İnsomnia Tedavisi

İnsomnia Tedavisi
İnsomnia Tedavisi

 

İnceleyen ve onaylayan: Prof. Dr. Ufuk Utku

İnsomnia Tedavisi Hakkında

İnsomnia Nedir?

İnsomnia, en genel adı ile uyuyamama hastalığıdır. Hastanın gerekli vakti ve şansı varken dahi uykuya geçmede ve uykuyu sürdürmede zorluk çekmesi olarak tanımlanabilir. İnsomnia hastalığı her zaman uyuyamamadan değil, yetersiz veya kalitesiz uyku uyuma durumundan da kaynaklanabilir. İnsomnia, günümüzde oldukça yaygınlaşmış olan bir hastalık. İnsomnia hastalığının görülme sıklığı toplam nüfusun neredeyse %30 ila %50’sine denk gelmektedir. Ayrıca nüfusun %10’u kadarında ise kronikleşmiş uzun süreli insomnia hastalığı görülebilir. Her yaştan insanda bu hastalığa rastlanması mümkün olmakla birlikte yetişkinlerde daha sık görülmektedir. Bunun nedeni ise ilerleyen yaşın bu hastalığı tetikliyor oluşudur. Yetişkinler içerisinde bakıldığında da kadınlar insomnia hastalığından erkeklere nazaran daha çok etkilenmektedir.

Psikofizyolojik İnsomnia

İnsomnia hastalığı, başlarda bir nedenden tetiklenen bir uykusuzluk durumudur ve bu durum birçok hasta için geçicidir. Ancak psikofizyolojik insomniada bu durum daha sürekli bir hal alır ve kronikleşir. Hastada uyuyamama kaygısı artar ve kaygı, gerginlik ve stres ile birleşerek süreklileşen bir uyuyamama kısır döngüsüne yol açar. Hasta sürekli olarak düşünme nedeniyle uykusuzluk yaşar. Bu durum 20 ila 40 yaş arasındaki bireylerde görülmektedir. Ayrıca yine en sık kadınlarda karşılaşılan bir durumdur.

İdiopatik İnsomnia

İdiopatik insomnia, çocuk yaşlarda görülmeye başlayan uyuyamama hastalığı olarak tabir edilebilir. Diğer insomnia türlerine göre daha uzun süreli ve güçlü bir etkisi vardır. Psikofizyolojik insomnia hastalarına nazaran bu hastalar, düzenli ve kaliteli uyku uyuyamamaktan daha az şikayetçi olurlar. Sebebi herhangi bir travma değildir ancak bir travmanın varlığı durumu daha kötü hale getirebilir.

Paradoksal İnsomnia

Paradoksal insomnia, adından da anlaşılabileceği üzere uykuyu algılama bozukluğudur. Bu tür hastalar, sürekli olarak uyuyamamadan şikayetçidirler ancak bir gecelik formel bir uyku çalışması yapılırsa çok rahat uyuyabildikleri ve bir uyku düzenine sahip olabileceklerini görmek mümkün.

İnsomnia Sebepleri

İnsomnia hastalığını tetikleyen ve kişide uyuyamama durumuna sebep olan bazı durumlar mevcuttur. İnsomnia oluşumunu tetikleyen bu durumlar aşağıda bahsedildiği gibidir.

Jet Lag

Yapılan uzun uçak yolculuklarından sonra, şehirler veya ülkeler arasındaki saat farkı nedeni ile yolcuda bir sersemlik oluşabilir. Bu durum jet lag olarak adlandırılır. İnsomnia hastalığının tetiklendiği durumlardan biri de jet lag halidir. Bu sersemlik uyku bozukluğu yaşama gibi sorunlara yol açabilir. Bu uyku bozukluğu durumu uzun süreli hale geldiğinde insomnia hastalığını meydana getirir.

