Sosyal Fobi
Sosyal fobi (sosyal kaygı bozukluğu), başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme ya da küçük düşme korkusu nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınmaya yol açan bir kaygı bozukluğudur. Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle belirtiler çoğu kişide belirgin…

Özet
Sosyal fobi, güncel adıyla sosyal kaygı bozukluğu, kişinin başkalarının önünde yargılanacağı, utanacağı ya da küçük düşeceği korkusunu yoğun ve sürekli yaşadığı bir kaygı bozukluğudur. Bu korku topluluk önünde konuşma, yeni insanlarla tanışma, başkalarının yanında yemek yeme ya da ortak tuvaleti kullanma gibi durumlarda ortaya çıkar. Kişi çoğu zaman bu durumlardan kaçınır ya da büyük sıkıntıyla katlanır.
Sosyal fobi sıradan utangaçlıktan farklıdır: korku ve kaçınma en az yaklaşık 6 ay sürer ve okul, iş, arkadaşlık gibi alanlarda belirgin işlev kaybına yol açar. Genellikle ergenlik döneminde başlar. Tedavi edilmezse uzun yıllar sürebilir ve depresyon ile alkol-madde kullanımı riskini artırabilir.
İyi haber, bozukluğun tedavi edilebilir olmasıdır. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve/veya ilaç tedavisi ile çoğu kişide belirtiler belirgin biçimde azalır. Tanı ve tedavi için psikiyatri uzmanına ya da klinik psikoloğa başvurulmalıdır.
Hakkında
Sosyal Fobi Nedir?
Sosyal kaygı bozukluğu, başkalarının gözü önünde olunan ya da başkalarının değerlendirebileceği durumlarda yoğun korku ve kaygı duyulmasıdır. Kişi, kaygısının fark edileceğinden (kızarma, titreme, terleme, sesin titremesi) ve bu yüzden aptal, zayıf ya da yetersiz görüleceğinden korkar. Bu korku, durumun gerçek tehlikesiyle orantısızdır.
Kaygı genellikle olaydan günler ya da haftalar önce başlar (beklenti kaygısı). Kişi korkulan durumdan kaçınır, katlanmak zorunda kalırsa ya da durumu "güvenlik davranışlarıyla" (göz temasından kaçınma, az konuşma, telefona bakma gibi) atlatmaya çalışır. Kaçınma kısa vadede rahatlatsa da korkuyu uzun vadede pekiştirir.
Tanı sistemlerinde adı DSM-IV’te "sosyal fobi" iken DSM-5’te "sosyal kaygı bozukluğu" olarak değiştirilmiştir. İki ad aynı durumu anlatır.
Sık Görülen Korku Durumları
- Topluluk önünde konuşma, sunum yapma ya da sınıfta söz alma
- Yeni insanlarla tanışma ve sohbet başlatma ya da sürdürme
- Başkalarının yanında yemek yeme, içme ya da yazı yazma
- Ortak tuvaleti kullanma
- Otorite sahibi kişilerle konuşma (amir, öğretmen, hekim)
Türleri
Yaygın (genelleşmiş) sosyal fobi: Kişi birçok sosyal durumda kaygı duyar. Sohbet, grup ortamları, yemek yeme, tuvalet kullanımı gibi çok farklı durumlar etkilenebilir.
Yalnızca performans tipi: Korku, topluluk önünde konuşma ya da sahne alma gibi belirli performans durumlarıyla sınırlıdır. Diğer sosyal ortamlarda kişi rahat olabilir.
Hangi Durumlarla Karıştırılır?
- Utangaçlık: Kişilik özelliğidir, günlük yaşamı belirgin bozmaz ve zamanla uyum sağlanır. Sosyal fobide ise sıkıntı ve kaçınma işlevselliği bozar.
- Panik bozukluk ve agorafobi: Panik bozuklukta kişi panik atağın kendisinden korkar. Sosyal fobide korku başkalarının olumsuz değerlendirmesinedir.
