Labial Füzyon (Genital Bölgede Yapışıklık) Ameliyatı

Labial füzyon (labial adezyon, labial sineşi), vajina girişinin iki yanındaki küçük dudakların (labia minora) birbirine yapışması, ince bir doku köprüsüyle birleşmesidir. En sık 3 aylık ile 6 yaş arasındaki kız çocuklarında, özellikle 1-2 yaşlarında görülür. Yapışıklık kısmi olabildiği gibi vajina girişini ve bazen idrar deliğinin çevresini örtecek kadar geniş de olabilir. Yetişkinlerde nadiren doğum sonrası ya da menopoz sonrası dönemde görülür.

Labial füzyon çoğu çocukta belirti vermez, zararsızdır ve sıklıkla ergenlikle birlikte kendiliğinden açılır. Bu nedenle çoğu zaman tedavi gerekmez; yalnızca izlenir. Belirti varsa ilk tedavi doktorun yazdığı östrojen kremidir. Cerrahi ayırma yalnızca idrar yapmayı ciddi biçimde engelleyen, idrarın vajinada birikmesine yol açan ya da krem tedavisine yanıt vermeyen çok az sayıda çocukta düşünülür. İşlem kısadır ve çoğu zaman aynı gün taburcu olunur. Yapışıklığın tekrarlaması mümkündür.

Labial Füzyon Nedir?

Küçük dudakların iç yüzeyleri birbirine yapışarak vajina girişini kısmen ya da tamamen örter. Çoğu çocukta yapışıklık ince, saydam bir çizgi gibi görülür ve ortada küçük bir açıklıktan idrar çıkışı devam eder. Yapışıklığın açıklığı ne kadar küçükse idrar sorunları olasılığı o kadar artar.

Kimlerde Görülür?

Kız çocuklarının küçük bir bölümünde (yaklaşık yüzde 2 civarında) görülür ve en sık bebeklik ve ilk çocukluk döneminde ortaya çıkar. Ergenlikle birlikte vücut östrojen üretmeye başladığında çoğu yapışıklık kendiliğinden çözülür. Yetişkinlerde doğum sonrası ya da menopoz sonrası düşük östrojen düzeylerine bağlı olarak nadiren görülür.

Neden Olur?

Kesin nedeni bilinmez. Çocukluk döneminde vücuttaki östrojen düzeyinin düşük olması, bölgedeki ince derinin yapışmaya yatkın olmasına neden olur. Bölgede tekrarlayan tahriş ya da iltihap (bez dermatiti, vulvovajinit, sürtünme) yapışmayı kolaylaştırabilir. Aşağıdakiler tahrişe yol açabilen etkenlerdir:

• Pişik, bez dermatiti ve idrar ya da dışkı ile uzun süre temas
• Alkol ya da koku içeren ıslak mendiller, sabun, şampuan ve köpüklü banyo ürünleri
• Genital bölgenin aşırı ya da sert sürtünmeyle temizlenmesi
• Bölgede enfeksiyon, egzama ve bazı deri hastalıkları

Labial füzyon, ebeveynin ihmalinden ya da yetersiz hijyen gösteriyor olmasından kaynaklanan bir durum değildir. Bu nedenle suçlu aramak gerekmez; bölgeyi hafifçe ve nazikçe temizlemek, tahriş edici ürünlerden uzak durmak yeterlidir.

Belirtileri

• Belirtisiz olabilir: Çoğu çocukta hiçbir şikayet olmaz. Anne baba bez değiştirirken ya da banyo sırasında fark eder, ya da doktor muayenede saptar.
• İdrar akışında değişiklik: İdrarın damla damla ya da ince ve yönü değişmiş şekilde gelmesi; idrar yaptıktan sonra damlama.
• Genital bölgede ağrı ya da rahatsızlık: Çocuğun huzursuzluğu, bölgeyi ellemesi.
• İdrar yolu enfeksiyonu ve akıntı: İdrarın vajinada birikmesi nedeniyle tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ya da kötü kokulu akıntı görülebilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı doktorun genital bölgeyi muayenesiyle konur; çoğu zaman görüntüleme ya da kan testi gerekmez. Çocuğun sık idrar yolu enfeksiyonu geçirmesi gibi bir durum varsa idrar tahlili istenebilir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, belirti olup olmadığına göre belirlenir:

• İzleme: Belirti vermeyen, idrar yapmayı engellemeyen yapışıklıklarda tedavi önerilmez. Çoğu çocukta yapışıklık zamanla kendiliğinden açılır. Bu dönemde bölgeyi sabunsuz, nazikçe temizlemek ve tahriş edici ürünlerden kaçınmak yeterlidir.
• Östrojen kremi: Belirti varsa ilk seçenek doktorun yazdığı östrojen içeren kremdir. Doktorun anlattığı şekilde ve belirlenen süre kadar, yapışıklık çizgisine ince bir tabaka olarak sürülür. Çoğu çocukta birkaç hafta içinde yapışıklık açılır. Krem sırasında bölgede geçici tahriş, kızarıklık, nadiren meme ucunda renk koyulaşması ya da hassasiyet görülebilir; bu etkiler genellikle kısa süreli kullanımda geçicidir.
• Kortikosteroid kremi: Bazı doktorlar östrojen yerine ya da östrojenle birlikte, ya da östrojene yanıt alınamazsa betametazon gibi bir kortikosteroid kremi önerebilir. Süreyi ve dozu doktor belirler.
• Muayenehanede manuel (elle) ayırma: Bazı merkezlerde, çocuk iş birliği yapabiliyorsa, uyuşturucu krem kullanılarak doktor tarafından yapışıklık hafifçe ayrılır. Bu işlemi evde ebeveynin yapmaya çalışması doğru değildir.
• Cerrahi ayırma: Yalnızca krem tedavisine yanıt vermeyen, idrar yapmayı ciddi biçimde engelleyen ya da idrarın vajinada birikip tekrarlayan enfeksiyonlara neden olduğu durumlarda düşünülür.

Ameliyat Kimlere Önerilir?

• İdrar yapamayan ya da idrar yapmakta ciddi zorlanan çocuklar (idrar yapamama acil durumdur)
• İdrarın vajinada birikmesi ve idrar sonrası damlama ya da bölgede yanma olanlar
• Östrojen ve diğer krem tedavilerine rağmen yapışıklığı açılmayan ve belirti vermeye devam edenler
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonuna yapışıklığın neden olduğu düşünülenler

Yalnızca görünümü nedeniyle ya da belirtisiz yapışıklıklar için ameliyat önerilmez. Yetişkinlerde de önce lokal östrojen gibi tedaviler denenir; cerrahi ayırma nadir bir seçenektir.

Ameliyat (Cerrahi Ayırma) Nasıl Yapılır?

Cerrahi ayırma kesi ya da dikiş gerektirmeyen basit bir işlemdir. Doktor, yapışık dudakları künt bir alet ya da pamuklu bir çubukla nazikçe ayırır. İşlem ağrılı ve çocuk için korkutucu olabileceği için küçük çocuklarda genellikle genel anestezi ya da derin sedasyon, işbirliği yapabilen büyük çocuklarda lokal anestezi kullanılır. İşlem kısa sürer ve genellikle aynı gün evine dönülür. Ardından doktorun önerdiği kremle birlikte, yapışıklığın tekrarlamaması için genellikle birkaç hafta boyunca vazelin ya da pişik kremi gibi bir koruyucu sürülür.

Riskler ve Komplikasyonlar

• Yapışıklığın tekrarlaması: Hem krem hem cerrahi tedaviden sonra sık görülür. Çoğu zaman yeniden tedavi ile çözülür ve ergenlikle birlikte kendiliğinden düzelir.
• Ağrı ve hassasiyet: İşlem sonrası birkaç gün boyunca bölgede hafif yanma ve ağrı olabilir.
• Kanama ve tahriş: Ayrılan yüzeylerde hafif kanama ve kızarıklık görülebilir.
• Enfeksiyon: Nadirdir; bölge temiz tutulursa riski düşüktür.
• Anestezi ile ilgili riskler: Genel anestezi kullanılırsa bulantı, kusma ve uyku hali gibi geçici etkiler olabilir; ciddi komplikasyonlar nadirdir.
• Kremlere bağlı etkiler: Östrojen kremi geçici cilt tahrişine ve nadiren meme ucunda hassasiyete yol açabilir; kortikosteroid kremleri uzun süre sürülürse deride incelmeye neden olabilir.

Labial füzyon ileride doğurganlığı ya da cinsel yaşamı olumsuz etkilemez.

Muayene ve Karar Süreci

Ameliyat kararı öncesinde çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk cerrahisi ya da çocuk jinekolojisi ile ilgilenen bir doktor çocuğu muayene eder. Yapışıklığın ne kadar geniş olduğu, idrar çıkışının engellenip engellenmediği ve idrar yolu enfeksiyonu öyküsü değerlendirilir. Daha önce kullanılan kremleri ve tedavilere yanıtı doktorunuza söyleyin; bu bilgi tedavi planını belirler.

Tetkikler

Çoğu çocukta ayrıca bir tetkik gerekmez. İdrar yolu enfeksiyonundan şüpheleniliyorsa idrar tahlili yapılır. Genel anestezi planlanıyorsa anestezi ekibinin istediği kan tetkikleri, çocuğun yaşına ve sağlık durumuna göre yapılabilir.

Anestezi Değerlendirmesi

Genel anestezi ya da sedasyon planlanıyorsa anestezi uzmanı çocuğun sağlık öyküsünü, kullandığı ilaçları, alerjilerini ve daha önceki anestezi deneyimini sorar. Bu görüşmede ilaç alerjisi, kronik hastalık, soğuk algınlığı ve solunum yolu enfeksiyonu belirtilerini mutlaka söyleyin.

