Dermoid Kist Oluşumu
Dermoid kist, içinde kıl, yağ, deri parçaları ve bazen diş ya da kemik gibi dokular bulunabilen, doğuştan gelen ve çoğunlukla iyi huylu bir kisttir. En sık yumurtalıkta (olgun kistik teratom) görülür; cilt altında ve göz çevresinde de oluşabilir.

Özet
Dermoid kist, vücudun normalde o bölgede bulunmayan dokularını (kıl, yağ bezi salgısı, deri parçaları, nadiren diş ya da kemik) içeren, ince bir kese ile çevrili kitledir. Doğuştan gelen bir gelişim farkından kaynaklanır ve çoğu zaman iyi huyludur. En sık yumurtalıkta görülür; bu kistlerin tıbbi adı olgun kistik teratomdur. Cilt altında (özellikle kaş çevresi, yüz ve boyun) ve omurga çevresinde de görülebilir.
Yumurtalık dermoid kistleri en sık üreme çağındaki kadınlarda, yaklaşık 20-40 yaşlarında saptanır. Kistlerin büyük bölümü belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrasonda tesadüfen bulunur. Kist yavaş büyür; büyüdüğünde ağrı, yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (torsiyon) ya da nadiren yırtılma gibi sorunlar yapabilir.
Tedavi kistin yeri, büyüklüğü ve belirtilerine göre değişir. Küçük ve belirtisiz yumurtalık dermoid kistleri izlenebilir; büyük, büyüyen ya da belirti veren kistlerde çoğunlukla yumurtalık korunarak kistin çıkarıldığı bir ameliyat (kistektomi) önerilir. Bu yazı genel bilgi içindir; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Hakkında
Dermoid Kist Nedir?
Dermoid kist, içinde birden fazla doku türü bulunabilen doğuştan bir kisttir. Yumurtalıkta görülen türüne olgun kistik teratom denir. "Teratom", birden fazla doku türüne dönüşebilen germ (üreme) hücrelerinden gelişen kitle anlamına gelir. Olgun kistik teratom, "olgun" yani gelişmiş dokulardan oluştuğu için genellikle iyi huyludur.
Kistin içinde sarımsı yağlı bir sıvı, kıl yumakları, deri ve yağ bezleri bulunur. Bazı kistlerde diş, kemik, kıkırdak ya da tiroid dokusu da olabilir. Bu dokular çalışan bir organ değildir; doku yığınlarıdır. Kistler genellikle birkaç santimetre çapındadır, ortalama 5-10 cm civarında saptanır, daha büyük olanlar da bildirilmiştir. Yaklaşık olguların onda birinde iki yumurtalıkta birlikte görülebilir.
Yumurtalık Dermoid Kisti
Yumurtalıktaki dermoid kist, yumurtalıkta bulunan bir germ hücresinin olağan dışı gelişmesiyle oluşur. Bunun neden olduğu tam olarak bilinmemektedir. Doğuştan gelen bir olgu olsa da çoğunlukla üreme çağında fark edilir. Ailede görülme sıklığı ya da bir yaşam tarzı etkeni gösterilmemiştir; yaşam tarzı ile önlenebilen bir hastalık değildir.
Kistlerin yaklaşık yarısından fazlası belirti vermez. Belirti olduğunda alt karında ya da kasıkta ağrı, dolgunluk, şişkinlik, adet düzeninde değişiklik ya da ele gelen kitle görülebilir. Tiroid dokusu içeren çok nadir kistlerde (struma ovarii) bazen tiroid hormonu fazlalığı belirtileri gelişebilir.
Tedavi Seçenekleri
- İzlem: Küçük (yaklaşık 5-6 cm altı), belirti vermeyen ve ultrasonda tipik görünümlü kistlerde belirli aralıklarla ultrasonla izlem yapılabilir. Kist kendiliğinden kaybolmaz; yavaş büyüyebilir.
