Felç (İnme)
İnme (halk arasında felç), beynin bir bölgesine giden kan akışının damar tıkanıklığı ya da kanama nedeniyle aniden bozulması sonucu ortaya çıkan acil bir durumdur. Belirtiler başladığında vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır, çünkü tedavinin etkisi ilk saatlerde en yüksektir.

Özet
İnme, beyni besleyen damarlardan birinin tıkanması ya da yırtılıp kanaması nedeniyle beynin bir bölümünün yeterli kan ve oksijen alamaması durumudur. Halk arasında "felç" denir, ancak tıbbi olarak felç (paralizi) kas gücünün kaybıdır ve inmenin yalnızca bir belirtisidir. Felç, omurilik yaralanması gibi başka nedenlerle de gelişebilir. Bu sayfada anlatılan hastalık, beyin damarlarına bağlı olan inmedir.
İnme dünya genelinde en sık görülen ölüm nedenlerinden biridir ve kalıcı engelliliğin önde gelen nedenleri arasındadır. Her inme acil durumdur. Yüzde sarkma, kolda ya da bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu gibi belirtiler fark edildiğinde, belirtiler kısa sürede geçse bile, hiç beklemeden 112 aranmalıdır. Erken başvuruda damarı açan tedaviler uygulanabilir ve kalıcı hasar azaltılabilir.
İnmenin önemli bir bölümü yüksek tansiyon, sigara, diyabet, yüksek kolesterol ve kalp ritim bozukluğu gibi önlenebilir ya da kontrol altına alınabilir risk faktörleriyle ilişkilidir. Tanı ve tedavi nöroloji uzmanlarının koordinasyonunda, gerektiğinde acil tıp, radyoloji, kardiyoloji, beyin cerrahisi ve fizik tedavi ekibiyle birlikte yürütülür.
Hakkında
İnme (Felç) Nedir?
Beyin, çalışmak için kesintisiz kan akışına ihtiyaç duyar. Bu akış birkaç dakika bile ciddi biçimde azalırsa etkilenen bölgedeki sinir hücreleri zarar görmeye başlar. İnmede hasarın hangi bölgede olduğuna göre vücudun bir yanında güçsüzlük, konuşma ya da görme bozukluğu, denge kaybı gibi belirtiler ortaya çıkar. Zaman geçtikçe zarar gören beyin dokusu artar, bu yüzden ilk saatler belirleyicidir.
İnme Türleri
İskemik İnme (Tıkanma)
Her 10 inmeden yaklaşık 8 ila 9’u bu türdendir. Beyne giden bir damarın pıhtı ya da damar sertliği (ateroskleroz) nedeniyle tıkanmasıyla gelişir. İki ana mekanizma vardır:
- Trombotik inme: Beyni besleyen damarın içinde, genellikle damar sertliği olan bölgede pıhtı oluşur ve akışı keser.
- Embolik inme: Pıhtı vücudun başka bir yerinde, çoğunlukla kalpte (özellikle atriyal fibrilasyon denen ritim bozukluğunda) ya da boyun damarlarında oluşur, kan akımıyla beyne ulaşıp bir damarı tıkar.
- Küçük damar (lakünar) inmesi: Beynin derinindeki küçük damarların tıkanmasıyla olur. Uzun süren yüksek tansiyon ve diyabetle ilişkilidir.
Hemorajik İnme (Kanama)
Beyin dokusu içindeki bir damarın yırtılmasıyla (beyin içi kanama) ya da beyin zarları arasındaki bir damardan kanamayla (subaraknoid kanama, çoğunlukla anevrizma kaynaklı) oluşur. İskemik inmeden daha seyrek görülür ancak ilk haftalardaki ölüm riski daha yüksektir. Yüksek tansiyon beyin içi kanamanın en önemli nedenidir.
Geçici İskemik Atak (Mini İnme)
Beyne giden kan akışının kısa süreli kesilmesidir. Belirtiler genellikle dakikalar içinde, çoğunlukla bir saatten kısa sürede tamamen geçer. Kalıcı hasar bırakmaz ancak yakın zamanda gelişebilecek bir inmenin uyarısıdır. Belirtiler geçse bile acil değerlendirme gerekir.