İlaçlar

Çocuğun kullandığı tüm ilaçları ve kremleri doktora bildirin. Doktor izin vermedikçe düzenli kullanılan ilaçları bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Açlık

Genel anestezi ya da sedasyon uygulanacaksa çocuğun yaşına göre açlık süreleri belirlenir. Katı yiyecekler çoğunlukla işlemden 6 saat önce, berrak sıvılar ise yaklaşık 2 saat öncesine kadar serbesttir; bebeklerde anne sütü ve mama için süreler farklıdır. Kesin süreyi anestezi ekibi ve hastane size bildirir. Bu talimata uymak, anestezi sırasında mide içeriğinin solunum yoluna kaçma riskini azaltır. Lokal anestezi ile yapılacak küçük işlemlerde açlık gerekmeyebilir; bunu da hastaneden öğrenin.

Ebeveyn İçin Hazırlık

• Çocuğa işlemi yaşına uygun, sakin bir dille anlatın. Korkutucu ya da ağrılı olacağı yönünde sözler kullanmayın.
• Sevdiği oyuncağını ya da battaniyesini yanınıza alın.
• Çocuk için ameliyat sonrası rahat, pamuklu iç çamaşırı ve bol kıyafet hazırlayın.
• İşlem günü doktorun söylediği saatte hastanede olun. Çocuğun yanında bir ebeveynin bulunmasına çoğu merkez izin verir; bunu önceden öğrenin.

İşlem Günü

İşlemden sonra çocuk anestezinin etkisi geçene kadar gözlem odasında (uyanma odası) izlenir. Çoğu zaman yoğun bakım gerekmez. Çocuk uyandıktan, içebildiği ve idrarını yapabildiği görüldükten sonra genellikle aynı gün taburcu edilir.

Ağrı ve Rahatsızlık

İşlem sonrası birkaç gün hafif ağrı, yanma ya da hassasiyet olabilir. Doktorunuzun önerdiği ağrı kesiciyi çocuğun yaşına ve kilosuna uygun dozda kullanın. Bölgeye kendi kendinize ilaç, merhem ya da buz sürmeyin.

İdrar Yapma

Çocuk işlemden sonraki ilk günlerde idrar yaparken yanma ya da korku nedeniyle zorlanabilir. Ilık suda oturmak idrar yapmayı kolaylaştırabilir. İdrar yapamıyorsa ya da uzun süredir idrar yapmamışsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.

Yapışıklığın Tekrarlamasını Önleme

• Koruyucu krem: Doktorun önerdiği krem, vazelin ya da pişik kremi, önerilen süre boyunca, genellikle birkaç hafta, ince bir tabaka halinde dudakların iç yüzeyine sürülür. Kullanım şeklini ve süresini doktorunuz belirler; bu süreyi kendiniz uzatmayın ya da kısaltmayın.
• Östrojen ya da steroid kremleri: Doktor ek krem önermişse tarif edilen süre ve dozda kullanın.

Hijyen ve Günlük Bakım

• Bölgeyi ılık su ile, yumuşak hareketlerle ve önden arkaya doğru yıkayın; sert sürtmeyin.
• Sabun, şampuan, köpüklü banyo ürünleri ve alkol ya da koku içeren ıslak mendillerden kaçının. Gerekirse kokusuz, alkolsüz ve hassas ciltler için üretilmiş ürünler kullanılabilir; doktorunuza danışın.
• Bölgeyi yıkadıktan sonra kurulayın, ancak sert ya da hızlı silmeyin.
• Pamuklu, bol iç çamaşırı tercih edin; bezde bebeği uzun süre ıslak bırakmayın.
• Çocuk bezi ve iç çamaşırını sık değiştirin.

Günlük Yaşama Dönüş

Çocuk genellikle ertesi gün ya da birkaç gün içinde okula ya da kreşe dönebilir. İlk günlerde bölgeyi zorlayan sert oyunlardan, bisiklet ve benzeri sürtünme yapan aktivitelerden kaçınmak rahatlık sağlar. Duş ya da ılık banyo genellikle serbesttir; çok sıcak su ve uzun süre suda kalmak tahrişi artırabilir. Hekiminiz farklı bir şey söylediyse ona uyun.

Kontroller

İlk kontrol genellikle işlemden bir ya da birkaç hafta sonra yapılır. Sonrasında yapışıklık tekrarlarsa ya da belirti olursa tekrar kontrole gelinir. Her yıl rutin bir kontrol gerekmez; belirti yoksa ek kontrol gerekmeyebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

• İdrar yapamama ya da idrar yaparken şiddetli ağrı (acil durum)
• Ateş, bölgede artan kızarıklık, şişlik, irin ya da kötü kokulu akıntı
• Durmayan ya da fazla kanama
• Krem sonrası yaygın döküntü, şişlik ya da kaşıntı
• Yapışıklığın yeniden belirmesi ya da idrar akışının tekrar ince ve damlama şeklinde olması