TEDAVİ

Sedef Tedavisi

Sedef tedavisi, kronik seyreden sedef hastalığında deri bulgularını ve kaşıntıyı kontrol altına almayı hedefler. Topikal ilaçlar, fototerapi, ağızdan alınan sistemik ilaçlar ve biyolojik tedavilerden hastaya uygun olan seçilir.

Son güncelleme: 18.11.2026
Sedef Tedavisi

Özet

Sedef (psoriasis), bağışıklık sisteminin aracılık ettiği, kronik ve dalgalı seyreden bir deri hastalığıdır. Deride kırmızı, kalınlaşmış ve gümüşi pullarla kaplı plaklar oluşur; kafa derisi, dirsek, diz ve bel bölgesi sık tutulur. Bulaşıcı değildir. Dünya genelinde nüfusun yaklaşık %2-3'ünü etkilediği tahmin edilir.

Sedefin kesin ve kalıcı bir tedavisi yoktur, ancak uygun tedaviyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve hastalığın sakin geçtiği uzun dönemler sağlanabilir. Tedavi seçimi hastalığın yaygınlığına, tutulan bölgelere, eklem tutulumuna, eşlik eden hastalıklara ve hastanın tercihlerine göre dermatolog tarafından yapılır.

Tedavi basamakları topikal (cilde sürülen) ilaçlar, fototerapi (kontrollü ışık tedavisi), ağızdan ya da enjeksiyonla alınan sistemik ilaçlar ve biyolojik tedavilerdir. Hafif hastalıkta genellikle topikal tedavi yeterli olur; orta ve ağır hastalıkta fototerapi, sistemik ya da biyolojik ilaçlar gündeme gelir. Hastalık ve tedaviler düzenli doktor takibi gerektirir.

Hakkında

Sedefte bağışıklık sistemi hücreleri deride aşırı etkinleşir ve deri hücrelerinin çok hızlı çoğalmasına yol açar. Bu nedenle sedef bir bağışıklık yetersizliği değil, bağışıklık sisteminin aşırı ve yanlış yönlendirilmiş çalışmasıyla ilgilidir. Genetik yatkınlık önemlidir; stres, boğaz enfeksiyonları, cilt travması, sigara, alkol, aşırı kilo ve bazı ilaçlar (örneğin lityum, beta bloker ve sıtma ilaçları) alevlenmeyi tetikleyebilir.

Tedavinin hedefi hastalığı tamamen yok etmek değil, plakları ve kaşıntıyı mümkün olduğunca azaltmak, alevlenmeleri seyreltmek, yaşam kalitesini artırmak ve eklem hasarı gibi komplikasyonları önlemektir. Sedefli hastalarda sedef artriti, kalp-damar hastalığı, şeker hastalığı, şişmanlık ve depresyon riski artabildiğinden bu durumlar da takip edilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Deride yeni başlayan, geçmeyen pullu ve kırmızı lekeler, tırnak değişiklikleri ya da kafa derisinde yoğun kepeklenme varsa dermatolog değerlendirmesi gerekir. Aşağıdaki durumlarda ise gecikmeden başvurulmalıdır:

  • Sabah tutukluğu, parmakların sosis gibi şişmesi, topuk, bel veya eklem ağrısı (sedef artriti olabilir)
  • Tedaviye rağmen yaygınlaşan ya da hayat kalitesini bozan döküntü
  • Tüm vücudu saran kızarıklık, soyulma, ateş ve titreme (acil durum)
  • Vücutta yaygın irinli kabarcıklar ve ateş (acil durum)
  • Lezyonlarda ağrı, sıcaklık, akıntı gibi enfeksiyon belirtileri

Tedavi Türleri

Topikal Tedaviler

Nemlendiriciler ve Pul Yumuşatıcılar

Düzenli nemlendirici kullanımı kuruluğu, kaşıntıyı ve pullanmayı azaltır; hemen her tedavi planının parçasıdır. Salisilik asit ya da üre içeren ürünler kalın pulların uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir ancak geniş alanlarda ve çocuklarda doktor önerisiyle kullanılmalıdır.

Topikal Kortikosteroidler

İltihabı ve kaşıntıyı baskılayan, hafif ve orta hastalıkta en sık kullanılan ilaç grubudur. Güç dereceleri farklıdır; yüz, koltuk altı ve kasık gibi ince derili bölgelerde güçlü steroidler kullanılmamalıdır. Uzun süre ve geniş alanda kullanımda cilt incelmesi, çatlaklar ve ilaca alışma görülebilir; kullanım süresi ve miktarı doktorun önerdiği şekilde olmalıdır.

