Disleksi Hastalığı
Disleksi, zekâ düzeyi normal olduğu halde sözcükleri akıcı ve doğru okumada ve yazımda süren güçlükle seyreden nörogelişimsel bir özel öğrenme bozukluğudur. Erken fark edilip yapılandırılmış okuma eğitimi ve destek alınırsa okuma becerileri belirgin ölçüde gelişir.

Özet
Disleksi, kişinin zekâsı ve eğitim olanakları yeterli olduğu halde sözcükleri doğru ve akıcı okumakta ve yazımda sürekli güçlük yaşamasıdır. Tıbbi sınıflandırmada özel (özgül) öğrenme bozukluğunun okuma alanına karşılık gelir. Disleksi bir zekâ geriliği, tembellik ya da görme bozukluğu değildir. Temelinde, konuşulan seslerle harfleri eşleştiren dil işlemleme becerilerindeki farklı çalışma yatar.
Disleksi çocuklarda en sık görülen öğrenme güçlüğüdür; sıklığı kullanılan ölçüte göre yaklaşık %5-10 olarak bildirilir. Genellikle doğuştandır, ailede görülme eğilimi vardır ve yaşam boyu sürer. Kendiliğinden geçmez, ancak yapılandırılmış okuma eğitimi, okul ve aile desteğiyle okuma ve yazma becerileri belirgin olarak gelişir. Disleksi için ilaç tedavisi yoktur; temel müdahale bireye özgü özel eğitimdir.
Çocuk okul çağına geldiğinde okuma ve yazımda yaşıtlarının belirgin gerisinde kalıyorsa, erken dönemde çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı ya da Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) aracılığıyla değerlendirme yaptırmak önemlidir. Erken tanı hem akademik başarıyı hem de çocuğun özgüvenini korur.
Hakkında
Disleksi Nedir?
Disleksi, sözcükleri doğru ve akıcı tanımada, harf-ses eşleştirmede ve yazımda süren güçlüktür. Zekâ düzeyi normal ya da normalin üzerinde olan, eğitim fırsatı bulan ve görme ile işitme sorunu olmayan çocuklarda görülür. Disleksi en yaygın özel öğrenme bozukluğudur. Dünyada okul çağındaki çocukların yaklaşık %5-10 kadarında olduğu tahmin edilir; sıklık tanı ölçütlerine göre değişir.
Disleksi, 1896 yılında İngiliz hekim W. Pringle Morgan tarafından “doğuştan sözcük körlüğü” olarak tanımlanmış, ancak bugün bunun görme sorunu olmadığı, dil işlemlemeyle ilgili nörogelişimsel bir durum olduğu bilinmektedir. “Hastalık” yerine “özel öğrenme bozukluğu” ya da “okuma güçlüğü” demek daha doğrudur. Disleksili kişilere “disleksik” denir.
Disleksi ve Zekâ
Disleksi zekâ geriliği demek değildir ve zekâ düzeyiyle ilişkili değildir. Disleksili çocukların zekâ dağılımı toplumdakine benzerdir. Kendisi okumakta zorlansa da çocuk sesli okunan metni genellikle rahat anlar. Disleksili olmak ne düşük zekâ ne de olağanüstü yetenek göstergesidir; her çocuğun güçlü ve zayıf yönleri farklıdır.
Disleksi ile Birlikte Görülebilen Durumlar
Disleksi tek başına görülebileceği gibi başka durumlarla birlikte de olabilir. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), dil gelişim bozukluğu, yazma güçlüğü (disgrafi), matematikte özel güçlük (diskalkuli) ve hareket koordinasyon güçlüğü eşlik edebilir. Bu durumlar disleksinin türleri değil, ayrı tanılardır ve ayrıca değerlendirilmelidir.
Kalıtım
Disleksi ailede görülme eğilimindedir. Anne babası ya da kardeşi disleksik olan çocuklarda risk belirgin biçimde artar, ancak her çocuk etkilenmez. Tek bir gen değil, birçok genin ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Kız çocuklarında da erkek çocuklarındaki kadar sık olabileceği, erkeklerde daha sık fark edildiği bildirilmiştir.
