HASTALIK

Özgüven Sorunu

Özgüven sorunu, kişinin kendi yeteneklerine ve değerine yeterince güvenememesidir. Tek başına bir tıbbi tanı değildir; ancak depresyon ve kaygı gibi sorunlarla birlikte görülebilir ve psikolojik destekle, gerektiğinde terapiyle, zamanla güçlendirilebilir.

Son güncelleme: 16.11.2026
Özgüven Sorunu

Özet

Özgüven, kişinin kendi yeteneklerine, kararlarına ve değerine duyduğu güvendir. Psikolojide buna yakın, ancak aynı olmayan kavramlar da vardır: benlik saygısı kişinin kendini genel olarak değerli bulmasını, özyeterlilik ise belirli bir işi başarabileceğine inanmasını anlatır. Özgüven eksikliği (düşük özgüven), kişinin kendini sürekli yetersiz görmesi, eleştirilmekten ve başarısız olmaktan aşırı çekinmesi ve bu yüzden yeni durumlardan, sorumluluklardan ve ilişkilerden kaçınmasıdır.

Özgüven sorunu kendi başına bir hastalık ya da resmî bir tanı değildir. Herkes zaman zaman kendine güvenemediği dönemler yaşar. Sorun, bu durum uzun sürdüğünde, okulu, işi, ilişkileri ve ruh sağlığını olumsuz etkilediğinde ortaya çıkar. Düşük özgüven; depresyon, kaygı bozuklukları ve sosyal kaygı ile ilişkilidir. Bazen bu sorunların nedeni, bazen sonucu olabilir.

İyi haber, özgüvenin sabit bir özellik olmadığıdır. Küçük hedefler koymak, olumsuz düşünce kalıplarını fark etmek, kendine karşı daha anlayışlı olmak ve gerektiğinde bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemlerle psikolojik destek almak özgüveni zaman içinde güçlendirebilir.

Hakkında

Özgüven Nedir?

Özgüven, kişinin kendisine ve yeteneklerine güvenmesidir. Özgüveni sağlıklı olan kişi güçlü ve zayıf yönlerini gerçekçi biçimde görebilir, hata yaptığında kendini yok saymadan ders çıkarabilir ve eleştiriyi her zaman kişisel bir saldırı olarak algılamaz. Özgüvenli olmak hata yapmamak, her zaman mutlu olmak ya da kendini üstün görmek anlamına gelmez.

Özgüven Sorunu Ne Anlama Gelir?

Düşük özgüven, kişinin kendisi hakkında sürekli olumsuz düşünmesi, başarısızlığı ve reddedilmeyi aşırı büyütmesi ve bu yüzden potansiyelinin altında kalmasıdır. Kişi çoğu zaman başarılarını şansa, başarısızlıklarını ise kendi yetersizliğine bağlar. Bu bir karakter kusuru değildir, öğrenilmiş düşünce ve davranış kalıplarının sonucudur ve değişebilir.

Özgüven Kaç Yaşında Gelişir?

Özgüven bebeklikten itibaren gelişmeye başlar ve yaşam boyunca değişir. Bebeğin ihtiyaçlarına duyarlı davranan, güven veren bir bakım, çocuğun dünyaya güven duymasına zemin hazırlar. Okul çağında başarı ve başarısızlık deneyimleri, arkadaş ilişkileri ve öğretmen tutumu, ergenlikte beden algısı ve akran kabulü özgüveni belirgin biçimde etkiler. Özgüven yetişkinlikte de iş, ilişki ve sağlık deneyimleriyle güçlenebilir ya da zayıflayabilir. Bu nedenle erken dönemde yaşanan olumsuzluklar özgüvenin kalıcı olarak yok olduğu anlamına gelmez.

Çocuklarda Özgüven Eksikliği Nasıl Fark Edilir?