- Kaçıngan kişilik bozukluğu: Daha yaygın ve yaşam boyu süren bir ilişkiden kaçınma örüntüsüdür. İki durum örtüşebilir ve ayırımı uzman yapar.
- Depresyon ve diğer ruhsal durumlar: İçe kapanma depresyonda da görülür. Bazen ikisi birlikte bulunur.
Ne Kadar Yaygındır?
Sosyal kaygı bozukluğunun 12 aylık görülme sıklığı ülkelere göre belirgin biçimde değişir (yaklaşık yüzde birkaçtan yüzde 7-8’e kadar bildirilir). Genellikle çocukluk sonu ve ergenlikte başlar, kadınlarda daha sık bildirilir. Birçok kişi yıllarca tedavi aramaz ve bozukluk tanınmadan kalır.
Tedavi Seçenekleri
Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Sosyal kaygı bozukluğunda en iyi kanıta sahip psikoterapidir. Olumsuz değerlendirilme ile ilgili düşünceleri tanıyıp sorgulamayı, dikkati kendi üzerinden dışarıya çevirmeyi ve korkulan durumlara kademeli olarak yaklaşmayı (maruz bırakma) içerir. Terapi birey ya da grup biçiminde, genellikle haftalık seanslarla birkaç ay sürer. Kısa sürede çok sayıda seans gerekmez; süre kişiye göre değişir.
İlaç tedavisi: Gerekli olduğunda ya da terapiye erişilemediğinde kullanılır. İlk seçenek ilaçlar genellikle SSRI grubu antidepresanlar (örneğin sertralin, essitalopram, paroksetin) ve venlafaksindir. Etkileri çoğunlukla 4-12 hafta içinde belirginleşir ve iyileşme sonrası ilaç genellikle aylar boyunca sürdürülür. Başlangıçta bulantı, uykusuzluk, baş ağrısı gibi yan etkiler görülebilir ve çoğu zaman azalır. Bazı hekimler yalnızca performans durumlarında çarpıntı ve titremeyi azaltmak için kısa süreli ilaç önerebilir. Benzodiyazepin grubu sakinleştiriciler bağımlılık riski nedeniyle genellikle ilk tercih değildir.
Önemli uyarı: İlaçlar psikiyatri uzmanının önerisi ve takibiyle kullanılmalıdır. Doktora danışmadan başlamayın, dozu değiştirmeyin ya da aniden bırakmayın.
Destekleyici adımlar: Kaçınmayı adım adım azaltmak, düzenli uyku ve egzersiz, kafeini ve alkolü sınırlamak tedaviyi destekler. Bitkisel ürünlerin ya da takviyelerin sosyal kaygıyı tedavi ettiğine dair bilimsel kanıt sınırlıdır; kullanmadan önce doktorunuza danışın.
Nedenleri
Sosyal kaygı bozukluğunun tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, mizaç, öğrenme deneyimleri ve çevresel etkenlerin birleşimi rol oynar.
Biyolojik ve Genetik Etkenler
Aile ve ikiz çalışmaları genetik etkenlerin orta düzeyde katkısı olduğunu göstermiştir. Birinci derece akrabasında sosyal kaygı bozukluğu olanlarda risk daha yüksektir. Beyinde tehdit ve korku ile ilgili bölgelerin (amigdala gibi) ve serotonin gibi ileticilerin rolü araştırılmaktadır; bu mekanizmalar henüz tam anlaşılmış değildir.
Mizaç
Çocuklukta yeni ve tanıdık olmayan durumlar karşısında aşırı çekingen ve içe dönük olma eğilimi ("davranışsal çekingenlik"), sonradan sosyal kaygı bozukluğu gelişme riskini artırır. Çekingen her çocukta bozukluk gelişmez.