Tedavi ve Destek Seçenekleri
Disleksiyi ortadan kaldıran bir ilaç ya da ameliyat yoktur. Etkili müdahale, bireyin ihtiyacına göre hazırlanmış özel eğitimdir.
- Yapılandırılmış okuma eğitimi: Ses-harf ilişkisini adım adım, sistematik ve birden fazla duyuyu (görme, işitme, dokunma) birlikte kullanarak öğreten fonik temelli eğitimler en iyi desteklenen yöntemlerdir. Eğitim ne kadar erken başlarsa sonuç o kadar iyi olur.
- Okulda uyarlamalar: Sınavlarda ek süre, sesli okuma ya da bilgisayar kullanımı, okuma yükünün azaltılması, yazılı yönergelerin kısaltılması ve yazım hatalarının notlandırmayı etkilememesi gibi düzenlemeler yardımcı olur. Rehberlik servisi ve RAM bu planlama için önemli destektir.
- Teknolojik destekler: Sesli kitaplar, metinden sese çeviri ve sesle yazma programları.
- Psikolojik destek: Çocukta özgüven kaybı, kaygı ya da depresyon belirtileri varsa çocuk psikiyatrisi ya da psikolog desteği gerekebilir. DEHB gibi eşlik eden bir tanı varsa bunun tedavisi ayrıca planlanır.
- Takviye gıdalar ve alternatif yöntemler: Vitamin, mineral ya da göz egzersizlerinin disleksiyi düzelttiğine dair güvenilir bilimsel kanıt yoktur. Bu tür uygulamaları denemeden önce doktorunuza danışın.
Ebeveynler İçin Öneriler
- Çocuğu başkalarıyla kıyaslamayın; tembel ya da yeteneksiz diye etiketlemeyin. Okuma güçlüğünün çocuğun isteğiyle ilgili olmadığını açıklayın.
- Çocuğun yapabildiklerini ve çabasını takdir edin, ilgi duyduğu alanları destekleyin.
- Kısa, düzenli ve baskısız sesli okuma çalışması yapın; sesli kitap kullanın, uzun metinleri bölün.
- Öğretmen, rehberlik servisi ve uzmanlarla düzenli iş birliği içinde olun ve tutumunuzu tutarlı tutun.
- Çocuğa zorluğunun kendi suçu olmadığını, desteğin ona yardım ettiğini anlatın.
Öğretmenler İçin Öneriler
Öğretmenler okuma ve yazma güçlüğünü erken fark ederek aileyi bilgilendirebilir ve rehberlik servisine yönlendirebilir. Çocuğu sınıfta sesli okumaya zorlamamak, ders materyallerini sade ve büyük puntolu sunmak, yönergeleri parçalara bölmek ve sözlü ifadeye de olanak vermek çocuğun başarısını artırır. Her çocuğun ihtiyacı farklıdır; hangi uyarlamaların uygun olduğu uzman değerlendirmesiyle belirlenir.
Yetişkinlerde Disleksi
Disleksi yaşam boyu sürer. Çocuklukta tanı almamış yetişkinler okuma hızı, yazım, not alma ve sınavlarda zorlanmaya devam edebilir. Yetişkinlikte de değerlendirme yapılabilir; çalışma yaşamında uyarlamalar ve teknolojik destekler işe yarar.
Nedenleri
Disleksinin tam nedeni bilinmemektedir. Güncel bilgilere göre doğuştan gelen, genetik ve nörobiyolojik kökenli bir durumdur.
Genetik Nedenler
Disleksi ailelerde sık görülür. Ebeveyni ya da kardeşi disleksik olan çocuklarda risk önemli ölçüde artar. Okuma ve dil gelişimiyle ilişkili çeşitli genlerin rol oynadığı düşünülmektedir, ancak tek bir neden gen yoktur. Ailede disleksi olması çocuğun mutlaka disleksik olacağı anlamına gelmez.