  • Yeni ortamlarda aşırı çekingenlik ve yetişkinden ayrılmakta zorlanma
  • Karar vermekte güçlük, sürekli onay arama
  • Sorumluluk almaktan ve yeni şeyleri denemekten kaçınma
  • Hata yapmaktan çok korkma, "yapamam" demek
  • Duygu ve düşüncelerini ifade etmekte zorlanma, sosyal ortamlardan kaçınma
  • Sık sık suçluluk ya da utanç duygusu dile getirme

Bu davranışların bir kısmı gelişimin doğal bir parçası olabilir. Belirtiler uzun sürüyor, günlük hayatı, okul başarısını ya da arkadaşlıkları bozuyorsa çocuk psikiyatristi ya da çocuk psikoloğundan destek alınmalıdır.

Tedavi ve Destek Seçenekleri

  • Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi (BDT), olumsuz otomatik düşünceleri fark etmeye ve değiştirmeye, kaçınma davranışlarını kademeli olarak azaltmaya odaklanır ve düşük özgüven için en çok kanıtı olan yaklaşımdır. Diğer terapi yöntemleri de kişinin ihtiyacına göre kullanılabilir.
  • Kendine şefkat çalışmaları: Kendine daha anlayışlı davranmayı öğrenmek, özgüvene destek olabilir.
  • İlaç tedavisi: Düşük özgüveni doğrudan düzelten bir ilaç yoktur. Eşlik eden depresyon ya da kaygı bozukluğu varsa psikiyatrist bu durumlar için ilaç önerebilir. İlaçları doktora danışmadan başlamayın ya da bırakmayın.
  • Destek grupları ve sosyal destek: Güvenilir kişilerle konuşmak yalnızlık hissini azaltır.

Hangi uzmana başvurulacağı sorulduğunda, psikolog ve psikiyatrist ikisi de uygun bir başlangıçtır. Psikiyatrist tıp eğitimi almış hekimdir ve ilaç yazabilir; klinik psikolog ise psikoterapiyle çalışır.

Nedenleri

Özgüven sorununun tek bir nedeni yoktur. Genellikle birçok etken bir arada rol oynar: kişinin doğuştan gelen mizacı, çocuklukta yaşadığı deneyimler, çevresinden aldığı geri bildirimler ve sonraki yaşam olayları.

Aile Tutumu ve Çocukluk Deneyimleri

  • Sürekli eleştiri, küçük düşürme, aşağılama ya da başkalarıyla kıyaslama
  • Ceza ve şiddete dayalı disiplin (fiziksel şiddet hiçbir koşulda uygun bir yöntem değildir)
  • Çocuğa güvenilmemesi, "sen yapamazsın" mesajı verilmesi ve hiç sorumluluk verilmemesi
  • Sevginin yalnızca başarıya bağlanması, ihmal ya da duygusal yakınlık eksikliği
  • Aşırı koruyucu tutum, çocuğun kendi başına deneme fırsatı bulamaması
  • Ebeveynin kendi kaygısını ya da düşük özgüvenini çocuğa yansıtması

Bu etkenler özgüven sorunu olasılığını artırabilir, ancak bir kişide özgüven sorunu varsa bunun tek sorumlusu ailesidir diye düşünmek doğru olmaz. Aynı ortamda büyüyen çocuklar farklı etkilenebilir.

Okul ve Akran Ortamı

Öğretmenin sürekli olumsuz geri bildirim vermesi, akran zorbalığı, dışlanma, alay edilme ve akademik güçlükler (örneğin fark edilmemiş öğrenme güçlüğü) özgüveni zedeleyebilir. Ergenlikte beden imgesi ve akran kabulü bu etkiyi güçlendirebilir.

Yaşam Olayları ve Travma

Ağır başarısızlık, işten çıkarılma, ilişki kaybı, istismar, ihmal ve diğer travmatik yaşantılar, daha önce özgüveni yerinde olan kişilerde bile özgüven kaybına yol açabilir.

Ruhsal ve Fiziksel Etkenler

  • Depresyon, kaygı bozuklukları, sosyal kaygı, yeme bozuklukları ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi durumlar özgüveni düşürebilir.
  • Kronik hastalıklar, görünümü etkileyen sağlık sorunları, konuşma güçlükleri (örneğin kekemelik) ve engellilik, çevrenin tepkisiyle birleştiğinde özgüveni etkileyebilir.
  • Mükemmeliyetçilik ve kendini sürekli başkalarıyla kıyaslama alışkanlığı özgüveni besleyen değil, tüketen düşünce kalıplarıdır.

