılma hissi ya da yoğun vajinal kanama durumunda acil servise başvurulmalıdır.
Nasıl Önlenir
Endometriozisi ve çikolata kistini kesin olarak önleyen bir yöntem yoktur. Hastalığın nedeni tam bilinmediği için kişinin bir davranışı sonucu ortaya çıktığı söylenemez. Yapılabilecekler, tanı gecikmesini azaltmak ve yakınmaları kontrol altında tutmaktır.
Erken Tanı
Şiddetli adet ağrısı çoğu kadında normal sanıldığı için tanı yıllarca gecikebilir. Ağrı kesicilerle geçmeyen adet ağrısı, kasık ağrısı ve ağrılı ilişki gibi yakınmalarda jinekoloğa başvurmak erken tanıyı sağlar.
Düzenli İzlem
Çikolata kisti saptanan kadınlar, kistin büyümesini ve görünümünü izlemek için doktorun belirlediği aralıklarla ultrason kontrolüne gitmelidir. Ameliyat sonrasında da nüks açısından kontrol önemlidir.
Yaşam Tarzı
Dengeli beslenme, düzenli egzersiz, sigara ve fazla alkolden uzak durma genel sağlık için önerilir. Bunların kisti önlediği ya da küçülttüğü gösterilmemiştir. Belirli bir yiyeceğin ya da bitkisel ürünün çikolata kistini küçülttüğüne dair bilimsel kanıt sınırlıdır; bu tür ürünleri kullanmadan önce doktorunuza danışın.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
İlgili ameliyatlar
Sık Sorulan Sorular
Çikolata kisti nedir, neden bu adı verilmiştir?
Çikolata kisti (endometrioma), endometriozis hastalığının yumurtalıkta görülen şeklidir. Yumurtalık içindeki endometriyum benzeri doku her adet döneminde kanar ve bu kan kist içinde birikir. Zamanla koyulaşıp kahverengileşen sıvı çikolataya benzediği için bu ad verilmiştir.
Endometriozis ile çikolata kisti aynı şey midir?
Hayır. Endometriozis, rahim iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında bulunduğu hastalığın genel adıdır. Çikolata kisti ise bu hastalığın yumurtalıkta kist oluşturan şeklidir. Çikolata kisti olan kadınlarda sıklıkla yumurtalık dışında da endometriozis odakları bulunabilir.
Çikolata kisti en çok kimlerde ve hangi yaşta görülür?
Çikolata kisti en sık üreme çağındaki kadınlarda, çoğunlukla 25-40 yaş arasında tanı alır. Endometriozis üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10 kadarında görülür. Menopozdan sonra hormonlar azaldığı için yakınmalar genellikle hafifler.
Çikolata kisti kalıtsal mıdır?
Hastalıkta genetik yatkınlığın rolü vardır. Annesinde ya da kız kardeşinde endometriozis olan kadınlarda risk daha yüksektir. Bu, hastalığın kesinlikle geçeceği anlamına gelmez; yalnızca olasılığın arttığını gösterir.
Çikolata kistinin belirtileri nelerdir?
Şiddetli adet ağrısı, kasık ve bel ağrısı, ağrılı cinsel ilişki, adet dönemlerinde bağırsak ve idrar yakınmaları ve gebe kalmada güçlük başlıca belirtilerdir. Bazı kadınlarda ise hiç belirti olmaz. Belirtilerin şiddeti kistin büyüklüğü ile her zaman uyumlu değildir.
Çikolata kisti nasıl teşhis edilir?
Tanıda ilk adım yakınmaların dinlenmesi ve jinekolojik muayenedir; vajinal ultrasonografi en önemli yöntemdir. Gerekirse MR ile kistin yapısı ve yapışıklıklar ayrıntılı değerlendirilir. CA-125 kan testi tanıyı koymaz, yalnızca hekime ek bilgi verebilir.
Çikolata kisti tedavi edilebilir mi, hangi tedaviler uygulanır?
Endometriozis kronik bir hastalıktır; yakınmalar kontrol altına alınabilir ancak hastalık tekrarlayabilir. Yakınmasız küçük kistlerde ultrasonla izlem, ağrı için ağrı kesiciler ve hormonal ilaçlar, gerekli durumda laparoskopi ile kistin çıkarılması uygulanabilir. Seçim kistin boyutuna, yakınmalara, yaşa ve çocuk isteğine göre jinekolog tarafından yapılır.
Çikolata kisti ameliyatı nasıl yapılır, nüks eder mi?
Çoğunlukla laparoskopi (kapalı yöntem) ile kist kapsülüyle birlikte çıkarılır. Ameliyat sonrası kist ve yakınmalar tekrar edebilir; hormonal tedavi bu riski azaltabilir. Rahim ve yumurtalıkların alınması yalnızca çocuk isteği olmayan seçilmiş hastalarda düşünülür.