Beyinde Dil İşlemleme Farklılığı
Görüntüleme çalışmaları, disleksili kişilerde okuma ve dilin sesleri işlenmesinde görev alan beyin bölgelerinin farklı çalıştığını göstermiştir. Temel sorun, konuşma seslerini (fonemleri) ayırma ve bunları harflerle eşleştirme yetisindedir (fonolojik işlemleme). Bu bir “beyin hasarı” değil, beynin dili işleme biçimindeki farklılıktır.
Diğer Katkıda Bulunabilecek Etkenler
- Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi durumların rolü tartışmalıdır ve kesin bir neden olarak kabul edilmez.
- Gebelik döneminde annenin beslenmesi, geçirdiği enfeksiyonlar ya da kullandığı ilaçlar gibi etkenlerin disleksiye neden olduğu kanıtlanmamıştır. Anneleri suçlamak doğru değildir.
- Gelişimsel disleksi, beyin travması ya da inme sonrasında gelişen edinilmiş okuma bozukluğundan (aleksi) farklıdır. Edinilmiş olanı travma sonrası, çoğunlukla yetişkinlerde görülen ayrı bir durumdur.
Disleksi, çocuğun ya da ailenin kusuru, yetersiz çaba, zekâ geriliği ya da görme sorunu nedeniyle ortaya çıkmaz.
Belirtileri
Belirtiler yaşa göre değişir. Birçok çocukta disleksi okul çağında okuma yazma öğrenmeye başlayınca fark edilir; okul öncesinde bazı ipuçları görülebilir. Her çocukta tüm belirtiler görülmez.
Okul Öncesi Dönem İpuçları
- Konuşmaya yaşıtlarından geç başlama, sözcükleri yanlış telaffuz etme
- Tekerlemeleri ve uyaklı sözcükleri öğrenmede, sözcükleri hecelere ya da seslere ayırmada güçlük
- Harf adlarını, rakamları, renkleri, günleri ya da haftanın sırasını öğrenmede zorlanma
- Sözcük bulmakta güçlük, sık “şey” deme
- Ailede okuma güçlüğü öyküsü
Okul Çağı Çocuklarında
- Harf ile sesi eşleştirmede güçlük, sözcükleri seslendirerek okumakta zorlanma
- Yaşıtlarına göre yavaş, takılarak ve hatalı okuma; sözcük ya da harf atlama, sözcüklerin yerini değiştirme
- Sık ve tutarsız yazım hataları; aynı sözcüğü farklı yazma
- Benzer harfleri ya da sesleri (b-d, p-b, m-n) karıştırma; bu karışma 7 yaş civarına kadar sık görülür ve tek başına disleksi anlamına gelmez
- Okunan metni anlamada zorlanma (okumaya çok enerji harcandığı için), ancak dinleyerek anlamanın genellikle iyi olması
- Okunaksız el yazısı, düzenli yazı yazmakta güçlük, metni toparlamada zorluk
- Yön (sağ-sol), sıralama ve zaman kavramlarında zorlanma
- Okuma ve yazma gerektiren ödevlerden kaçınma, okula isteksizlik, ders çalışmaya direnç
- Başarısızlık nedeniyle özgüven kaybı, kaygı, huzursuzluk ya da içe kapanma
Ergen ve Yetişkinlerde
- Yavaş okuma, uzun metinleri okumaktan kaçınma
- Yazım hataları ve yazılı anlatımda zorlanma
- Yabancı dil öğrenmede, not almada ve sınavlarda süre yetiştirmede güçlük
Disleksi ile Karışabilen Durumlar
Aşırı hareketlilik, dikkatin kolay dağılması, sabırsızlık ve beklemeye tahammülsüzlük disleksinin belirtisi değil, daha çok DEHB belirtileridir. İki durum birlikte olabilir. Çocukta hem okuma güçlüğü hem de dikkat sorunu varsa her ikisi için ayrı değerlendirme gerekir.