Tedavi
İnme tedavisi, inmenin türüne ve belirtilerin başlama zamanına göre belirlenir. Önce beyin görüntülemesiyle tıkanma mı kanama mı olduğu ayırt edilir, çünkü iki durumun tedavisi birbirinin tersidir. Aşağıdaki bilgiler genel bilgidir, kararı tedaviyi yürüten ekip verir.
- İntravenöz tromboliz: İskemik inmede, belirtilerin başlamasından itibaren genellikle ilk 4,5 saat içinde uygun hastalara damardan pıhtı eritici ilaç (alteplaz ya da tenekteplaz) verilebilir. Kanama riski nedeniyle herkese uygulanamaz, uygunluğu hekim belirler.
- Mekanik trombektomi: Beynin büyük bir damarı tıkanmışsa, kasıktan ya da bilekten ilerletilen kateterle pıhtı çıkarılabilir. Seçilmiş hastalarda bu işlem ilk saatlerin ötesinde, görüntüleme bulgularına göre daha geç de yapılabilir.
- Kan sulandırıcı ve damar koruyucu ilaçlar: Kanama dışlandıktan sonra pıhtı oluşumunu azaltan ilaçlar (örneğin aspirin gibi antiplatelet ilaçlar) başlanabilir. Bu ilaçları evde, kanama olup olmadığı bilinmeden kendiliğinizden kullanmayın.
- Kanamalı inmede tedavi: Tansiyonun dikkatle kontrolü, varsa kan sulandırıcı ilacın etkisinin geri çevrilmesi ve gerekirse cerrahi girişim (kan toplanmasının boşaltılması, anevrizmanın kapatılması) uygulanır.
- İnme ünitesi ve rehabilitasyon: Hastanın nörolojik durumu, kan basıncı, kan şekeri ve yutma işlevi yakından izlenir. Fizik tedavi, konuşma ve yutma tedavisi ile günlük yaşam becerilerini geri kazandırmaya yönelik ergoterapi mümkün olan en erken dönemde başlar.
Tüm ilaçlar yalnızca hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Kan sulandırıcı ilaçları doktorunuza danışmadan başlamayın, doz değiştirmeyin ya da bırakmayın.
Nedenleri
İnme, beyin damarlarında tıkanmaya ya da kanamaya yol açan durumların sonucudur. Nedenler inme türüne göre değişir.
İskemik İnmeye Yol Açan Nedenler
- Damar sertliği (ateroskleroz): Yüksek kolesterol, tansiyon, sigara ve diyabetin yıllar içinde damar duvarına zarar vermesiyle beyin ya da boyun damarları daralır, üzerinde pıhtı oluşabilir.
- Kalp kaynaklı pıhtılar: En sık neden atriyal fibrilasyondur (kalbin düzensiz ve etkisiz kasılması). Bu durumda kalpte oluşan pıhtı beyne gidebilir. Kalp kapak hastalıkları, geçirilmiş kalp krizi ve kalp yetmezliği de emboli riskini artırabilir.
- Boyun (karotis) damarlarındaki darlık: Boynun iki yanındaki ana atardamarlar beyni besler. Bu damarlardaki ileri darlık ya da plaktan kopan parçalar inmeye yol açabilir.
- Daha az görülen nedenler: Damar duvarında yırtılma (diseksiyon), damar iltihapları, pıhtılaşma bozuklukları, orak hücre hastalığı ve bazı enfeksiyonlar, özellikle genç hastalarda araştırılır.
Kanamalı İnmeye Yol Açan Nedenler
- Kontrolsüz yüksek tansiyon: Beyin içi kanamanın en sık nedenidir, küçük damarları zamanla zayıflatır.
- Anevrizma ve damar anormallikleri: Beyin damarındaki balonlaşma (anevrizma) ya da damar yumağı (arteriyovenöz malformasyon) yırtılabilir.
- Kan sulandırıcı ilaçlar ve kanama eğilimi: Bu ilaçlar tıkanma inmesini önlerken nadir de olsa kanama riskini artırabilir. Bu nedenle düzenli takip gerekir.
- Baş travması ve amiloid anjiyopati: Yaşlılarda beyin damar duvarında protein birikimi de kanamaya yol açabilir.