Uyuşturucu Kullanımı

Uyuşturucu kullanımı, birçok nedenden ötürü oldukça zararlı bir alışkanlık. Kişinin sağlığını çok büyük oranda kötü etkiliyor. Bu etkilerden biri de uyku düzensizliği. Özellikle, bağımlı hale gelen hastalarda uyku durumu daha da kötü bir hal alır. Bunun da ilerlemesi ile kişi insomnia hastası olacaktır.

Sigara İçmek

Sigara kullanımı da uyku durumunu büyük ölçüde etkileyen bir alışkanlık. Özellikle çok fazla sigara içen kişiler, bu alışkanlık nedeni ile sık sık uykularını bölmektedir. Bu durum da uykusuzluğa neden olabilir. Sigara içmenin de insomnia hastalığını bu şekilde tetiklediğini söylemek mümkün.

Kafein Alımı

Kafein vücutta birçok olumsuz etkiye yol açabilir. Geceleri yatmadan önce alınan kafein ise uykusuzluğa neden olur. Özellikle uyumadan önce sık sık kafein almak insomnia hastalığını tetikleyen sebeplerden biridir.

Stresli Yaşam Koşulları

Kişinin yaşam koşullarının ya da sosyal hayatının stres altında olması da insomnia hastalığına neden olan sebeplerden biridir. Stres kişilerin hayatını, birçok açıdan etkilediği gibi uyku düzeni açısından da etkileyecektir.

Bazı İlaçlar

Tüm bu sayılan sebepler dışında, insomnia hastalığını tetikleyen durumlar arasında bir de ilaç kullanımı yer alır. Kullanılan her ilaç uykusuzluğa ya da düzensiz uyku uyumaya sebebiyet vermese de bazı ilaçlar uyku düzenini de etkileyebilir. Bu da zaman içerisinde insomnia oluşumuna sebep olur.

İnsomnia Tedavisi Türleri

Uyku ile İlişkili Solunum Bozuklukları

Uykuda meydana gelen solunum bozukluklarına ya da diğer bir deyişle solunum duraklamalarına uyku apnesi adı verilir. Uyku apnesi gibi, uyku ile ilişkili solunum bozuklukları da insomnia hastalığını tetikleyebilmekte. Bu nedenle hastalığın önüne geçebilmek için varsa uyku apnesi tedavi edilmelidir.

Uyku ile İlişkili Hareket Bozuklukları

Uykuya geçiş esnasında meydana gelen birçok hareket bozukluğu olabilir. Huzursuz bacak sendromu, periyodik uzuv hareketi bozukluğu gibi birçok hareket bozukluğu uyku düzenini ve kalitesini etkileyebilmektedir. Bu tür durumlar insomnia gibi hastalıklara yol açmadan bu hareket bozukluklarının da tedavisinin yapılması gerekir.

Farmakolojik Tedaviler

Farmakolojik tedavi, insomnia hastalarının ilaç kullanması şeklinde gerçekleştirilen bir tedavi yöntemidir. Bu durumda hasta uyuyamama hastalığının önüne geçebilmek için belli ilaçlar kullanır.

Uyku Hijyeni Eğitimi

Eğer hastaya farmakolojik tedaviler uygulanmıyorsa, bu uyku sorununu başka yollarla çözmek gerekecektir. Ayrıca hastanın uyumasına engel olabilecek her sebep ortadan kaldırılmak için uğraşılır. Uyku için dikkat edilmesi önemli olan konulardan biri de uyku hijyenidir. Uyku hijyenini kötü etkileyen durumlardan bazılarını şu şekilde sıralamak mümkün; Yatak odasının veya kullanılan yatağın uyku dışında işler için de kullanılması Aç karnına yatılması Uykudan önce yemek yenmesi Uykudan önce egzersiz yapılması Gürültülü ya da çok aydınlık bir odada uyumaya çalışılması Bu ve bu gibi sorunların düzeltilebilmesi için de kişiye eğitim verilebilir. Bu da bir tedavi yöntemidir.