Ne Zaman Doktora ya da Uzmana Başvurulmalı?
Okula başlayan çocukta okuma ve yazımda yaşıtlarına göre belirgin ve süreklilik gösteren güçlük, harf ve sesleri öğrenmede ilerleme olmaması, okuldan kaçınma, özgüven kaybı ya da duygusal belirtiler (kaygı, üzüntü, öfke, karın ağrısı gibi bedensel yakınmalar) varsa çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına, okul rehberlik servisine ya da RAM’a başvurulmalıdır. Çocuğun görme ve işitmesinin de kontrol edilmesi gerekir. Kendine zarar verme düşüncesi ya da aşırı çaresizlik belirtileri varsa vakit kaybetmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Disleksi tanısı tek bir testle konmaz. Çocuğun gelişimi, ailesi, okuldaki durumu ve becerileri bir arada değerlendirilir. Tanıyı çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı ve eğitim alanındaki uzmanlar (psikolog, özel eğitim öğretmeni, psikolojik danışman) birlikte koyar.
Tanı Sürecinin Basamakları
- Öykü ve gözlem: Ailenin, öğretmenin ve çocuğun anlattıkları, gelişim öyküsü (konuşma, motor gelişim), aile öyküsü ve okul performansı değerlendirilir.
- Görme ve işitme muayenesi: Okuma güçlüğüne yol açabilecek görme, işitme ve başka tıbbi nedenler dışlanır.
- Zekâ ve bilişsel değerlendirme: Çocuğun genel zekâ düzeyi ve bilişsel profili ölçülür. Bunun için Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği (WISC) gibi testler kullanılır. WISC tek başına disleksi tanısı koymaz; zekânın normal sınırlarda olduğunu ve zayıf yönleri göstermeye yardımcı olur.
- Okuma, yazım ve fonolojik testler: Sözcük okuma hızı ve doğruluğu, okuduğunu anlama, yazım, harf-ses eşleştirme ve seslere ayırma becerisini ölçen standart testler uygulanır.
- Eşlik eden durumların taranması: DEHB, dil bozukluğu, kaygı ve depresyon gibi durumlar değerlendirilir. Dikkat testleri (örneğin Stroop testi) bu amaçla kullanılabilir.
Tanı Ölçütleri
Tanı, DSM-5 gibi ölçütlere dayanır. Okuma becerileri, yaşa göre beklenenin anlamlı derecede altında olmalı, bu güçlük en az 6 ay süren yeterli destekle de belirgin biçimde sürmeli, zekâ geriliği, görme-işitme sorunu ya da yetersiz eğitim gibi nedenlerle açıklanamamalıdır.
Türkiye’de Başvuru Yolu
Aileler önce okul rehberlik servisine ya da çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine başvurabilir. Eğitsel değerlendirme ve destek eğitim planı için Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) tarafından yapılan değerlendirme ve rapor gereklidir. Hangi basamağın hangi sırayla izleneceği konusunda ilgili uzmanlardan bilgi alınız.
Risk Faktörleri
Aşağıdaki durumlar disleksi görülme olasılığını artırabilir. Bu etkenlerin olması mutlaka disleksi olacağı, olmaması da olmayacağı anlamına gelmez.
Başlıca Risk Faktörleri
- Ailede disleksi ya da okuma güçlüğü öyküsü: En güçlü risk etkenidir. Ebeveyni veya kardeşi olanlarda risk belirgin biçimde artar.
- Konuşma ve dil gelişiminde gecikme: Geç konuşma, dil gelişim bozukluğu ve ses ayırmada güçlük risk işaretleridir.
- Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı: Bazı çalışmalarda risk artışı bildirilmiştir, ancak ilişki net değildir.
- DEHB ve diğer nörogelişimsel durumlar: Disleksiyle birlikte sık görülür.