Çikolata kisti kaç santimde ameliyat edilir?
Ameliyat kararı yalnızca boyuta göre verilmez. Şiddetli ağrı, kistin hızlı büyümesi, görüntüsünde şüpheli bulgu ya da tüp bebek öncesi gerekçeler birlikte değerlendirilir. Gebe kalmak isteyen kadında ameliyat yumurtalık rezervini azaltabileceği için karar dikkatle verilir.
Çikolata kisti ameliyatı yumurtalık rezervini etkiler mi?
Kist çıkarılırken sağlam yumurtalık dokusu da azalabilir ve AMH değeri düşebilir. Bu nedenle özellikle çocuk isteyen kadınlarda ameliyat kararı ve cerrahi teknik, doğurganlık hedefleriyle birlikte planlanır. Ameliyat öncesi yumurtalık rezervi değerlendirilir.
Çikolata kisti gebeliğe engel olur mu?
Çikolata kisti ve endometriozis gebe kalmayı zorlaştırabilir; yapışıklıklar tüpleri bozabilir, yumurtalık rezervi azalabilir. Ancak çoğu kadın doğal yolla ya da yardımcı üreme yöntemleriyle gebe kalabilir. Gebelik planı olan kadınlar durumlarını jinekoloğuyla görüşmelidir.
Çikolata kisti varken gebelik ve doğum nasıl seyreder?
Çikolata kisti olan kadınlar gebe kalabilir ve doğum yapabilir. Gebelik sırasında kist genellikle küçülür ya da değişmez, ultrasonla izlenir. Gebelikte endometriozis için hormonal ilaç kullanılmaz. Şiddetli karın ağrısı olursa vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.
Çikolata kisti kansere dönüşür mü?
Çikolata kistleri büyük çoğunlukla iyi huyludur. Endometriozisi olan kadınlarda bazı yumurtalık kanseri türleri için risk hafif artmış olabilir, ancak mutlak risk düşüktür. Hızla büyüyen, içinde katı alanlar bulunan kistler ya da menopozda yeni ortaya çıkan kistler jinekolog tarafından daha yakından değerlendirilir.
Çikolata kisti patlarsa ne olur, ölüm riski var mıdır?
Nadiren kist yırtılabilir ve içeriği karın boşluğuna yayılarak ani şiddetli ağrı, bulantı ve ateşe neden olabilir. Bu bir acil durumdur ve hızla tedavi edilirse ciddi sonuçlar genellikle önlenir. Çikolata kisti kendi başına nadiren yaşamı tehdit eder ancak şiddetli karın ağrısında beklemeden acile başvurmak gerekir.
Çikolata kisti kendiliğinden geçer mi?
Çikolata kisti genellikle kendiliğinden kaybolmaz. Belirti vermeyen küçük kistler yalnızca ultrasonla izlenebilir. Menopozdan sonra hormonların azalmasıyla kistler küçülebilir, ancak bu bir tedavi yöntemi değildir.
Çikolata kisti tedaviden sonra tekrar eder mi?
Evet, ameliyattan ya da ilaç tedavisinden sonra çikolata kisti ve yakınmalar tekrarlayabilir. Ameliyat sonrası hormonal tedavi nüks riskini azaltabilir. Nüks açısından doktorun belirlediği aralıklarla ultrason kontrolü önemlidir.
Çikolata kistinde hangi besinler faydalıdır?
Çikolata kistini küçülttüğü kanıtlanmış belirli bir besin ya da bitkisel ürün yoktur. Soğan suyu, bitkisel yağlar ya da tohum gibi ürünlerin kisti azalttığına dair bilimsel kanıt sınırlıdır. Dengeli ve çeşitli beslenme genel sağlık için önerilir; kullanmak istediğiniz takviyeleri doktorunuza danışın.
Çikolata kistinde acile ne zaman gidilmelidir?
Ani başlayan ve giderek artan şiddetli karın ağrısı, ateş, bulantı-kusma, bayılma hissi ya da soğuk terleme kist yırtılması ya da yumurtalık torsiyonu gibi acil durumları düşündürebilir. Bu belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.
Çikolata kistinde hangi bölüme başvurulmalıdır?
Çikolata kistinden şüphelenen ya da tanı almış kadınlar kadın hastalıkları ve doğum (jinekoloji) bölümüne başvurmalıdır. Gebe kalmakta güçlük varsa üreme endokrinolojisi ve tüp bebek birimleri de değerlendirmeye katılabilir.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Endometriosis
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Endometriosis
- Cleveland Clinic. Endometriosis: Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment
- Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi (DergiPark). Endometrioma için biyobelirteç olarak immatür granülosit yüzdesi
- Türk Jinekolojik Onkoloji Dergisi (DergiPark). OVERYAN ENDOMETRİOZİS’E SEKONDER CA-125 YÜKSEKLİĞİ