D Vitamini Türevleri ve Kombinasyonlar

Kalsipotriol gibi D vitamini türevleri deri hücrelerinin çoğalmasını yavaşlatır ve sıklıkla kortikosteroidle kombine edilir. Tahriş yapabilir; fazla miktarda kullanılırsa kandaki kalsiyumu etkileyebileceğinden önerilen miktarı aşmayın.

Diğer Topikal Seçenekler

Kalsinörin inhibitörleri yüz ve kıvrım bölgelerinde, tazaroten gibi retinoidler bazı plaklarda doktor önerisiyle kullanılabilir. Kömür katranı eskiden beri kullanılan bir seçenektir ancak kokusu, cilt tahrişi ve güneşe duyarlılık gibi dezavantajları vardır. Ardıç katranı ve diğer bitkisel ürünlerin sedefteki etkisine dair bilimsel kanıt sınırlıdır; kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Fototerapi (Işık Tedavisi)

Dar Bant UVB

Dar bant UVB (311 nm), yaygın plaklı sedefte yaygın kullanılan ve genellikle haftada 2-3 seansla birkaç hafta uygulanan yöntemdir. Cildin tamamı ya da bir bölümü kontrollü olarak ışığa maruz bırakılır. Kızarıklık, kuruluk ve kaşıntı görülebilir; fazla doz yanığa yol açabilir. Seans sayısı ve dozlar kişiye göre dermatolog tarafından ayarlanır.

PUVA ve Odaklı Tedaviler

PUVA, ışık duyarlılaştırıcı ilaçla birlikte UVA ışığının kullanıldığı bir yöntemdir; uzun vadede cilt kanseri riski nedeniyle seçilmiş hastalarda ve sınırlı sürede uygulanır. Sınırlı plaklarda yalnız hastalıklı bölgeye ışık veren excimer lazer ve benzeri cihazlar kullanılabilir. Fototerapide uzun vadeli cilt yaşlanması ve cilt kanseri riski doz ve süreyle ilişkili olduğundan seanslar mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır; kendi başına güneşlenme ya da solaryum fototerapi yerine geçmez.

Sistemik (Ağızdan ya da Enjeksiyonla) Tedaviler

Geleneksel Sistemik İlaçlar

Metotreksat, siklosporin, asitretin ve dimetil fumarat gibi ilaçlar orta ve ağır hastalıkta ya da topikal ve ışık tedavisine yanıt alınamayan durumlarda kullanılır. Her ilacın kendine özgü riskleri vardır: karaciğer ve kan sayımı, böbrek ve tansiyon takibi gerekebilir; metotreksat, asitretin ve bazı diğerleri gebelikte kullanılamaz. Bu ilaçlar düzenli kan tetkikleri ve doktor kontrolü gerektirir.

Apremilast ve Diğer Küçük Molekül İlaçlar

Apremilast gibi ağızdan alınan yeni ilaçlar bağışıklık sinyalinin belirli noktalarını hedefler. Bulantı, ishal ve baş ağrısı gibi yan etkileri olabilir; uygunluğuna dermatolog karar verir.

Biyolojik İlaçlar

Biyolojik ilaçlar, sedefte rol oynayan TNF, IL-17, IL-23 gibi bağışıklık proteinlerini hedef alan ve enjeksiyonla uygulanan ilaçlardır. Orta ve ağır hastalıkta, diğer tedavilere yanıt alınamayan ya da kullanılamayan durumlarda ve sedef artritinde seçilebilir; birçok hastada deri bulgularını belirgin azaltır. Enfeksiyon riskinde artış olabileceğinden başlamadan önce tüberküloz ve hepatit gibi taramalar yapılır, kullanım sırasında düzenli kontrol gerekir. Aktif enfeksiyon, gebelik ve bazı hastalıklarda uygun olmayabilir.

Dikkat Edilecek Noktalar

Ağızdan ya da enjeksiyonla kortizon sedef tedavisinde önerilmez; ilaç kesildiğinde hastalık şiddetle alevlenebilir. Reçeteli ilaçları doktora danışmadan başlamayın, bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin.