Çevresel ve Öğrenilmiş Etkenler
- Akran zorbalığı, alay edilme, dışlanma ya da topluluk önünde utandırılma gibi olumsuz sosyal deneyimler
- Aşırı eleştirel, aşırı koruyucu ya da sosyal ilişkileri kısıtlayan ve "başkaları ne der" kaygısını öne çıkaran aile ortamı
- Kaygılı ebeveynlerin davranışını model alma
- Çocukluk çağı istismarı ve ihmali (kaygı bozuklukları için genel bir risk etkenidir)
Bu etkenler bozukluğun mutlaka gelişeceği anlamına gelmez; aynı ortamda yetişen herkes etkilenmez. Aileyi suçlamak da doğru değildir, çünkü genetik ve çevresel etkenler iç içedir.
Süregelmeyi Sağlayan Mekanizmalar
Kaçınma, güvenlik davranışları, kendi üzerine aşırı odaklanma ve olayların ardından yaşanılanı olumsuz yorumlama (olay sonrası ruminasyon) kaygıyı sürdürür. Terapi bu döngüyü kırmayı hedefler.
Belirtileri
Belirtiler kişiden kişiye değişir. Genellikle bedensel, zihinsel ve davranışsal belirtiler birlikte görülür.
Bedensel Belirtiler
- Yüzde kızarma
- Ellerde titreme, sesin titremesi
- Terleme, ağız kuruluğu
- Çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma hissi
- Mide bulantısı, karın ağrısı, bağırsak yakınmaları
- Kas gerginliği, baş dönmesi
Düşünce ve Duygu Belirtileri
- "Rezil olacağım", "yetersiz kalırım", "herkes kaygılı olduğumu fark edecek" gibi düşünceler
- Hata yapmaktan ve mükemmel olamamaktan aşırı korkma
- Sosyal durumdan önce günler ya da haftalar süren beklenti kaygısı
- Durumdan sonra yaşananı tekrar tekrar düşünüp kendini eleştirme
Davranışsal Belirtiler
- Korkulan ortamlara girmeme ya da ortamı terk etme
- Göz temasından kaçınma, kısık sesle az konuşma
- Siparişi, ücreti uzatmayı ya da telefon görüşmesini başkasına yaptırma
- Başkalarının yanında yemek yememe ya da bir şey içmeme
- Okul ya da işte yeteneğinin altında görevleri tercih etme, sunum ve toplantılardan kaçınma
Çocuklarda
Çocuklarda kaygı ağlama, öfke nöbeti, donup kalma, sıkıca sarılma ya da konuşamama biçiminde görülebilir. Kaygı yalnızca yetişkinlerle değil, akranlarla birlikteyken de ortaya çıkar.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Korku ve kaçınma yaklaşık 6 aydır sürüyor ve okul, iş ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa
- Kaygıyı azaltmak için düzenli alkol ya da başka madde kullanıyorsanız
- Umutsuzluk, çökkünlük, uyku ve iştah değişikliği gibi depresyon belirtileriniz varsa
- Çocuğunuz okula gitmek istemiyor, arkadaş edinemiyor ya da konuşmuyorsa
Acil durum: Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceleri varsa gecikmeden 112’yi arayın ya da en yakın acile başvurun.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Tanı, psikiyatri uzmanı ya da klinik psikolog tarafından, görüşme ve gerekirse ölçekler kullanılarak konur. Kan testi ya da görüntüleme ile tanı konmaz; bunlar yalnızca başka bir sağlık sorununu dışlamak için istenebilir. Kişinin kendi kendine tanı koyması önerilmez.