Tek bir neden bulunamayan hastalar da vardır. Soğuk ya da sıcak hava değişimi, güneşte kalmak, aşırı yorgunluk veya fazla yemek yemek inmenin kanıtlanmış nedenleri arasında değildir. Gerçek nedenler yukarıda sıralanan damar ve kalp hastalıklarıdır.
Belirtileri
Acil Uyarı Belirtileri
İnme belirtileri genellikle ani başlar ve çoğunlukla vücudun tek yanını etkiler. Aşağıdaki belirtilerden biri bile varsa, hastayı yalnız bırakmadan ve belirtilerin geçmesini beklemeden hemen 112 aranmalıdır. Kolay akılda kalması için "Yüz, Kol, Konuşma, Zaman" kuralı kullanılabilir.
- Yüz: Yüzün bir yanında sarkma, gülümsemeye çalışırken ağız kenarının düşmesi.
- Kol (ve bacak): Bir kolda, bacakta ya da vücudun bir yanında ani güçsüzlük veya uyuşma. İki kolu öne uzattığında birinin aşağı düşmesi.
- Konuşma: Konuşmanın peltekleşmesi, kelime bulamama, söyleneni anlayamama.
- Zaman: Belirtilerin başladığı saati not edin ve ambulansa bildirin. Tedavi seçeneği bu saate göre belirlenir.
Diğer Belirtiler
- Ani başlayan baş dönmesi, denge kaybı ve yürüme güçlüğü.
- Bir gözde ya da iki gözde ani görme kaybı, çift görme, görme alanının bir yanının kaybı.
- Daha önce yaşanmamış, çok şiddetli ve ani başlayan baş ağrısı. Kanamalı inmede sık görülür, bulantı ve kusma eşlik edebilir.
- Kafa karışıklığı, şuurda bulanıklık, nadiren bilinç kaybı ya da nöbet.
- Yutma güçlüğü.
Ne Zaman Acile Başvurulmalı?
Yukarıdaki belirtilerin hiçbiri "bekleyip görelim" denecek durumlar değildir. Belirtiler birkaç dakika içinde geçse bile bu geçici iskemik atak olabilir ve kısa süre içinde gerçek bir inme gelişme riski taşır. Aracı kendiniz kullanarak gitmek yerine 112 ambulansını aramak daha güvenlidir, çünkü ambulans ekibi hastaneyi önceden bilgilendirir ve uygun merkeze yönlendirir.
Belirtiler sırasında hastaya yiyecek, içecek ya da ilaç (aspirin dahil) vermeyin. Yutma bozukluğu varsa boğulma riski vardır ve kanamalı bir inmede aspirin zarar verebilir.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Muayene ve Hikaye
Tanı, belirtilerin ne zaman başladığının öğrenilmesi ve nörolojik muayene ile başlar. Hekim yüz, kol ve bacak gücünü, konuşmayı, görmeyi, dengeyi ve bilinç durumunu değerlendirir. Kan basıncı, nabız ve kan şekeri hemen ölçülür, çünkü düşük kan şekeri inmeye benzer belirtiler verebilir. Hastanın kullandığı ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, tedavi kararı için çok önemlidir.
Görüntüleme Yöntemleri
- Beyin bilgisayarlı tomografisi (BT): Çoğu hastada ilk yapılan tetkiktir, hızlıdır ve kanamayı güvenle gösterir. Tıkanma ve kanama tedavileri farklı olduğundan bu ayrım hayati önemdedir.
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Özellikle erken dönemde küçük ya da beyin sapı gibi bölgelerdeki iskemik alanları BT’den daha duyarlı gösterebilir.
- BT ya da MR anjiyografi: Beyin ve boyun damarlarındaki tıkanıklığı, darlığı ya da anevrizmayı gösterir. Trombektomi kararında önemlidir.
- Karotis Doppler ultrasonografi: Boyun damarlarındaki darlığı ağrısız biçimde değerlendirir.
Nedeni Araştırmaya Yönelik Testler
- EKG ve ritim takibi: Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarını bulmak için yapılır. Gerekirse günler süren ritim kaydı (Holter) istenir.
- Ekokardiyografi: Kalpte pıhtı kaynağı olabilecek bir yapı ya da kapak hastalığı olup olmadığına bakar.
- Kan testleri: Kan şekeri, kolesterol, kan sayımı, pıhtılaşma testleri ve böbrek işlevleri değerlendirilir.