- Cerrahi: Büyük, büyüyen, ağrı yapan ya da torsiyon/rüptür riski taşıyan kistlerde önerilir. Çoğunlukla laparoskopi (kapalı yöntem) ile kist, yumurtalık dokusu korunarak çıkarılır (kistektomi). Çok büyük kistlerde ya da yumurtalığın ileri derecede zarar gördüğü durumlarda yumurtalığın alınması gerekebilir. Çıkarılan doku patolojiye gönderilir.
- Gebelik ve doğurganlık: Dermoid kist genellikle gebeliğe engel olmaz. Cerrahide amaç sağlıklı yumurtalık dokusunu korumaktır. Gebelikte saptanırsa takip edilir, gerekirse uygun dönemde ameliyat planlanır.
Ameliyat kararı hekim tarafından kişiye göre verilir. İlaçla eritme ya da bitkisel yöntemlerle dermoid kistin yok olduğuna dair bilimsel kanıt yoktur; doktorunuza danışmadan bu tür yöntemlere yönelmeyin.
Cilt ve Göz Çevresinde Dermoid Kist
Dermoid kist, embriyo gelişimi sırasında derinin kapandığı çizgiler boyunca da oluşabilir. Çocuklarda en sık kaşın dış ucunda ya da göz kapağının üst kısmında görülür. Bu kistler yavaş büyüyen, ağrısız, sert ve yerinde sabit şişliklerdir. Genellikle iyi huyludur; ancak yırtıldığında çevre dokuda şiddetli iltihaba yol açabileceği için çoğu zaman cerrahiyle çıkarılması planlanır. Göz yuvası içinde yerleşenler için görüntüleme (ultrason, BT ya da MR) ve göz hastalıkları ya da çocuk cerrahisi uzmanı değerlendirmesi gerekir.
Kıl Dönmesi Dermoid Kist Değildir
Kuyruk sokumunda görülen ve halk arasında kıl dönmesi (pilonidal sinüs) olarak bilinen durum dermoid kist değildir. Doğuştan doku kalıntısı değil, kılların ve sürtünmenin yol açtığı edinilmiş bir deri enfeksiyonudur ve ayrı bir hastalıktır.
Nedenleri
Dermoid kistin neden oluştuğu tam olarak bilinmemektedir. Bilinenler şunlardır:
- Doğuştan gelişim farkı: Yumurtalık dermoid kisti, yumurtalıktaki bir germ hücresinin kendi kendine, olağan dışı biçimde gelişmesiyle oluşur. Bu hücre cilt, kıl, yağ bezi gibi birden fazla doku türüne dönüşebildiği için kistin içinde farklı dokular bulunur.
- Cilt ve göz çevresi dermoid kistleri: Embriyo gelişimi sırasında yüzey derisinin kapandığı çizgilerde deri hücrelerinin derinde kalması sonucu oluşur. Doğumda mevcuttur ancak sonradan fark edilebilir.
- Bilinen bir tetikleyici yoktur: Beslenme, yaşam tarzı, hormon kullanımı ya da yaralanma gibi etkenlerin dermoid kisti ortaya çıkardığı gösterilmemiştir. Kişinin kendi davranışlarına bağlı değildir.
Yumurtalıkta görülen dermoid kist, adet kistleri gibi (fonksiyonel kistler) hormon döngüsüne bağlı değildir; bu nedenle kendiliğinden küçülüp kaybolmaz.