Belirtileri

Özgüven eksikliğinin belirtileri kişiden kişiye değişir ve hepsi aynı kişide görülmez. Aşağıdaki işaretler birçok insanda zaman zaman bulunabilir; önemli olan bunların süreklilik göstermesi ve günlük yaşamı bozmasıdır.

Düşünce ve Duygulardaki Belirtiler

  • Kendini sürekli yetersiz, değersiz ya da başkalarından aşağı görme
  • Olayların en kötü sonucunu düşünme ve başarısızlıktan aşırı korkma
  • Kendini başkalarıyla acımasızca kıyaslama
  • Övgüyü kabul edememe, başarısını küçümseme
  • Eleştiriye aşırı duyarlı olma, küçük bir eleştirinin uzun süre zihinde kalması
  • Sık suçluluk, utanç, mutsuzluk ya da kaygı duyma

Davranışlardaki Belirtiler

  • Karar vermekte zorlanma, sürekli onay ya da güvence arama
  • Hayır diyememe, başkalarını memnun etmeye çalışma
  • Yeni görevlerden, risk almaktan ve sorumluluktan kaçınma
  • Topluluk önünde konuşmaktan çekinme, fikrini açıkça söylememe
  • Sosyal ortamlardan çekilme ve içe kapanma
  • Erteleme, mükemmeliyetçilik ya da kendini engelleyen davranışlar

İletişim ve İlişkilerdeki Belirtiler

Düşük özgüvenli kişiler duygu ve düşüncelerini ifade etmekte zorlanabilir, ilişkilerinde terk edilme korkusu yaşayabilir, partnerlerinden sürekli onay bekleyebilir ya da kıskançlığa yatkın olabilir. Bu durum kısır döngü oluşturur: kaçınma, yalnızlık ve başarısızlık hissi özgüveni daha da düşürür.

Beden Dili

Bazı kişilerde göz temasından kaçınma, kısık ses, içe kapanık duruş gibi bulgular görülebilir. Bunlar yalnızca bir ipucu olabilir ve her bireyde görülmez; tek başına bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.

Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?

  • Şikâyetler birkaç haftadan uzun sürüyor ve okul, iş ya da ilişkileri belirgin biçimde bozuyorsa
  • Sürekli üzgünlük, ilgi kaybı, uyku ve iştah değişikliği, yoğun kaygı ya da panik varsa
  • Çocuk ya da ergende okula gitmek istememe, sosyal çekilme, kendine zarar verme ya da yeme bozukluğu belirtileri görülüyorsa
  • Alkol ya da madde kullanımı artıyorsa

Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşüncesi varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112’yi arayın, güvendiğiniz birine hemen durumu söyleyin.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Özgüven Sorununda Tanı

Özgüven eksikliği için kan testi ya da görüntüleme gibi bir tanı yöntemi yoktur ve tek başına resmî bir tanı değildir. Değerlendirme, bir ruh sağlığı uzmanı (psikiyatrist ya da klinik psikolog) ile yapılan görüşmeye dayanır.

Klinik Görüşme

Uzman; şikâyetlerin ne zaman başladığını, ne sıklıkla olduğunu, hangi durumlarda arttığını, günlük yaşama etkisini, çocukluk ve aile öyküsünü, geçirilmiş travmaları ve mevcut stres etkenlerini sorar. Amaç, özgüven sorununun tek başına mı yoksa başka bir ruhsal durumla mı ilişkili olduğunu anlamaktır.

Ölçekler ve Değerlendirme Araçları

Gerektiğinde Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği gibi geçerli ölçekler ve depresyon ile kaygı ölçekleri kullanılabilir. Bu ölçekler kişinin durumunu sayısal olarak görmeye yardımcı olur, ancak tek başına tanı koydurmaz ve uzman yorumu gerektirir.