Tanı ve hangi testlerin yapılacağı kararı hastanın durumuna göre nöroloji uzmanı tarafından verilir. Amaç tedaviyi geciktirmeden doğru tanıya ulaşmaktır.
Risk Faktörleri
İnme riskini artıran durumlar değiştirilemeyen ve değiştirilebilen faktörler olarak ikiye ayrılır. Risk faktörü taşımak inme geçireceğiniz anlamına gelmez, ancak riskin daha yakından izlenmesi gerektiğini gösterir.
Değiştirilemeyen Faktörler
- Yaş: 55 yaşından sonra risk her on yılda yaklaşık iki katına çıkar. Ancak inme çocuklarda ve genç erişkinlerde de görülebilir.
- Aile öyküsü ve genetik yatkınlık: Yakın akrabada inme ya da damar hastalığı öyküsü riski artırabilir.
- Daha önce inme ya da geçici iskemik atak geçirmiş olmak: Tekrar inme riski yüksektir.
Değiştirilebilen Faktörler
- Yüksek tansiyon (hipertansiyon): En önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Hem tıkanmalı hem kanamalı inmeye yol açar.
- Atriyal fibrilasyon ve diğer kalp hastalıkları: Kalpte oluşan pıhtıların beyne gitmesine neden olabilir.
- Diyabet: Yüksek kan şekeri damar duvarlarına zarar verir. Diyabetli kişilerde inme riski diyabeti olmayanlara göre belirgin yüksektir.
- Yüksek kolesterol: Damar sertliğinin ana nedenlerinden biridir.
- Sigara ve tütün ürünleri: Damar sertliğini ve pıhtılaşma eğilimini artırır. Bırakıldıktan sonra risk zamanla azalır.
- Obezite ve hareketsiz yaşam: Tansiyon, diyabet ve kolesterolü artırarak dolaylı yoldan riski yükseltir.
- Aşırı alkol tüketimi: Tansiyonu yükseltir ve kanama riskini artırabilir.
- Uyku apnesi: Tedavi edilmeyen ağır uyku apnesi ile ilişkilidir.
- Diğer durumlar: Orak hücre hastalığı ve bazı pıhtılaşma bozuklukları. Sigara içen ve aurası olan migreni bulunan kadınlarda östrojen içeren doğum kontrol hapları riski artırabilir, bu konuda hekiminize danışın.
Ailede inme öyküsü olması durumunda değiştirilebilen risk faktörlerinin daha sıkı kontrolü önem kazanır. Düzenli sağlık kontrolleri bu amaçla yapılır.
Komplikasyonları
İnmenin sonuçları, beynin hangi bölgesinin ne kadar etkilendiğine ve tedaviye ne kadar erken başlandığına göre kişiden kişiye çok değişir. Bazı hastalar büyük oranda iyileşirken bazılarında kalıcı sorunlar kalabilir. İyileşme genellikle ilk üç ila altı ayda en hızlıdır, ancak düzenli rehabilitasyonla daha uzun süre devam edebilir.
Hareket ve Duyu Sorunları
Vücudun bir yanında güçsüzlük (hemipleji) ya da tam kayıp, kas sertliği (spastisite), duyu kaybı ve denge bozukluğu sık görülür. Bunlar yürümeyi ve günlük işleri etkileyebilir, düşme riskini artırır. Felçli kolda omuz ağrısı gelişebilir.
Konuşma, Görme ve Bilişsel Sorunlar
- Konuşma ve anlama güçlüğü (afazi, dizartri): Konuşma yavaşlayabilir, bozulabilir ya da başkalarını anlamak zorlaşabilir.
- Görme sorunları: Görme alanının bir yanının kaybı ya da çift görme olabilir.
- Hafıza ve dikkat sorunları: Yeni bilgi öğrenmede ve planlamada zorluk görülebilir. İnme sonrası bunama gelişme riski de artar.
Yutma Güçlüğü ve Akciğer Enfeksiyonu
İnme sonrası hastaların önemli bir bölümünde ilk günlerde yutma bozukluğu görülür. Yiyecek ya da sıvının solunum yoluna kaçması (aspirasyon) zatürreye yol açabilir ve inme sonrası ölüm nedenleri arasında önemli bir yer tutar. Bu nedenle yutma değerlendirmesi yapılmadan hastaya ağızdan yiyecek ya da ilaç verilmemelidir. Yutma egzersizleri ve diyet düzenlemesi gerekebilir.