Destekleyici Yaklaşımlar

Kilo kontrolü, sigaranın ve alkolün azaltılması, stres yönetimi, deriyi travmadan korumak ve nemlendirmek tedaviye katkı sağlar. Sedef psikolojik yük oluşturabilir; kaygı, çökkün duygu durumu ya da sosyal geri çekilme varsa psikolojik destek alınmalıdır. Beslenme takviyeleri, bitkisel yağlar ve diyetlerin sedefe etkisi konusunda kanıt sınırlıdır; kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Tedavi Öncesi

Tanı çoğunlukla dermatologun muayenesiyle konur. Doktor plakların görünümünü, kafa derisi, tırnak ve kıvrım bölgelerini inceler; belirsiz durumlarda deri biyopsisi alabilir. Hastalığın yaygınlığı vücut yüzey alanı yüzdesi ya da PASI gibi skorlarla, yaşam kalitesine etkisi anketlerle değerlendirilir.

Doktora Anlatılması Gerekenler

  • Yakınmaların başlangıç zamanı, tetikleyici olabilecek durumlar (stres, enfeksiyon, yeni ilaç)
  • Daha önce kullanılan kremler ve ilaçlar ile yanıtları
  • Eklem ağrısı, sabah tutukluğu ya da tırnak değişiklikleri
  • Kullanılan tüm ilaçlar, vitamin ve bitkisel ürünler, alkol ve sigara kullanımı
  • Gebelik planı, emzirme, karaciğer ya da böbrek hastalığı, enfeksiyon öyküsü

Tetkikler

Sistemik ya da biyolojik tedavi planlanıyorsa kan sayımı, karaciğer ve böbrek testleri, hepatit B ve C taraması, tüberküloz taraması (cilt testi ya da kan testi) ve gerekirse gebelik testi istenir. Kan şekeri, kolesterol ve tansiyon gibi eşlik eden risk faktörleri de değerlendirilir. Eklem yakınması varsa romatoloji görüşü istenebilir.

Hazırlık

Tedavi seçenekleri, beklenen fayda ve olası yan etkiler doktorla konuşulmalı, hasta olarak beklentiler ve hayat tarzı da planlamaya katılmalıdır. Fototerapi için seanslara düzenli gelebilmek gerekir. Kendi başınıza güçlü steroid kremleri ya da bitkisel ürünleri kullanmak değerlendirmeyi güçleştirebilir; kullandıklarınızı doktorunuza söyleyin.

Tedavi Sonrası

Sedef kronik bir hastalıktır; tedavi hastalığı tamamen ortadan kaldırmaktan çok kontrol altında tutmayı hedefler. Topikal tedavilerde etki genellikle birkaç hafta, fototerapide 1-2 ay, sistemik ve biyolojik ilaçlarda ise birkaç hafta ile birkaç ay içinde görülür. Plaklar düzeldikten sonra tedavi sıklığı azaltılabilir ya da bakım tedavisine geçilebilir; belirtiler tekrarlarsa plan yeniden değerlendirilir.

Takip ve İlaç Kullanımı

  • Doktor kontrollerini aksatmayın; sistemik ve biyolojik ilaçlarda kan tetkikleri düzenli yapılır.
  • İlaçları doktorun önerdiği şekilde kullanın; kendiliğinden bırakmak ya da dozu değiştirmek alevlenmeye yol açabilir.
  • Gebelik planlıyorsanız tedavi planını gebelikten önce doktorunuzla konuşun.
  • Aşı ve enfeksiyon durumunuzu, bağışıklığı baskılayan ilaç kullanıyorsanız, doktorunuzla gözden geçirin.

Günlük Yaşam ve Cilt Bakımı

  • Cildi günlük nemlendirin, çok sıcak ve uzun duştan, sert sabunlardan kaçının.
  • Cildi kaşımaktan, yolmaktan ve yaralanmadan koruyun; yeni plaklar travma bölgesinde çıkabilir.
  • Güneşe ölçülü çıkın: kısa süreli güneş birçok hastaya yararlı olabilir, ancak güneş yanığı alevlenmeyi tetikler; fototerapi alıyorsanız doktorunuza danışın.
  • Sigara ve alkolü azaltın veya bırakın, kilonuzu kontrol altında tutun, Akdeniz tipi dengeli beslenin.
  • Vitamin A ve diğer takviyeleri doktora danışmadan almayın; özellikle asitretin kullananlarda A vitamini takviyesi tehlikelidir.

Ne Zaman Başvurulmalı?

İlaçlara rağmen lezyonlar yaygınlaşıyor ya da yaşam kalitesi bozuluyorsa, eklem ağrısı veya sabah tutukluğu ortaya çıkıyorsa, ilaç yan etkisi şüphesi (sarılık, ateş, kolay morarma, sürekli ishal, tekrarlayan enfeksiyon) varsa doktorunuza başvurun. Tüm vücudu saran kızarıklık ve soyulma, irinli kabarcıklar ya da ateşle birlikte yaygın döküntü varsa acil servise gidin.