DSM-5 Tanı Ölçütleri (Özet)
- Başkalarının değerlendirebileceği bir ya da birkaç sosyal durumda belirgin korku ya da kaygı (karşılıklı konuşma, yemek yerken gözlenme, topluluk önünde performans gibi)
- Kişi, kaygı belirtilerini göstererek olumsuz değerlendirileceğinden (utanma, küçük düşme, reddedilme) korkar
- Bu durumlardan neredeyse her zaman korkma ya da kaygı duyma
- Durumlardan kaçınma ya da yoğun sıkıntıyla katlanma
- Korku ve kaygının durumun gerçek tehlikesi ve sosyal-kültürel koşullarla orantısız olması
- Korku, kaygı ya da kaçınmanın tipik olarak en az 6 ay sürmesi
- Belirgin sıkıntıya ya da sosyal, mesleki ve diğer alanlarda işlev kaybına yol açması
- Belirtilerin bir madde, ilaç ya da başka bir tıbbi durumdan ya da başka bir ruhsal bozukluktan kaynaklanmaması
Çocuklarda kaygının yalnız yetişkinlerle değil, akranlarla birlikteyken de görülmesi gerekir.
Değerlendirme Sürecinde Neler Yapılır?
- Belirtilerin başlangıcı, süresi ve günlük yaşama etkisi sorulur.
- Depresyon, panik bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu, madde kullanımı ve kişilik özellikleri değerlendirilir.
- Gerekirse tiroit hastalığı, kafein ya da bazı ilaçların etkisi gibi bedensel nedenler dışlanır.
- Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği gibi ölçekler tanıya ve tedavi yanıtının izlenmesine yardımcı olabilir.
Risk Faktörleri
Aşağıdaki durumlar sosyal kaygı bozukluğu gelişme olasılığını artırabilir. Risk etkeni taşımak hastalık geliştireceğiniz anlamına gelmez.
Genetik Yatkınlık
Yakın akrabasında sosyal kaygı bozukluğu ya da başka kaygı bozukluğu olan kişilerde risk daha yüksektir. Çalışmalarda kalıtım payının orta düzeyde (yaklaşık yüzde 30 civarında) olduğu bildirilmiştir.
Mizaç
Çocuklukta yeni durumlardan aşırı rahatsız olma ve çekingenlik eğilimi önemli bir risk etkenidir.
Çevresel Etkenler
- Zorbalık, alay edilme, dışlanma gibi sosyal travmalar
- Çocuklukta ihmal ve istismar
- Aşırı eleştirel ya da aşırı koruyucu ebeveyn tutumu
- Olumsuz değerlendirilmeye çok önem verilen, mükemmeliyetçi aile ortamı
Diğer Etkenler
- Ergenlik dönemi: bozukluğun en sık başladığı yaş aralığıdır.
- Kadın cinsiyet: kadınlarda erkeklere göre daha sık bildirilir.
- Görünür bir fiziksel durum ya da konuşma güçlüğü (kekemelik gibi) kaygıyı artırabilir.
- Yeni bir sosyal ya da iş rolüne geçiş (yeni okul, yeni iş, sunum gerektiren görev)
Komplikasyonları
Sosyal kaygı bozukluğu tedavi edilmezse yaşam kalitesini ve gelişimi önemli ölçüde etkileyebilir. Aşağıdaki sorunların her kişide gelişmesi beklenmez; ancak risk artar.
Depresyon
Sosyal fobisi olan kişilerde depresyon sık eşlik eder. Yalnızlık, başarısızlık duygusu ve kısıtlanmış sosyal yaşam bunun zeminini oluşturabilir. Sosyal fobi depresyona "dönüşmez", ancak depresyon riskini artırır ve birlikte görüldüğünde her ikisinin de tedavi edilmesi gerekir.
Alkol ve Madde Kullanımı
Bazı kişiler sosyal ortamlarda kaygıyı azaltmak için alkol ya da başka maddelere yönelir. Bu kısa süreli rahatlama sağlasa da bağımlılık riskini artırır ve kaygıyı sonradan kötüleştirebilir. Bu eğilim fark edilirse doktora söylenmelidir.
Diğer Kaygı Bozuklukları
Panik bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu ve özgül fobiler eşlik edebilir.