Uyaran Kontrol Tedavisi

Bu da uykuyu uyarıcı tekniklerin kontrol edilmesi şeklinde gerçekleştirilen bir tedavidir. Yani uyumaya yardımcı olabilecek teknikler kullanarak uykuya dalmayı kolaylaştırmak amaçlanır. Bunun için de dikkat edilmesi gereken bazı konular şu şekildedir; Fazla uykuyu önlemek ve uyku düzenini oturtabilmek için sabahları erkenden uyanılmalıdır. Yatakta yemek yeme, televizyon izleme, bilgisayar kullanma, kitap okuma gibi aktiviteler gerçekleştirilmemelidir. Yatak yalnızca uyurken kullanılmalıdır. Kişi kendini uyumaya hazır hissettiğinde yatağa girmelidir. Aksi takdirde uykusuzluk yaşanması normaldir. Bu saymış olduğumuz konuların da kontrolünü sağlayabilmek bir çeşit tedavidir. Kişinin uyaran kontrol tedavisine ihtiyacı varsa tedavi bu ve bunun gibi durumların kontrol edilmesini sağlama yöntemi ile gerçekleştirilir.

Uyku Kısıtlaması Tedavisi

Uyku kısıtlaması da bir çeşit davranışçı tedavi yöntemidir. Bu tedavi de yine ilaç kullanımı dışında gerçekleştirilen bir tedavidir. Bazı insomnia hastaları, sabahları uyandıklarında da yataktan çıkmadan uzun süre geçirebilmekte. Bu nedenle yatakta geçirilen süre uyku süresinden uzun hale gelmektedir. Bu da bir sonraki gece uykuya geçilmesini zorlaştıran bir etkendir. Tedavi için hastadan bir uyku günlüğü tutması ve her gün ne kadar uyuduğunu bu günlüğe kaydetmesi istenir. Bu şekilde uykuda geçirilen zaman ve yatakta geçirilen zaman karşılaştırılır. Eğer yatakta geçirilen zaman uykuda geçirilen zamana kıyasla çok daha fazla ise bu durum düzeltilmeye çalışılır. Hastanın yatakta geçirdiği süreyi uyku süresi ile eşitlemek ya da bu süreleri birbirine yaklaştırmak amaçlanır. Yatakta geçirilen süre uyku süresine yaklaştıkça uyku kalitesi de artacaktır.

Gevşeme Yöntemleri

Eğer uyuyamama durumu hastanın stres ve sıkıntısından kaynaklanıyorsa burada da tedavi için gevşeme yöntemleri kullanılır. Bu da davranışçı tedavi yöntemlerinden biridir. Gevşeme yöntemleri ise hastadan hastaya değişebilir.

Bilişsel Terapi

Bilişsel terapi de davranışçı tedavi yöntemlerinin geneline verilen bir isimdir demek mümkün. Yukarıda sayılan tedavi yöntemleri ile tedavi gerçekleştirilemez ise hastaya bunlardan daha uygun bir tedavi yöntemi uygulanması gerekir. Bu da bilişsel terapi ile mümkün olacaktır.

İnsomnia Tedavisi Öncesi

Tedaviye başlamadan önce hastada insomnia hastalığının hangi türünün seyrettiğinin teşhis edilmesi gerekmekte. İnsomnia nedir ve türleri nelerdir bunlardan aşağıda bahsedilmiştir.

İnsomnia Hastalarının Tedavi Öncesi Başvurmaları Gereken Bölüm

Eğer uykuda solunum duraklamaları vb. solunum sıkıntıları varsa tedavi pulmanologlar yani akciğer doktorları tarafından gerçekleştirilebilir. Diğer yandan uyku bozukluklarını muayene ve tedavi eden uzmanlık alanlarının bir diğeri de nörolojidir. Tedaviyi de nörologlar gerçekleştirecektir.