Sık Sorulan Sorular

Sedef hastalığı tamamen geçer mi?

Sedefin kesin ve kalıcı bir tedavisi yoktur, ancak uygun tedaviyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve uzun süre sakin geçebilir. Hastalık zaman zaman tekrarlayabilir. Bu nedenle hedef, alevlenmeleri azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır.

Sedef tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?

Hafif hastalıkta nemlendirici ve topikal ilaçlar, yaygın hastalıkta fototerapi, orta ve ağır hastalıkta ağızdan alınan sistemik ilaçlar ve biyolojik ilaçlar kullanılır. Seçim hastalığın yaygınlığına, eklem tutulumuna ve kişinin durumuna göre dermatolog tarafından yapılır.

Sedef için kullanılan kremler hangileridir?

Nemlendiriciler, kortikosteroid içeren kremler, D vitamini türevleri (kalsipotriol), kalsinörin inhibitörleri ve bazı kombinasyon ürünleri kullanılabilir. Hangi ilacın hangi bölgede ve ne kadar süre kullanılacağını doktor belirler. Yüz ve kıvrım bölgelerinde güçlü steroidler kendi kendine kullanılmamalıdır.

Fototerapi nasıl uygulanır, riskleri nelerdir?

Dar bant UVB genellikle haftada 2-3 seans, birkaç hafta boyunca kontrollü cihazda uygulanır. Kızarıklık, kuruluk ve kaşıntı görülebilir; fazla doz yanığa neden olabilir. Uzun vadede cilt yaşlanması ve cilt kanseri riski doz ve süreyle ilişkilidir, bu yüzden yalnız doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Sedef hastalığında biyolojik ilaçlar nedir, kimlere uygulanır?

Biyolojik ilaçlar, sedefteki bağışıklık yolaklarının belirli noktalarını hedefleyen, enjeksiyonla verilen ilaçlardır. Genellikle orta ve ağır hastalıkta ya da diğer tedavilere yanıt alınamadığında dermatolog tarafından değerlendirilir. Başlamadan önce tüberküloz ve hepatit taraması yapılır ve düzenli izlem gerekir.

Sedef tedavisi ne kadar sürer?

Sedef kronik bir hastalık olduğu için tedavi planı uzun vadelidir ancak yoğunluğu dönemsel değişir. Bir fototerapi kürü genellikle birkaç hafta sürer, topikal ve sistemik ilaçlar belirtilere göre azaltılıp artırılabilir. Tedavi süresi kişiye göre değişir ve doktor kontrolüyle belirlenir.

Sedef hastalığı bulaşıcı mıdır?

Hayır, sedef dokunma, ortak eşya ya da yüzme havuzu gibi toplu alanlar yoluyla bulaşmaz. Genetik yatkınlık nedeniyle ailede görülebilir. Sedefli bir kişinin sosyal ortamlara girmesinde sağlık açısından sakınca yoktur.

Sedefi tetikleyen faktörler nelerdir?

Stres, boğaz enfeksiyonları, cilt travması ve kaşıma, sigara, alkol, aşırı kilo, güneş yanığı ve bazı ilaçlar (örneğin lityum, beta bloker, sıtma ilaçları) alevlenmeyi tetikleyebilir. Sistemik kortizonun ani kesilmesi de şiddetli alevlenme yapabilir. Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir.

Güneş sedef hastalarına zararlı mıdır?

Ölçülü ve kontrollü güneşlenme birçok sedef hastasında plakları azaltır; fototerapinin temeli de budur. Ancak güneş yanığı yeni plak oluşumunu tetikleyebilir ve az sayıda hasta güneşte kötüleşir. Güneşe çıkma süresi ve koruyucu önlemler için doktorunuza danışın; kendi başınıza solaryum kullanmayın.

Sedef hastalığı eklem ağrısı yapar mı?

Sedefli hastaların bir kısmında sedef artriti gelişir; bu durum deri bulgularından önce ya da sonra ortaya çıkabilir. Sabah tutukluğu, parmakların şişmesi, topuk veya bel ağrısı varsa vakit kaybetmeden dermatolog ve romatoloğa başvurmak gerekir. Eklem hasarını önlemek için erken tedavi önemlidir ve ağrı kesici tek başına yeterli değildir.

Sedef hastalığı bağışıklık sistemini zayıflatır mı?