Diğer Olası Sorunlar
- İdrar ve gaita kontrolü sorunları: Özellikle erken dönemde sık görülür ve çoğu hastada düzelir. Hastaya sabır ve saygı gösterilmelidir.
- Depresyon ve duygu değişiklikleri: İnme geçirenlerin yaklaşık üçte birinde depresyon gelişebilir. Tedavi edilebilir bir durumdur.
- Bacak toplardamarında pıhtı (derin ven trombozu) ve basınç yaraları: Uzun süre yatan hastalarda görülür. Erken hareketlendirme ve bakım ile azaltılır.
- Nöbet ve tekrarlayan inme: Bazı hastalarda nöbet gelişebilir. Önleyici tedavi alınmazsa yeni inme riski yüksektir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
İnme sonrası evde bakım sürecinde yeni ya da kötüleşen güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ani şiddetli baş ağrısı, nöbet, öksürük ve ateş (zatürre belirtisi), bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı ya da belirgin keyifsizlik ve umutsuzluk fark edilirse hekimle iletişime geçilmelidir. Yeni inme belirtileri durumunda yeniden 112 aranır.
Nasıl Önlenir
İnmenin büyük bölümü, risk faktörlerinin kontrolü ile önlenebilir ya da geciktirilebilir. Hiçbir önlem riski tamamen ortadan kaldırmaz ancak ciddi biçimde azaltır.
Tansiyon, Kolesterol ve Kan Şekeri Kontrolü
- Tansiyon: En etkili önlemdir. Düzenli ölçüm yapın, hedef değeri hekiminizle belirleyin ve ilaçları önerildiği gibi kullanın.
- Kolesterol: Gerekli hastalarda hekim statin gibi kolesterol düşürücü ilaç başlayabilir.
- Kan şekeri: Sağlıklı kişide açlık kan şekeri 100 mg/dL’nin altında olmalıdır. 100-125 mg/dL arası prediyabet düşündürür. Diyabetli kişilerde hedef değerleri hekim belirler.
Kalp Ritmi ve Kan Sulandırıcı İlaçlar
Atriyal fibrilasyonu olan kişilerde inme riski yüksektir ve pıhtıyı önleyen ilaçlar (varfarin ya da dabigatran, rivaroksaban, apiksaban gibi doğrudan etkili oral antikoagülanlar) bu riski belirgin azaltır. Bu ilaçlar ritim bozukluğunu tedavi etmez, pıhtı oluşumunu engeller. Geçici iskemik atak ya da inme geçirmiş kişilerde ise çoğunlukla aspirin türü damar koruyucu ilaçlar ve kolesterol düşürücüler önerilir. Hangi ilacın kime uygun olduğuna yalnızca hekim karar verir. Bu ilaçları doktorunuza danışmadan başlamayın ya da bırakmayın, çünkü kanama riski taşıyabilirler.
Yaşam Tarzı
- Sigarayı bırakın: Tütün ürünlerinin tümünden uzak durun. Bırakmak için sağlık kuruluşlarının destek hatlarından ve hekiminizden yardım alabilirsiniz.
- Dengeli beslenme: Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve balık ağırlıklı, Akdeniz tipi bir beslenme önerilir. Tuz tüketimini sınırlayın (günde yaklaşık 5 g), doymuş yağ ve işlenmiş et ürünlerini azaltın.
- Düzenli egzersiz: Hekiminizin uygun bulması halinde haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş gibi aktivite hedeflenir.
- İdeal kilo: Fazla kilonun verilmesi tansiyon ve kan şekerinin kontrolüne de yardımcı olur.
- Alkolü sınırlayın: Aşırı alkol tüketimi tansiyonu yükseltir.
Vitamin, soğan, sarımsak ya da bitkisel ürünlerin inmeyi önlediğine dair bilimsel kanıt sınırlıdır. Takviye kullanmadan önce doktorunuza danışın, çünkü bazıları kan sulandırıcı ilaçlarla etkileşebilir. Tüm bunların yanında 40 yaşından sonra düzenli sağlık kontrollerini aksatmayın.