İşlevsellik ve Yaşam Kalitesi
- Eğitim ve iş yaşamında başarının ve yükselmenin sınırlanması
- Arkadaşlık ve romantik ilişki kurmada güçlük, sosyal izolasyon
- Düşük benlik saygısı, değersizlik duygusu
- Çocuklarda okula gitmeme ve akademik başarı kaybı
İntihar Riski
Eşlik eden depresyon, madde kullanımı ve umutsuzluk varsa kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceleri ortaya çıkabilir. Bu düşünceler varsa gecikmeden 112’yi arayın ya da en yakın acile başvurun.
İlaç Yan Etkileri
Kullanılan antidepresanlar ilk haftalarda bulantı, uykusuzluk ya da baş ağrısı yapabilir ve bunlar çoğu kişide zamanla azalır. Yan etkiler sürüyorsa ilacı kendiniz bırakmayın, doktorunuza bildirin.
Nasıl Önlenir
Sosyal kaygı bozukluğunu tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak erken fark etme ve kaçınmayı pekiştirmeme belirtilerin kalıcı hale gelmesini azaltabilir.
Erken Fark Etme ve Destek Alma
- Çocuk ve ergende süregelen çekingenlik, okula gitmek istememe ve arkadaş edinememe gibi belirtiler küçümsenmemelidir.
- Kaygı günlük yaşamı bozmaya başladığında erken dönemde uzman desteği almak tedavi yanıtını olumlu etkiler.
Kaçınmayı Adım Adım Azaltma
Korkulan durumdan tamamen kaçınmak kaygıyı sürdürür. Küçük hedeflerle (selam vermek, kısa sohbet etmek, küçük bir grupta konuşmak) kademeli olarak sosyal ortamlara girmek yararlıdır. Zorlandığınızda bu süreci bir terapistle yürütmek daha güvenlidir.
Ebeveynler İçin Öneriler
- Çocuğu eleştirmeden ve başkalarının yanında "utangaç" diye etiketlemeden destekleyin.
- Çocuğa yaşına uygun sorumluluklar verin, çabasını ve küçük sosyal adımlarını takdir edin.
- Çocuğu kardeşi ya da arkadaşlarıyla kıyaslamayın, mükemmeliyetçi beklentiden kaçının.
- Çocuğun yerine konuşmak ve her zorlu durumdan onu korumak yerine, yanında durarak denemesine fırsat verin.
- Akranlarla oyun ve okul etkinliklerine katılımını destekleyin, gerekirse öğretmeninizle iş birliği yapın.
Genel Ruh Sağlığı Alışkanlıkları
- Düzenli uyku ve fiziksel aktivite
- Kafein ve alkolü sınırlama
- Gevşeme ve nefes egzersizleri
- Nüks belirtileri fark edildiğinde (örneğin stresli dönemlerde) erken destek arama
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Sosyal fobi nedir?
Sosyal fobi, yeni adıyla sosyal kaygı bozukluğu, başkaları tarafından değerlendirilme, utanma ya da küçük düşme korkusuyla sosyal ortamlardan kaçınmaya yol açan bir kaygı bozukluğudur. Korku durumun gerçek tehlikesiyle orantısızdır ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiler. Tedavi edilebilen bir durumdur.
Sosyal fobi ile utangaçlık aynı şey midir?
Hayır. Utangaçlık bir kişilik özelliğidir ve çoğu zaman zamanla uyum sağlanır; günlük yaşamı belirgin bozmaz. Sosyal fobide ise korku ve kaçınma yoğundur, tipik olarak en az 6 ay sürer ve okul, iş ya da ilişkilerde işlev kaybına yol açar.
Sosyal fobiniz olup olmadığını nasıl anlarsınız?
Başkalarının önünde değerlendirileceğiniz durumlarda yoğun korku yaşıyor, kızarma, titreme, terleme gibi belirtilerin fark edileceğinden çekiniyor ve bu durumlardan kaçınıyorsanız sosyal fobi olabilir. Kesin tanıyı yalnızca psikiyatri uzmanı ya da klinik psikolog koyabilir, bu nedenle belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa başvurmanız önerilir.