Belirtileri
Yumurtalık Dermoid Kistinde
Dermoid kistlerin birçoğu belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrasonda ya da muayenede tesadüfen bulunur. Kist büyüdüğünde şu şikâyetler görülebilir:
- Alt karında veya kasıkta künt ağrı, ağırlık ya da dolgunluk hissi
- Karında şişkinlik ve elle fark edilen kitle
- Sık idrara çıkma ya da kabızlık (kist çevre organlara bastığında)
- Cinsel ilişkide ağrı
- Adet düzeninde değişiklikler (daha az sıklıkla)
Cilt ve Göz Çevresinde
- Kaş ucunda, göz kapağında, yüzde ya da boyunda yumuşak ya da sert, ağrısız, yavaş büyüyen şişlik
- Göz yuvası içindeki kistlerde gözün öne doğru çıkması, çift görme veya görme bulanıklığı
- Kist yırtılırsa kızarıklık, ağrı ve şişlik
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Alt karında ya da kasıkta süren ağrı veya şişlik fark edildiğinde
- Bilinen bir yumurtalık kisti hızla büyüyorsa ya da ağrısı artıyorsa
- Çocukta kaş ya da göz kapağı çevresinde yeni bir şişlik görüldüğünde
Acil Başvuru Gerektiren Durumlar
- Ani başlayan, şiddetli karın ya da pelvis ağrısı (özellikle bulantı ve kusma ile birlikte)
- Ağrıyla birlikte ateş, karında sertlik, bayılma hissi
- Göz çevresindeki kistte ani şişme, şiddetli kızarıklık, gözde ağrı ya da görme kaybı
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Muayene
Hekim öykünüzü dinler, karın ve pelvik muayene yapar. Cilt ve göz çevresindeki dermoid kistlerde çoğu zaman muayene tanı için yeterli ipucu verir.
Ultrasonografi
Yumurtalık dermoid kistinde tanıda ilk ve en sık kullanılan yöntemdir. Kist içindeki yağ, kıl ya da kalsiyum (diş, kemik) bulguları karakteristik görüntü verir. Vajinal ya da karın üstünden yapılır ve ağrısızdır. Kistin boyutu, iki yumurtalığın durumu ve büyüyüp büyümediği ultrasonla izlenir.
Manyetik Rezonans (MR) ve Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Ultrasonda tanı net değilse, kitle büyükse ya da başka bir tümör ayırt edilmek isteniyorsa MR (yağ dokusunu gösteren özel sekanslarla) ya da BT istenebilir. Göz yuvası içi ve omurga çevresi kistlerinde de MR veya BT kullanılır. Hiçbir görüntüleme yöntemi tek başına yüzde yüz kesin tanı vermez; kesin tanı çıkarılan dokunun patolojik incelemesiyle konur.
Kan Testleri
Kist şüpheli görünürse ya da hasta ileri yaştaysa tümör belirteçleri (örneğin CA-125, AFP, hCG) istenebilir. Dermoid kistin kendisi için özel bir kan testi yoktur; bu testler daha çok başka tümör türlerini ayırt etmek içindir. Belirteçlerin yüksekliği tek başına kanser anlamına gelmez.
Risk Faktörleri
Dermoid kist için kişinin kendi davranışlarından kaynaklanan belirgin bir risk faktörü yoktur. Aşağıdaki özellikler görülme sıklığı ya da komplikasyon olasılığı ile ilişkilidir:
- Yaş ve cinsiyet: Yumurtalık dermoid kistleri en sık 20-40 yaş arası kadınlarda saptanır; ancak çocukluk çağında ve menopoz sonrası dönemde de görülebilir.
- Daha önce dermoid kist geçirmek: Bir yumurtalıkta dermoid kist saptanan kişilerde diğer yumurtalıkta da olabilir (yaklaşık onda biri). Bu nedenle iki yumurtalık da kontrol edilir.
- Kist boyutu: Büyük kistlerde (yaklaşık 5-6 cm ve üzeri) torsiyon ve rüptür olasılığı daha yüksektir.
- İleri yaş: Nadir olan kötü huylu değişiklik büyük çoğunlukla ileri yaştaki kadınlarda bildirilmiştir.
- Gebelik: Gebelikte yumurtalık hareketliliği ve pozisyon değişikliği nedeniyle torsiyon riski artabilir.
Cilt ve göz çevresi dermoid kistleri doğuştandır; belirli bir risk faktörü tanımlanmamıştır.
Komplikasyonları
Dermoid kistlerin çoğu sorunsuz seyreder. Ancak aşağıdaki durumlar gelişebilir.
Yumurtalık Dermoid Kistinde
- Torsiyon (burkulma): Kist, ağırlığı nedeniyle yumurtalığın kendi etrafında dönmesine neden olabilir. Yumurtalığın kan akımı kesilir, ani şiddetli ağrı, bulantı ve kusma yapar. Acil ameliyat gerektirir; geç kalınırsa yumurtalık zarar görebilir.