Sık Sorulan Sorular
İnme ile felç aynı şey midir?
Halk arasında inme çoğunlukla felç olarak adlandırılır, ancak tıbbi olarak felç kas gücünün kaybıdır ve inmenin sık görülen bir sonucudur. İnme ise beyin damarlarının tıkanması ya da kanaması sonucu gelişen hastalığın adıdır. Felç, omurilik yaralanması gibi başka nedenlerle de oluşabilir.
İnme belirtileri nelerdir ve nasıl fark edilir?
En sık belirtiler yüzün bir yanında sarkma, bir kolda ya da bacakta ani güçsüzlük ve konuşma bozukluğudur. Ani görme kaybı, denge kaybı ve çok şiddetli baş ağrısı da görülebilir. Bunlardan biri bile varsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
İnme anında ilk yardım nasıl yapılmalıdır?
Önce 112 aranır ve belirtilerin başladığı saat not edilir. Kişi rahat bir şekilde yatırılır ya da oturtulur, kıyafetleri gevşetilir ve yalnız bırakılmaz. Bilinç kapalıysa yan yatırılır. Yutma güçlüğü ve boğulma riski nedeniyle ağızdan yiyecek, içecek ya da ilaç verilmemelidir. Kişinin kendi başına hastaneye gitmeye çalışması ya da belirtilerin geçmesini beklemesi doğru değildir.
İnmede ilk saatler neden önemlidir?
Tıkanan damar nedeniyle beyin dokusu her geçen dakika hasar görmeye devam eder. Pıhtı eritici ilaç genellikle belirtilerin başlamasından sonraki ilk 4,5 saat içinde uygulanabilir. Mekanik trombektomi ise seçilmiş hastalarda daha uzun bir süre içinde yapılabilir. Erken gelen hastada kalıcı hasar azalır ancak tedavi uygunluğuna hekim karar verir.
İnme tedavi edilebilir mi?
Evet, inme tedavi edilebilen bir acil durumdur ancak sonuç kişiden kişiye değişir. İskemik inmede damarı açan tedaviler ve kanamalı inmede kanamayı kontrol eden yaklaşımlar uygulanır. Erken başvuru sonucu belirgin biçimde iyileştirir. Tedaviden sonra rehabilitasyon da iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
İnmeden sonra tamamen iyileşmek mümkün müdür?
Bazı hastalar büyük oranda ya da tamamen düzelirken bazılarında hafif ya da ağır sorunlar kalabilir. İyileşme inmenin türüne, hasar gören bölgeye, hastanın yaşına ve tedaviye başlama zamanına bağlıdır. Fizik tedavi, konuşma ve ergoterapi ile iyileşme çoğunlukla ilk aylarda hızlıdır, daha sonra da sürebilir. Düzenli rehabilitasyon sonucu olumlu etkiler.
İnme tedavisi için hangi bölüme gidilir?
Acil durumda 112 ya da en yakın acil servis tercih edilir. Hastanede tanı ve tedaviyi çoğunlukla nöroloji uzmanları yürütür. Gerektiğinde acil tıp, radyoloji, kardiyoloji, beyin cerrahisi ve girişimsel radyoloji de sürece katılır. Taburculuktan sonra fizik tedavi ve rehabilitasyon hekimi ve nöroloji kontrolleri devam eder.
Tedavi edilmezse inme ölüme yol açar mı?
Evet, tedavi edilmeyen ya da geç kalınan inme, özellikle geniş damar tıkanıklığı ve beyin kanamalarında yaşamı tehdit edebilir. Hayatta kalanlarda da kalıcı engellilik riski artar. Bu nedenle belirtilerde acil başvuru gerekir.
Beyin kanaması ile inme arasındaki fark nedir?
Beyin kanaması, inmenin bir türüdür (hemorajik inme). Beyindeki bir damar yırtılır ve kanama doku hasarı yapar. Tıkanma kaynaklı inmede ise damar pıhtı nedeniyle tıkanır. İkisinin belirtileri benzer olabilir ancak tedavileri farklıdır. Bu nedenle ilk iş beyin BT ile ayrım yapmaktır. Nadiren tıkanma kaynaklı inme sonrasında hasarlı dokuya kanama da olabilir.
İnme riskini azaltmak için neler yapılabilir?
Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri düzenli kontrol edilmeli, sigara bırakılmalı, dengeli beslenilmeli, kilo kontrol edilmeli ve düzenli egzersiz yapılmalıdır. Atriyal fibrilasyon gibi kalp ritim bozukluğu varsa uygun ilaçlar hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Bu önlemler riski önemli ölçüde azaltır ancak tamamen sıfırlamaz.
İnme yaşa bağlı mıdır, gençlerde de görülür mü?
Yaş ilerledikçe inme riski artar ve çoğu inme yaşlılarda görülür. Ancak genç erişkinlerde ve nadiren çocuklarda da olabilir. Gençlerde kalp hastalıkları, damar yırtılması, pıhtılaşma bozuklukları, sigara ve bazı ilaçlar ya da uyuşturucu maddeler neden olabilir. Genç hastada nedenin ayrıntılı araştırılması gerekir.
Geçici iskemik atak (mini inme) nedir, tehlikeli midir?
Geçici iskemik atak, inme belirtilerinin kısa sürede, genellikle bir saatten kısa sürede tamamen geçtiği durumdur. Kalıcı hasar bırakmaz ancak yakın zamanda gerçek bir inme gelişme riskinin yüksek olduğunu gösterir. Belirtiler geçse de aynı gün acil değerlendirme yapılmalıdır.
İnme tekrarlar mı?
Evet, inme geçiren kişilerde tekrar riski vardır. Bu risk uygun ilaçlar, tansiyon, kolesterol ve kan şekeri kontrolü, sigaranın bırakılması ve yaşam tarzı değişiklikleriyle azaltılabilir. İlaçları kendi başınıza bırakmayın ve hekim kontrollerini aksatmayın.
İnme geçiren hastada yutma sorunu neden önemlidir?
İnme sonrası yutma bozukluğu sık görülür ve yiyecek ya da sıvının solunum yoluna kaçması akciğer enfeksiyonuna yol açabilir. Bu nedenle hastaya yutma değerlendirmesi yapılmadan ağızdan bir şey verilmemelidir. Gerekirse yutma tedavisi, kıvam ayarlı beslenme ya da geçici olarak sonda ile beslenme uygulanır.
İnme sonrası rehabilitasyon ne zaman başlar ve ne kadar sürer?
Rehabilitasyon, hasta tıbbi olarak stabil hale gelir gelmez, çoğunlukla ilk günlerde başlar. Fizik tedavi, konuşma ve yutma tedavisi ile ergoterapiyi içerir. Süre kişiye göre haftalardan aylara hatta yıllara kadar değişebilir. İlk üç ila altı ay iyileşmenin en hızlı olduğu dönemdir ve ev egzersizleri ve aile desteği sürece katkı sağlar.
İnme geçiren kişi engelli raporu alabilir mi?
Kalıcı fonksiyon kaybı kalan hastalar, yetkili hastanelerin sağlık kurulundan engelli sağlık kurulu raporu için başvurabilir. Rapor, işlev kaybı oranına göre değerlendirilir. Başvuru süreci ve gerekli belgeler için hastanenin ilgili birimine ya da sosyal hizmet uzmanına danışmak yararlı olur.
İnme ile kalp krizi arasındaki fark nedir?
Kalp krizinde kalbi besleyen damar tıkanır ve göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi belirtiler görülür. İnmede ise beyni besleyen damar tıkanır ya da kanar ve yüz sarkması, güçsüzlük, konuşma bozukluğu gibi belirtiler çıkar. İkisi de acil durumdur ve ortak risk faktörleri vardır. Her ikisinde de 112 aranmalıdır.
İnme sonrası araç kullanılabilir mi?
İnme sonrasında görme, dikkat, refleks ve kas gücü etkilenmiş olabilir. Araç kullanmaya ne zaman dönülebileceğine hekim muayene sonrası karar verir. Hekim onayı alınmadan direksiyon başına geçmek güvenli değildir.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Stroke
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Symptoms of a stroke
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Stroke
- Cleveland Clinic. Stroke: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment
- Ahi Evran Medical Journal (DergiPark). Akut İskemik İnmede İntravenöz Trombolitik Tedavi Sonuçları
- Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Dergisi (DergiPark). Akut İskemik İnmenin İntravenöz Trombolitik Tedavisinde Muğla Deneyimleri