Sosyal fobi hangi yaşlarda başlar?
Çoğu kişide belirtiler çocukluk sonu ya da ergenlikte başlar; başlangıç yaşı ortancası yaklaşık 13 civarındadır. Daha ileri yaşta başladığı olgular da vardır. Tedavi edilmezse uzun süre devam edebilir, ancak tedaviyle belirgin düzelme beklenir.
Sosyal fobi bir hastalık mıdır?
Evet, sosyal kaygı bozukluğu tanı sistemlerinde (DSM-5 ve ICD-11) tanımlı bir ruhsal bozukluktur. Bir sosyal durumdan geçici olarak kaçınmak ya da kısa süreli çekingenlik hastalık sayılmaz. Tanı için korku ve kaçınmanın süreğen (tipik olarak en az 6 ay) ve işlevselliği bozucu olması gerekir.
Sosyal fobi tedavisi nasıl yapılır?
Tedavide bilişsel davranışçı terapi ve/veya ilaç kullanılır. Terapide olumsuz düşünceler sorgulanır ve korkulan durumlara kademeli olarak yaklaşılır. İlaç gerektiğinde genellikle SSRI grubu antidepresanlar ya da venlafaksin tercih edilir. Tedavi planı kişinin şiddetine ve tercihine göre psikiyatri uzmanıyla birlikte belirlenir.
Sosyal fobi ilaçla tedavi edilir mi?
Gerektiğinde evet. İlk basamak ilaçlar genellikle SSRI grubu antidepresanlar (örneğin sertralin, essitalopram, paroksetin) ya da venlafaksindir ve etkileri birkaç hafta içinde belirginleşir. İlaç seçimi, dozu ve süresi psikiyatri uzmanı tarafından belirlenir; doktora danışmadan başlamayın ya da bırakmayın.
Sosyal fobi tedavi süreci ne kadar sürer?
Süre kişiye ve şiddete göre değişir. Bilişsel davranışçı terapi çoğu zaman haftalık seanslarla yaklaşık 12-20 hafta sürer; daha hafif vakalarda daha kısa, ağır vakalarda daha uzun olabilir. İlaç kullanılıyorsa iyileşme sonrası genellikle aylar boyunca sürdürülür. Terapiye aktif katılım ve ev ödevleri sonucu etkiler.
Sosyal fobi kendiliğinden geçer mi?
Hafif utangaçlık zamanla azalabilir, ancak sosyal fobi çoğu zaman tedavi edilmezse uzun yıllar sürer ve kaçınma kaygıyı pekiştirir. Günlük yaşamı, okulu ya da işi etkileyen belirtilerde uzmandan destek almak önerilir.
Sosyal fobi depresyona dönüşür mü?
Sosyal fobi depresyona dönüşmez, ancak depresyon riskini artırır. Yalnızlık, başarısızlık duygusu ve sosyal çevrenin daralması depresyon için zemin hazırlayabilir. Umutsuzluk, çökkünlük ya da ilgi kaybı gelişirse psikiyatri uzmanına başvurulmalıdır.
Sosyal fobi tedavi edilirse tekrar eder mi?
Tedaviyle belirtiler çoğu kişide belirgin azalır, ancak stresli dönemlerde zaman zaman geri dönebilir. Terapide öğrenilen becerileri sürdürmek ve belirtiler geri geldiğinde erken destek almak nüks riskini azaltır. Tedavinin bitmesi kaygının bir daha asla geri gelmeyeceği anlamına gelmez.
Sosyal fobi ile panik atak aynı şey midir?
Hayır. Panik atak ani başlayan yoğun korku nöbetidir; sosyal fobide kaygı genellikle başkalarının önünde değerlendirilme korkusuna bağlı olarak ortaya çıkar. İkisi bir arada görülebilir. Ayırımı ve tanıyı uzman yapar.