Eşlik Eden Durumların Araştırılması

Düşük özgüvene sıklıkla depresyon, yaygın kaygı bozukluğu, sosyal kaygı bozukluğu, yeme bozuklukları ya da kişilik özellikleri eşlik eder. Çocuklarda öğrenme güçlüğü, DEHB ve akran zorbalığı da değerlendirilir. Gerekirse tiroid hastalıkları gibi ruh halini etkileyebilecek fiziksel nedenler için hekim tarafından kan testi istenebilir.

Başkalarının sizi "özgüvensiz" diye etiketlemesi tanı yerine geçmez. Kendinizde ya da yakınınızda bu belirtiler sürüyorsa bir uzmana başvurmak en doğrusudur.

Risk Faktörleri

Aşağıdaki durumlar düşük özgüven geliştirme olasılığını artırabilir. Bunların olması sorunun mutlaka gelişeceği anlamına gelmez; bunların olmaması da sorunu tamamen dışlamaz.

Çocukluk ve Ergenlik Dönemi

  • Eleştirel, cezalandırıcı, ilgisiz ya da aşırı koruyucu ebeveyn tutumu
  • Duygusal ya da fiziksel istismar, ihmal
  • Akran zorbalığı ve dışlanma
  • Öğrenme güçlüğü, kekemelik ya da fiziksel farklılıklar nedeniyle alay edilmesi
  • Ergenlikte beden algısı sorunları ve sosyal medyadaki kıyaslama baskısı

Kişisel Özellikler

  • Utangaç ya da kaygıya yatkın bir mizaç
  • Mükemmeliyetçilik ve kendine aşırı yüksek standartlar koyma
  • Olumsuz düşünme eğilimi

Yaşam Olayları ve Sağlık Durumu

  • Sınav başarısızlığı, işten çıkarılma, boşanma ve kayıplar gibi büyük stres kaynakları
  • Depresyon ve kaygı bozukluğu öyküsü
  • Kronik hastalık, engellilik ve görünümü etkileyen sağlık sorunları
  • Yalnızlık ve sosyal desteğin az olması

Koruyucu Etkenler

Koşulsuz kabul gören ve sınır koyan sıcak bir aile ortamı, güvenli arkadaşlıklar, yaşa uygun sorumluluk alma fırsatları, başarı deneyimleri ve gerektiğinde alınan psikolojik destek, risk faktörlerinin etkisini azaltabilir.

Komplikasyonları

Ruh Sağlığına Etkileri

Uzun süren düşük özgüven, depresyon ve kaygı bozukluklarına zemin hazırlayabilir ya da var olan sorunları ağırlaştırabilir. Sosyal kaygı, panik ataklar, yeme bozuklukları ve alkol ya da madde kullanımı da risk altındaki durumlar arasındadır. Bu ilişkiler iki yönlüdür: ruhsal sorun özgüveni düşürür, düşük özgüven de ruhsal sorunu besler.

Sosyal ve İş Yaşamına Etkileri

  • Akademik ve iş performansında potansiyelin altında kalma, fırsatları kaçırma
  • Sosyal çekilme, yalnızlık ve arkadaşlık kurmakta zorluk
  • Sağlıksız ilişkilere katlanma, sınır koyamama, istismara açık hâle gelme
  • Kendini ifade edememe, karar verememe ve kaçınma davranışları
  • İş yerinde ya da okulda zorbalığa karşı kendini savunamama

Çocuk ve Ergenlerde

Okula isteksizlik, akademik düşüş, arkadaş ilişkilerinde sorunlar ve kendine zarar verme riski artabilir. Ergenlerde düşük özgüven, risk alma davranışları ve yeme bozukluklarıyla da ilişkili olabilir.

Acil Yardım Gereken Durumlar

Kendine zarar verme ya da intihar düşüncesi, uzun süren umutsuzluk, günlük işlerini yapamama ya da gerçeklikle bağın kopması gibi durumlarda vakit kaybetmeden bir ruh sağlığı uzmanına ya da acil servise başvurun. Tehlike varsa 112’yi arayın.

Bu sorunların çoğu psikolojik destek ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle yönetilebilir. Erken destek almak, sorunun kronikleşmesini önlemeye yardımcı olur.