Hayır. Sedef, bağışıklık sisteminin aşırı çalıştığı bir hastalıktır, bağışıklığı zayıflatmaz. Bazı sistemik ve biyolojik tedaviler ise bağışıklığı baskıladığı için enfeksiyon riskini artırabilir. Bu yüzden enfeksiyon belirtilerini doktorunuza bildirmeniz gerekir.

Sedef hastalığı ölümcül müdür?

Sedef kendi başına ölümcül değildir. Ancak yaygın hastalıkta kalp-damar hastalığı, şeker hastalığı, şişmanlık ve depresyon gibi eşlik eden durumların riski artabileceğinden bu durumlar da takip edilmelidir. Tüm vücudu saran kızarıklık ve soyulma ya da irinli kabarcıklar acil müdahale gerektirir.

Sedef hastalığı saç dökülmesine neden olur mu?

Kafa derisi sedefi kalın pullar ve kaşıntı yapar; pulların zorla koparılması geçici saç kaybına yol açabilir. Bazı ilaçların (örneğin metotreksat, asitretin) saç dökülmesi yan etkisi vardır. Saç dökülmesi fark ederseniz ilaçları kendiliğinden bırakmayıp doktorunuza başvurun.

Sedef hastaları hamile kalabilir mi, hamilelikte tedavi nasıldır?

Sedefli kadınlar hamile kalabilir. Gebelikte nemlendiriciler, hafif topikal steroidler ve dar bant UVB genellikle kullanılabilir; metotreksat, asitretin ve PUVA ise gebelikte kullanılamaz. Hamilelik planlıyorsanız ilaçlarınızı önceden doktorunuzla gözden geçirin ve ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.

Bebeklerde ve çocuklarda sedef görülür mü?

Evet, çocuklarda ve nadiren bebeklerde görülebilir; bez bölgesinde ya da kıvrımlarda ortaya çıkabilir. Çocuklarda tedavi daha dikkatli planlanır ve ilaç dozları yaşa uygun olmalıdır. Doktora danışmadan kremler sürülmemelidir.

Sedef hastalığı tedavisinde cerrahi var mı?

Hayır, sedef için cerrahi bir tedavi yoktur. Tedavi topikal ilaçlar, fototerapi, sistemik ve biyolojik ilaçlarla yapılır. Çok nadir durumlarda tekrarlayan boğaz enfeksiyonlarıyla alevlenen bazı hastalarda bademcik ameliyatı tartışılabilir, bu yalnız doktor kararıyla olur.

Sedef hastaları evde bitkisel yöntemlerle tedavi edilebilir mi?

Ardıç katranı, bitkisel yağlar ve benzeri ürünlerin sedefteki etkisine dair bilimsel kanıt sınırlıdır ve bazıları cildi tahriş edebilir. Bu ürünleri doktorunuza danışmadan, reçeteli tedavinin yerine kullanmayın. Evde nemlendirme ve cilt bakımı ise tedaviyi destekler.

Sedef lazerle tedavi edilebilir mi?

Excimer lazer gibi odaklı ışık cihazları, vücudun sınırlı bölgelerindeki plaklarda kullanılabilir. Yaygın hastalıkta standart tedavi dar bant UVB ya da sistemik ilaçlardır. Uygunluğuna dermatolog karar verir ve seanslar doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Sedef hastalığının psikolojik etkileri nelerdir?

Görünür deri bulguları ve kaşıntı özgüveni, uykuyu ve sosyal yaşamı etkileyebilir; depresyon ve kaygı sedefli kişilerde daha sık görülür. Bu durumda doktorunuza söylemek ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir. Tedavi ve destek birlikte yaşam kalitesini artırır.

Sedef hastalığında sigara ve alkol etkili midir?

Sigara ve alkol hastalığın şiddetini ve tedaviye yanıtı olumsuz etkileyebilir; bırakmak ya da azaltmak önerilir. Metotreksat gibi bazı ilaçlar alkolle birlikte karaciğere zarar verebilir. İlaç kullanıyorsanız alkol konusunu doktorunuza danışın.

Kaynaklar

  1. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Psoriasis
  2. MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Psoriasis
  3. Cleveland Clinic. Psoriasis: What It Is, Symptoms, Causes, Types & Treatment
  4. DEÜ Tıp Fakültesi Dergisi (DergiPark). Psoriyazis vulgarisli olgularda kullanılan tedavi yöntemlerinin etkinliklerinin değerlendirilmesi
  5. Dicle Tıp Dergisi (DergiPark). Psoriasis Hastalarında Biyolojik Tedavinin Sistemik İnflamatuvar Belirteçler ve Plateletcrit Üzerine Etkisi