Sosyal fobi kadınlarda ve erkeklerde görülme sıklığı nedir?
Çalışmalarda sosyal kaygı bozukluğu kadınlarda erkeklere göre daha sık bildirilmektedir; Türkiye verilerinde de kadınlarda yaklaşık iki kat fazla bulunmuştur. Bunun nedenleri tam bilinmez; kadınların yardım arama davranışı, sosyal beklentiler ve biyolojik etkenler tartışılmaktadır.
Sosyal fobi tedavi edilmezse neler olabilir?
Depresyon, diğer kaygı bozuklukları ve alkol ya da madde kullanım bozukluğu riski artar. Eğitim ve iş yaşamında başarı düşebilir, ilişki kurmak zorlaşabilir ve yalnızlık gelişebilir. Bu sorunların hepsi her kişide görülmez ve erken tedaviyle azaltılabilir.
Sosyal fobisi olan birine yakınları nasıl davranmalı?
Yargılamadan dinlemek, korkularını küçümsememek ve onu zorla sosyal ortama itmemek önemlidir. Küçük adımlarını takdir etmek ve uzman desteği almasını teşvik etmek yardımcı olur. Kişinin yerine konuşmak ya da tüm korkulan durumlardan onu korumak ise kaçınmayı pekiştirebilir.
Sosyal fobi için hangi doktora gidilir?
Psikiyatri uzmanına ya da klinik psikoloğa başvurulur. Çocuk ve ergenlerde çocuk ve ergen psikiyatrisi tercih edilir. İlaç tedavisi psikiyatri uzmanı tarafından yazılır; psikoterapi ise klinik psikolog ya da eğitimli psikoterapist tarafından yürütülebilir.
Çocuklarda sosyal fobi nasıl fark edilir?
Çocuklar kaygılarını ağlama, öfke nöbeti, donup kalma, sıkıca sarılma ya da konuşmama ile gösterebilir. Bu durum yalnızca yetişkinlerle değil akranlarla birlikteyken de görülür. Okula gitmek istememe, derste söz almama ve arkadaş edinememe sürüyorsa çocuk ve ergen psikiyatrisine başvurulmalıdır.
Sosyal fobisi olan biri kendi başına neler yapabilir?
Kaçınmayı küçük adımlarla azaltmak, düzenli uyku ve egzersiz, kafein ve alkolü sınırlamak ve gevşeme egzersizleri destekleyici olabilir. Bunlar profesyonel tedavinin yerini tutmaz, ancak tedaviyi destekler. Bitkisel ürünlerin etkisine dair bilimsel kanıt sınırlıdır, kullanmadan önce doktorunuza danışın.
Alkol sosyal kaygıya iyi gelir mi?
Alkol kısa süreli rahatlama verse de kaygıyı sonradan artırabilir ve bağımlılık riskini yükseltir. Sosyal ortamlarda alkole yönelme eğilimi fark ederseniz bunu doktorunuza söylemeniz önerilir.
Topluluk önünde konuşma kaygısı için ilaç kullanılır mı?
Bazı hekimler yalnızca performans durumlarında çarpıntı ve titremeyi azaltmak için kısa süreli ilaç (örneğin beta bloker) önerebilir. Bu karar kişinin kalp ve akciğer durumuna göre doktor tarafından verilir; kendi başınıza kullanmayın.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Social anxiety (social phobia)
- Cleveland Clinic. Social Anxiety Disorder (Social Phobia): Symptoms & Treatment
- Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar (DergiPark). Sosyal Anksiyete Bozukluğunda Bilişsel Davranışçı Terapi: Güncel Kavramlar
- Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar (DergiPark). Yetişkinlerde Sosyal Fobinin Tedavisinde Bilişsel Davranışçı Grup Terapisinin Etkililiği: Sistematik Bir Gözden Geçirme