İnsomnia Hastalığının Teşhisi İçin Uygulanacak Testler

Tedavi öncesinde kişinin uyku testine sokulması gerekir. Bu testte hasta bir gece boyunca hastanede kalır. Bu test boyunca hastanın kalbine, solunumuna, hareketlerine ve diğer tüm değerlerine bakılır. Sorunun ne olduğu anlaşılmaya çalışılır.

İnsomnia Tedavisi Sonrası

Tedavi sonrası süreçte de ne tür durumlarla karşılaşılabileceği, tedavinin başarı istatistiği veya ilaç tedavisinin yan etkileri gibi konular yer alır. Bunlardan da aşağıda daha detaylı bahsedilmiştir.

İnsomnia Tedavisi Başarı Oranları

İnsomnia tedavisinde ilaç tedavisi veya davranışçı tedavi yöntemleri kullanılabilmektedir. Bu tedavi yöntemlerinin çoğu da başarıya ulaşmaktadır. Ancak hastalığın tekrarlamayacağı gibi bir garanti vermek mümkün değildir. Bu kişinin yaşam koşullarına ve alışkanlıklarına göre değişiklik gösterir.

Tedavide Kullanılan İlaçların Yan Etkileri

İnsomnia tedavisinde kullanılacak olan ilaçların neredeyse hepsinin doktor reçetesi ile ve kontrollü şekilde kullanılması gerekmektedir. Aksi takdirde bağımlılık veya ilaçların istismar edilme gibi birçok yan etki ile karşılaşılması mümkün. Bunun dışında sersemlik, baş dönmesi, bulantı gibi etkilerle de karşılaşılabilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Her türlü hastalıkta olduğu gibi insomnia hastalığı hakkında da hastaların kendisinin ya da hasta yakınlarının merak ettiği sıklıkla sorduğu bazı sorular vardır. Bu sık sorulardan bazıları cevapları ile beraber aşağıda verilmiştir.

İnsomnia Tedavi Edilmez İse Ne Olur?

Genellikle insomnia hastalıklarının çoğu stres veya gerginliğe bağlı olarak ortaya çıktığından, bu faktörler ortadan kalktığında hastalıkta zamanla daha iyiye gider. Ancak kronik insomnia hastalıklarında durum daha farklı olabilir. Tedavi edilmesi gerekir. Tedavi edilmediği takdirde daha farklı sağlık sorunlarına ya da psikolojik problemlere neden olabilmektedir.

İnsomnia Hastalığının Psikolojik Sonuçları Nelerdir?

İnsomnia hastalığını meydana getiren sebepler çok çeşitli olduğundan hastalarda meydana getireceği sonuçlar da farklı olacaktır. Psikolojik sonuçlar da hastadan hastaya değişiklik gösterebilmektedir. Anksiyete, TSSB (travma sonrası stres bozukluğu) gibi birçok psikolojik sorun ile karşılaşılması mümkün.

İnsomnia Hastaları Depresyona Girer Mi?

İnsomnia hastalığının psikolojik birçok sonucu olabilir demiştik. Hastanın depresyona girmesi de bunlardan birisidir. Ancak bu durum her hastada aynı şekilde seyretmez. Bazı hastalarda ise hiç görülmeyebilir.

İnsomnia Hastalığının İç Organlarla İlgisi Var Mı?

Solunum duraklamaları gibi sorunlar nedeniyle uyku bozukluğu yaşandığını söylemiştik. Bu solunum bozukluklarının sebebi de akciğerlerde meydana gelen sorunlardır. Bu da insomnianın iç organlarla ilgisi olduğunu gösterir.

İnsomnia Hastaları Adet Düzensizliği Yaşar Mı?

Evet, yaşar. Hatta belli bir yaşa erişmiş olan kadın insomnia hastalarının menopoz dönemine girdiği bile gözlemlenmiştir.

İnsomnia Hastalarının Kullanması Gereken İlaçlar Nelerdir?