Nasıl Önlenir

Çocuklarda Özgüveni Desteklemek

  • Çocuğa sıcak, tutarlı ve koşulsuz bir ilgi gösterin; sevginizi yalnız başarıya bağlamayın.
  • Yaşına uygun sorumluluklar verin ve kendi başına denemesine izin verin.
  • Çabayı ve ilerlemeyi takdir edin; sonuca değil emeğe odaklanın.
  • Hata yaptığında alay etmeyin, aşağılamayın ya da başkalarıyla kıyaslamayın; hatadan ne öğrenebileceğini birlikte konuşun.
  • Net ve tutarlı sınırlar koyun; sınırlar sevgiyle ve şiddet içermeden uygulanmalıdır.
  • Çocuğu dinleyin, duygularını ciddiye alın ve yeteneklerini keşfetmesine yardımcı olun.

Yetişkinlerde Özgüveni Güçlendirmek

  • Küçük ve ulaşılabilir hedefler koyun: Başardıkça güven duygusu artar.
  • Olumsuz düşünceleri fark edin: "Hep başarısız olurum" gibi düşünceleri yazın ve gerçeklerle karşılaştırın.
  • Kendinize karşı anlayışlı olun: Başkasına gösterdiğiniz anlayışı kendinize de gösterin. Hata ve başarısızlık yaşamın doğal bir parçasıdır, onları reddetmek değil kabul edip öğrenmek sağlıklı olandır.
  • Kaçındığınız durumlara adım adım yaklaşın: Kolay olandan zor olana doğru küçük adımlarla ilerleyin.
  • Güçlü yönlerinizi tanıyın: Başarılarınızı not alın.
  • Kendinizi başkalarıyla kıyaslamayı azaltın; özellikle sosyal medyada karşılaştırmaları sınırlayın.
  • Bedeninize iyi bakın: Düzenli hareket, yeterli uyku ve dengeli beslenme ruh halini destekler.
  • Destekleyici ilişkiler kurun ve sizi sürekli eleştiren ilişkilerden uzaklaşmaya çalışın.

Ne Zaman Destek Almalı?

Kendi başınıza yaptığınız çalışmalara rağmen birkaç hafta içinde düzelme olmuyorsa ya da günlük yaşamınız bozuluyorsa bir psikolog ya da psikiyatristle görüşün. Hiçbir yöntem anında ya da herkes için kesin sonuç vaat etmez; ilerleme çoğunlukla zaman alır ve dalgalı seyredebilir.

Tedavi Seçenekleri

İlgili tedaviler

Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda özgüven nasıl artırılır?

Çocuğa koşulsuz sevgi göstermek, yaşına uygun sorumluluk vermek ve çabasını takdir etmek özgüvenini destekler. Hata yaptığında aşağılamak ya da başkalarıyla kıyaslamak yerine neyi öğrenebileceğini konuşmak daha yararlıdır. Özgüven gelişimi sürekli bir süreçtir ve çocuğun mizacı da etkilidir. Bu nedenle ebeveynin tek başına suçlanması doğru olmaz.

Özgüven eksikliği iş hayatında hangi sorunlara yol açar?

Düşük özgüven, kişinin yeteneklerini yansıtamamasına, görev ve terfi fırsatlarından kaçınmasına, fikirlerini söylememesine ve eleştiriyi aşırı kişiselleştirmesine yol açabilir. Bu durum motivasyonu ve performansı düşürebilir. Bazı çalışmalar, kendini savunmakta zorlanan kişilerin iş yerinde zorbalığa daha açık olabildiğini düşündürür, ancak bu her kişi için geçerli değildir.

Aşırı özgüven de bir sorun mudur?

Yüksek özgüven tek başına sorun değildir; sorun, kişinin yeteneklerini gerçekçi olmayan biçimde abartması ve başkalarını küçümsemesidir. Bu durum hatalardan ders almayı, işbirliğini ve ilişkileri zorlaştırabilir. Sağlıklı özgüven, güçlü ve zayıf yönleri gerçekçi görebilmektir.

Özgüven eksikliği nasıl tedavi edilir?