Durumu Ağırlaştırabilen Etkenler
- Tanının ve desteğin gecikmesi
- Okul ya da evde alay, kıyaslama ve etiketleme (tembel, yeteneksiz gibi)
- Okuma eğitiminin çocuğun ihtiyacına uygun olmaması
Disleksi ebeveynlerin yetiştirme biçiminden, çocuğun televizyon izlemesinden, zekâ düzeyinden ya da görme sorunundan kaynaklanmaz.
Komplikasyonları
Disleksi tek başına bir hastalık değildir, ancak desteklenmediğinde çocuğun ve gencin yaşamını çeşitli yönlerden etkileyebilir.
Akademik Sorunlar
Okuma ve yazmadaki güçlük tüm derslerde başarıyı etkiler. Destek alınmazsa okul başarısızlığı, sınıf tekrarı ve okulu bırakma riski artabilir. Yabancı dil ve metin yoğun derslerde zorluk daha belirgin olabilir.
Özgüven ve Duygusal Sorunlar
Tekrarlayan başarısızlık, alay edilme ya da “tembel” denilmesi çocukta özgüven kaybına, utanç duygusuna, kaygıya ve depresyona yol açabilir. Çocuk okuldan kaçınabilir, içine kapanabilir ya da sınıfta davranış sorunları gösterebilir. Karın ağrısı, baş ağrısı gibi bedensel yakınmalar da görülebilir.
Sosyal Sorunlar
Arkadaş ilişkilerinde zorlanma, dışlanma ve akran zorbalığı görülebilir.
Eşlik Eden Durumlar
DEHB, dil bozukluğu, yazma ve matematik güçlüğü birlikte görülebilir ve ayrıca ele alınmalıdır.
Yetişkin Yaşamı
Desteklenmeyen kişilerde eğitim ve meslek seçiminde kısıtlılık, iş yaşamında yazılı işlerde zorlanma olabilir. Uygun destek ve uyarlamalarla disleksili birçok kişi eğitimini tamamlar ve çok farklı mesleklerde başarılı olur.
Ne Zaman Uzmana Başvurulmalı?
Çocukta okul reddi, aşırı üzüntü, uyku ve iştah değişikliği, sürekli kaygı, kendini değersiz görme ya da kendine zarar verme düşüncesi ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına başvurulmalıdır. Acil bir durum şüphesinde en yakın sağlık kuruluşuna gidilmelidir.
Nasıl Önlenir
Gelişimsel disleksi doğuştan gelen bir farklılık olduğundan önlenemez. Beslenme, vitamin ya da takviye gıdalarla disleksinin önlenebildiğine ya da düzeltilebildiğine dair kanıt yoktur. Yapılabilecek olan, erken fark edip etkili destek sağlayarak olumsuz sonuçları azaltmaktır.
Erken Fark Etme ve Erken Müdahale
- Ailede disleksi öyküsü varsa, çocuğun konuşma ve dil gelişimi dikkatle izlenmeli, gerektiğinde uzmana danışılmalıdır.
- Okul öncesi dönemde çocukla sesli kitap okumak, tekerleme, şarkı ve kafiye oyunları oynamak, harf ve sesler üzerine eğlenceli etkinlikler yapmak dil becerilerini destekler.
- Okula başladıktan sonra okuma güçlüğü sürüyorsa beklemeden değerlendirme yaptırılmalıdır. Erken başlanan yapılandırılmış okuma eğitimi en iyi sonucu verir.
Psikolojik Desteğin Önemi
Disleksi çocuk için yıpratıcı olabilir. Başarısızlık duygusu, alay edilmesi ve kıyaslanma gibi olumsuz durumlara karşı çocuğa güven veren bir ortam sağlanmalı, gerektiğinde uzman desteği alınmalıdır. Çocuğun güçlü yönlerinin ve ilgi alanlarının desteklenmesi özgüvenini korumaya yardımcı olur.
Okul ve Aile İş Birliği
Öğretmen, rehberlik servisi ve ailenin ortak çalışması, çocuğun okul ortamına uyum sağlamasını kolaylaştırır. Düzenli takip ve gerektiğinde destek planının güncellenmesi önemlidir.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Disleksi nedir?