Burada ilaç ismi vermek doğru olmaz. Hastaya en uygun tedaviyi ve kullanılması gereken ilacı doktoru zaten reçete edecektir. Doktor reçete etmediği sürece herhangi bir ilacı başka bir hastaya iyi geliyor diye kullanmak yanlıştır.

İnsomnia Hastalığının Tedavisi Alternatif Tıp İle Gerçekleştirilebilir Mi?

Eğer hastalık uzun süreli (kronik) hale gelmemişse insomnia tedavisi daha kolay olacaktır. Bu nedenle bazı hastalarda alternatif tıp yöntemleri de etkili olabilir.

İnsomnia Hastalığında Ölüm Riski Var Mı?

İnsomnia hastalığının direkt olarak ölüme neden olduğu gözlemlenmemiştir. Ancak uyku uyuyamama nedeni ile meydana gelen hastalıklar dolaylı olarak hastalığı ölümcül bir konuma getirebilir.

İnsomnia Hastalığı Tekrar Eder Mi?

Hasta, tedavi sonrasında önceki yaşantısındaki kötü uyku alışkanlıklarını, stres ve keygıyı geride bırakamaz ise hastalığın bir süre sonra tekrar etme riski vardır. Tamamen iyileşme hastanın kendi çabasına ve özenine bağlıdır.

İnsomnia Hastalığını Tamamen Tedavi Etmek Mümkün Müdür?

Hastalık solunum bozukluğu, hareket bozukluğu gibi nedenler ile ortaya çıkmış ise bu problemlerin tedavisi halinde insomnia da ortadan kalkar. Ancak sorun stres, kaygı veya depresyon gibi nedenler ise hasta tedaviden sonra kendine yeterince dikkat etmediği sürece tamamen tedavi mümkün olmaz.

İnsomnia Hastalığı İçin Özel Bir Diyet Var Mıdır?

Hastalığın altında yatan sebebe göre hastaya özel bir diyet de verilebilir. Durum hastanın problemine göre değişecektir.

İnsomnia Hastalığının Bitkisel Tedavisi Var Mı?

Birçok hastalıkta olduğu gibi insomnia hastalığının da bitkisel tedavileri mevcuttur. Ancak bu tedavileri hepsi güvenilir ya da tam sonuç veren tedaviler olmayabilir. İyice araştırılmalı ve öyle uygulanmalıdır.

Uyku Apnesi Nedir?

Uykuda meydana gelen solunum bozukluklarına ya da diğer bir deyişle solunum duraklamalarına uyku apnesi adı verilir. Uyku apnesi gibi, uyku ile ilişkili solunum bozuklukları da insomnia hastalığını tetiklemektedir.

İnsomnia Hastalığı Hangi Yaşlarda Görülür?

İnsomnia hastalığı her yaştan insanda görülmesi muhtemel bir hastalıktır. Ancak en sık rastlandığı yaş aralığı 20 ila 40’tır. En sık kadınlarda görülür.

İnsomnia Hastalarının Lazer İle Tedavisi Yapılır Mı?

İnsomnia hastalığı genel olarak davranışçı tedavi yöntemleri ile tedavi edilebilen bir hastalık olup lazer teknolojisi bu alanda kullanılmamaktadır.

İnsomnia Tedavisi Nasıl Yapılır?

İnsomnianın yani uykusuzluk probleminin çözülmesinde kısa vadede uyku ilaçlarından, uzun vadede ise terapilerden yararlanılır. İlk aşamada hastanın zihnen rahatlaması için kullanılan uyku ilaçları kısa süreli olarak uygulanır. Sonrasında ise hasta ile uykusuzluğu ortaya çıkaran sebeplerin değiştirilmesi üzerine psikolojik seanslar gerçekleştirilir. Bu seanslarda hastanın sorununun derinine inilerek asıl sebepler ortaya çıkarılır ve telkin – ikna yoluyla ortadan kaldırılır. Tedavi metodu olarak uzun süreli uyku hapı kullanımı oldukça yanlıştır.