Hafif durumlarda küçük hedefler koymak, olumsuz düşünceleri fark etmek, destekleyici ilişkiler kurmak ve kendine karşı anlayışlı olmak yardımcı olabilir. Şikâyetler uzun sürüyor ya da yaşamı bozuyorsa en çok kanıtı olan yöntem bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapilerdir. Depresyon ya da kaygı bozukluğu eşlik ediyorsa psikiyatrist ilaç tedavisini de değerlendirebilir.

Özgüveni düşük çocuğun ebeveynleri nasıl davranmalı?

Ebeveynler çocuğun duygularını ciddiye almalı, onu küçük düşürücü sözlerden kaçınmalı ve kararlarında makul sınırlar içinde ona alan tanımalıdır. Başarıyı olduğu kadar çabayı da takdir etmek ve çocuğun güçlü yanlarını fark ettirmek önemlidir. Çocuğun okul, arkadaş ya da uyku gibi alanlarda belirgin sorunları sürüyorsa çocuk psikolojisi uzmanına başvurulmalıdır.

Özgüven eksikliği olan çocukların okulda yaşadığı sorunlar nelerdir?

Bu çocuklar derse katılmakta, soru sormakta ya da arkadaş edinmekte zorlanabilir ve alay edileceği korkusuyla sosyal ortamlardan çekilebilir. Başarısızlık korkusu nedeniyle ödev ve sınavlardan kaçınabilir, okula gitmek istemeyebilir. Öğretmen ve ailenin ortak ve destekleyici tutumu önemlidir; sorun sürerse okul rehberlik servisinden ya da uzmandan destek alınabilir.

Olumsuz düşünceler özgüven eksikliğini nasıl etkiler?

Kendine yönelik sürekli olumsuz otomatik düşünceler (örneğin “yapamam, beceriksizim”), kişinin denemekten kaçınmasına ve böylece güven kazanma fırsatını kaçırmasına yol açabilir. Bilişsel davranışçı terapi bu düşünceleri fark edip gerçeklerle sınamayı öğretir. Önemli olan bunları bastırmak değil, daha dengeli ve gerçekçi düşünmeyi öğrenmektir.

Mükemmeliyetçilik özgüven eksikliğine neden olur mu?

Aşırı mükemmeliyetçilik, kişinin kendisine ulaşılması zor standartlar koymasına ve her aksaklığı başarısızlık olarak görmesine yol açarak özgüveni zayıflatabilir. “Ya hep ya hiç” biçiminde düşünmek bu etkiyi artırır. Standartları gerçekçi hâle getirmek ve kısmi başarıları da değerlendirmek yardımcı olur.

Sürekli özeleştiri yapmak özgüven eksikliğinin göstergesi midir?

Hatalarını görüp ders çıkarmak sağlıklı bir özeleştiridir. Sürekli ve acımasız bir iç ses, her hatada kendini küçümseme ya da değersiz görme ise düşük özgüvenle ve depresyonla ilişkili olabilir. Sert özeleştiri yerine kendine şefkatli, çözüme odaklı bir dil geliştirmek faydalıdır.

Özgüven sorunu nasıl anlaşılır?

Kendini sürekli yetersiz görmek, eleştiriye aşırı duyarlı olmak, karar vermekte ve hayır demekte zorlanmak, yeni durumlardan ve sosyal ortamlardan kaçınmak başlıca işaretlerdir. Tek tek bu belirtiler herkeste zaman zaman görülebilir. Belirtiler uzun sürüyor ve günlük yaşamı bozuyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek gerekir.

Özgüven sorunu kendi kendine düzelir mi?

Bazı kişilerde olumlu yaşantılar, destekleyici ilişkiler ve kendi çabalarıyla özgüven zaman içinde güçlenebilir. Ancak şikâyetler uzun sürüyorsa ya da depresyon, kaygı gibi sorunlar eşlik ediyorsa kendiliğinden düzelmesini beklemek yerine uzman desteği almak daha güvenlidir. Terapiyle özgüvenin geliştiği gösterilmiştir, bu yüzden bir ilerleme mümkündür.

Özgüven sorunu için hangi bölüme gidilir?