Disleksi, zekâ düzeyi normal olan çocuklarda sözcükleri akıcı ve doğru okumada ve yazımda süren güçlüktür. Özel (özgül) öğrenme bozukluğunun okuma alanına karşılık gelir. Görme sorunu ya da zekâ geriliği değildir, dil seslerinin işlenmesindeki farklılıktan kaynaklanır.
Disleksi bir zekâ sorunu mudur?
Hayır. Disleksi zekâ geriliği demek değildir ve zekâ düzeyi toplumdaki dağılıma benzer olabilir. Tanı konulabilmesi için zekânın normal sınırlarda olması beklenir. Okuma ve yazma güçlüğü çocuğun çabasız ya da tembel olduğunu göstermez.
Disleksi kaç yaşında fark edilir?
Disleksi doğuştandır ve sonradan oluşmaz. Çoğu çocukta okuma yazma öğrenilmeye başlanınca, yani okul çağında fark edilir. Okul öncesinde geç konuşma, tekerlemeleri ve heceleri ayırmada güçlük gibi ipuçları görülebilir.
Disleksinin belirtileri nelerdir?
Harf ve sesleri eşleştirmede güçlük, yavaş ve hatalı okuma, kelime atlama, sık yazım hataları, okunaksız yazı ve okuma yazma gerektiren işlerden kaçınma başlıca belirtilerdir. Çocukta özgüven kaybı ve kaygı da görülebilir. Her çocukta tüm belirtiler olmaz.
Disleksiye ne sebep olur?
Tam nedeni bilinmemektedir. Büyük ölçüde genetik ve nörobiyolojik kökenlidir; beynin dili ve sesleri işleme biçimindeki farklılıkla ilişkilidir. Aile öyküsü en önemli risk etkenidir. Anne babanın yetiştirme biçimi ya da gebelikteki beslenme gibi etkenlerin disleksiye neden olduğu kanıtlanmamıştır.
Disleksi kalıtsal mıdır?
Disleksi ailelerde görülme eğilimindedir. Anne babası ya da kardeşi disleksik olan çocuklarda risk artar, ancak her çocuk etkilenmez. Tek bir gen değil, birçok genin ve çevresel etkenlerin rol oynadığı düşünülmektedir.
Disleksi tedavi edilir mi?
Disleksiyi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur, ancak uygun eğitim ve destekle okuma ve yazma becerileri belirgin ölçüde gelişir. Temel müdahale bireye özgü yapılandırılmış okuma eğitimidir. Gelişme düzeyi çocuktan çocuğa değişir; yavaş okuma ve yazım güçlüğü sürebilir.
Disleksi için ilaç var mı?
Disleksinin kendisi için kullanılan bir ilaç yoktur. Tedavi özel eğitim ve destekle yapılır. Eşlik eden DEHB gibi bir durum varsa bunun için çocuk psikiyatrisi uzmanı ilaç önerebilir. Hiçbir ilacı doktora danışmadan kullanmayın.
Disleksi hastası çocuklar özel eğitim almalı mı?
Evet, birçok disleksili çocuk için okulda alınan eğitime ek olarak bireyin ihtiyacına uygun özel eğitim destek sağlar. Yapılandırılmış, sistematik ve çok duyulu okuma eğitimi etkilidir. Eğitimin türüne ve süresine RAM değerlendirmesi ve uzman önerileri doğrultusunda karar verilir.
Disleksi tanısı nasıl konur, disleksi testi nedir?
Disleksi tek bir testle konmaz. Gelişim ve aile öyküsü, görme ve işitme muayenesi, zekâ ve bilişsel değerlendirme (WISC gibi), okuma, yazım ve fonolojik becerileri ölçen testler birlikte değerlendirilir. Tanıyı çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı ile eğitim alanındaki uzmanlar birlikte koyar.
Disleksi şüphesinde hangi bölüme ya da kuruma başvurulur?
Çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları polikliniğine, okul rehberlik servisine ve eğitsel değerlendirme için Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) aracılığıyla başvurulabilir. Çocuğun görme ve işitmesinin de kontrol edilmesi gerekir. Başvuru sırası konusunda uzmanlardan bilgi alınız.
Çocuğum okurken kelime atlıyorsa ne yapmalıyım?
Okumayı yeni öğrenen çocuklarda zaman zaman kelime atlama olabilir ve tek başına disleksi anlamına gelmez. Ancak okula başladıktan sonra okuma düzeyi yaşıtlarının belirgin altında kalıyor, hatalar sürekli ve çocuk okumaktan kaçınıyorsa öğretmenle görüşüp uzman değerlendirmesi yaptırmak uygun olur.
Disleksi ile DEHB aynı şey midir?
Hayır, iki ayrı durumdur. Disleksi okuma ve yazım güçlüğüdür; DEHB dikkat ve aşırı hareketlilikle ilgilidir. İki durum bir arada görülebildiği için çocuğunuzda her iki yönde sorun varsa çocuk psikiyatrisi uzmanı tarafından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Disleksi matematiği etkiler mi?
Disleksili birçok çocukta matematik becerileri iyi olabilir, ancak bazılarında sayıları okuma, çarpım tablosunu ezberleme ve sözel problemlerde güçlük görülebilir. Matematikte belirgin güçlük varsa buna ayrıca diskalkuli adı verilir ve ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Disleksi yetişkinlerde de görülür mü, yetişkinde tanı konabilir mi?
Disleksi yaşam boyu sürer; çocukluğunda tanı almamış birçok yetişkin okuma hızı, yazım ve not alma konusunda zorlanmaya devam eder. Yetişkinlikte de değerlendirme yapılabilir ve çalışma hayatında ek süre, sesli okuma yazılımları gibi uyarlamalar yardımcı olabilir.
Disleksi tedavi edilmezse ne olur?
Destek alınmazsa okuma ve yazma güçlüğü sürer, okul başarısızlığı ve özgüven kaybı artabilir. Kaygı, depresyon, okul reddi ve davranış sorunları görülebilir. Erken fark edilip destek alınan çocuklarda bu sorunların riski belirgin ölçüde azalır.
Disleksili çocuğa evde nasıl yardımcı olunur?
Kısa ve düzenli sesli okuma çalışması yapmak, sesli kitaplar kullanmak, yazıları büyük puntolu ve sade sunmak, hataları eleştirmeden başarıyı takdir etmek yardımcı olur. Çocuğu kıyaslamamak ve özgüvenini korumak önemlidir. Evdeki çalışmalar uzmanın ya da özel eğitim öğretmeninin yönlendirmesiyle yapılmalıdır.
Disleksi için okulda ne gibi destek alınabilir?
Okul rehberlik servisi ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) aracılığıyla değerlendirme yapılıp çocuğa uygun eğitim planı hazırlanabilir. Sınavlarda ek süre, sesli okuma ya da bilgisayar kullanımı, öğretmenin sınıfta okuma yükünü azaltması yararlı olabilir. Ayrıntıları okul ve RAM ile görüşmek gerekir.
Gözlük ya da göz egzersizleri disleksiyi geçirir mi?
Hayır. Disleksi görme sorunu değildir. Yine de okuma güçlüğü olan her çocukta görme ve işitme muayenesi yapılmalıdır, çünkü bu sorunlar ayrıca düzeltilmelidir. Göz egzersizlerinin disleksiyi düzelttiğine dair güçlü kanıt yoktur.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Dyslexia in children
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Developmental reading disorder
- Cleveland Clinic. Dyslexia: What It Is, Symptoms, Treatment & Types
- Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi (DergiPark). Özgül Okuma Bozukluğu: Tanımı, Belirtiler ve Eğitsel Öneriler
- İstanbul Bilim Üniversitesi Florence Nightingale Tıp Dergisi (DergiPark). Özel öğrenme güçlüğü “Disleksi”