Psikiyatri polikliniğine ya da bir klinik psikologa başvurulabilir. Psikiyatrist hekimdir ve gerekirse ilaç yazabilir; psikolog psikoterapi ve psikolojik değerlendirme yapar. Düşük özgüveni düzelten bir ilaç yoktur, ilaç yalnızca eşlik eden depresyon ya da kaygı bozukluğu için gündeme gelir.

Özgüven genetik midir?

Özgüvenin gelişiminde mizaç gibi kalıtsal etkenlerin bir payı vardır, ancak yaşantılar, aile tutumu ve çevre de önemlidir. Özgüven sabit bir özellik değildir ve yaşam boyu değişebilir. Bu nedenle kalıtsal bir yatkınlık olması özgüveni geliştirmenin mümkün olmadığı anlamına gelmez.

Çocuklukta yaşanan olumsuzluklar özgüveni kalıcı olarak bozar mı?

Çocuklukta yaşanan eleştiri, ihmal ya da istismar özgüveni olumsuz etkileyebilir, ancak etkiler her zaman kalıcı ve geri döndürülemez değildir. Yetişkinlikte kurulan sağlıklı ilişkiler ve psikoterapi bu etkileri belirgin biçimde azaltabilir. Geçmiş yaşantılar sizi hâlâ rahatsız ediyorsa bir uzmandan destek almak yararlı olur.

Sosyal medya özgüveni etkiler mi?

Sosyal medyada başkalarının seçilmiş ve düzenlenmiş paylaşımlarıyla kendini kıyaslamak, özellikle ergenlerde beden algısını ve özgüveni olumsuz etkileyebilir. Kullanım süresini sınırlamak, kıyaslamaya yol açan hesaplardan uzaklaşmak ve çevrimdışı etkinliklere zaman ayırmak yardımcı olabilir. Ruh hali belirgin bozuluyorsa uzmana danışın.

Özgüven eksikliği depresyona yol açar mı?

Düşük özgüven depresyon için bir risk faktörüdür, ancak her düşük özgüvenli kişide depresyon gelişmez. Depresyon da özgüveni düşürebilir. İki hafta ya da daha uzun süren sürekli üzgünlük, ilgi kaybı, uyku ve iştah değişikliği ya da umutsuzluk varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır.

Özgüveni artırmak için ne gibi günlük alışkanlıklar yardımcı olur?

Küçük ve ulaşılabilir hedefler koymak, başarıları not etmek, düzenli hareket etmek, yeterli uyumak ve destekleyici insanlarla zaman geçirmek yararlı olabilir. Kendinize bir arkadaşınıza davranır gibi anlayışla yaklaşmak da önemlidir. Sonuçlar zaman alır ve her gün aynı olmayabilir; ilerlememe durumunda uzman desteği almaktan çekinmeyin.

Yetişkinlerde özgüven için terapi ne işe yarar?

Bilişsel davranışçı terapi, olumsuz düşünce kalıplarını fark etmeyi, kaçınma davranışlarını azaltmayı ve gerçekçi hedeflerle başarı deneyimi yaşamayı öğretir. Terapi genellikle haftalar ya da aylar sürer ve terapistle birlikte hedefler belirlenir. Kişinin ihtiyacına göre diğer psikoterapi yöntemleri de kullanılabilir.

Ne zaman bir uzmana başvurmalıyım?

Özgüven sorunu birkaç haftadan uzun sürüyor, iş, okul ya da ilişkilerinizi bozuyor ya da üzgünlük, kaygı, uyku ve iştah değişikliği eşlik ediyorsa bir psikolog veya psikiyatriste başvurun. Kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceniz varsa beklemeden acil servise gidin veya 112’yi arayın.

Kaynaklar

  1. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Raising low self-esteem
  2. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Cognitive behavioural therapy (CBT)
  3. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (DergiPark). İKİ BOYUTLU BENLİK SAYGISI: DİĞER BENLİKLERLE İLİŞKİSİ
  4. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar (DergiPark). Conceptual and Theoretical Review of Self-Worth
İlgili Tedaviler 1İlgili Ameliyatlar 0