- Rüptür (yırtılma): Nadirdir. Kist içeriği karın boşluğuna döküldüğünde kimyasal iltihap (peritonit) ve şiddetli karın ağrısı yapabilir.
- Enfeksiyon: Nadiren kist içi enfeksiyon gelişir; ateş ve ağrı yapar.
- Kötü huylu değişiklik: Çok nadirdir (yaklaşık yüzde 1-2); çoğunlukla ileri yaşta ve büyük kistlerde bildirilmiştir. Hızla büyüyen veya görüntüleme bulguları şüpheli olan kistler bu nedenle cerrahi olarak çıkarılır ve patolojik olarak incelenir.
- Cerrahiyle ilişkili sorunlar: Kanama, enfeksiyon ve yumurtalık rezervinde azalma olabilir. Deneyimli bir ekip ve yumurtalık koruyucu teknik bu riski azaltmayı amaçlar.
- Nüks: Kist tamamen çıkarıldığında aynı yerde tekrarı nadirdir; diğer yumurtalıkta yeni kist gelişebilir.
Cilt ve Göz Çevresinde
- Kist yırtılırsa çevre dokuda şiddetli iltihap ve enfeksiyon gelişebilir.
- Göz yuvası içindeki kistler büyürse göz hareketlerini kısıtlayabilir veya görmeyi etkileyebilir.
- Çıkarılırken tamamı alınmazsa tekrar edebilir.
Ani şiddetli karın ağrısı, kusma ve ateş durumunda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
Nasıl Önlenir
Dermoid kist doğuştan gelen bir oluşum olduğu için bilinen bir korunma yöntemi yoktur. Önemli olan, kistin zamanında fark edilmesi ve komplikasyonların önlenmesidir.
- Düzenli jinekolojik kontrol: Kistler çoğunlukla belirti vermediği için düzenli muayene ve gerektiğinde ultrasonla fark edilir.
- İzlem önerisine uymak: Küçük, belirtisiz kist saptandıysa hekimin önerdiği aralıklarla ultrasonla kontrol yaptırın; boyut ya da belirti değişirse hekime başvurun.
- Uyarı belirtilerini bilmek: Ani şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma ve ateşte hemen acile başvurmak torsiyon ve rüptürde yumurtalığı koruyabilir.
- Ameliyat sonrası kontrol: Kist çıkarıldıktan sonra diğer yumurtalık için kontrol ultrasonları planlanır.
- Çocuklarda: Kaş, göz kapağı ya da yüzdeki yeni şişlikleri çocuk hekimine ya da çocuk cerrahisine gösterin; kendiniz sıkmaya ya da delmeye çalışmayın.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
İlgili ameliyatlar
Sık Sorulan Sorular
Dermoid kist nedir?
Dermoid kist, içinde kıl, yağ, deri parçaları ve bazen diş veya kemik gibi dokular bulunabilen, doğuştan gelen bir kesedir. En sık yumurtalıkta görülür (olgun kistik teratom). Çoğu zaman iyi huyludur.
Dermoid kist kanser midir?
Hayır; yumurtalık dermoid kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Çok nadir olarak, çoğunlukla ileri yaşta, kötü huylu değişiklik görülebilir. Bu nedenle büyüyen veya şüpheli görünen kistler doktor tarafından değerlendirilir ve gerekirse çıkarılır.
Dermoid kist neden oluşur?
Yumurtalıktaki bir germ hücresinin olağan dışı gelişmesiyle oluştuğu düşünülür. Kesin neden bilinmemektedir ve kişinin yaşam tarzı ya da beslenmesiyle ilişkili olduğu gösterilmemiştir. Cilt ve göz çevresindekiler embriyo döneminde derinin kapanma çizgilerinde deri hücrelerinin kalmasıyla oluşur.
Dermoid kistin içinde neden diş ve saç olur?
Kist, birden fazla doku türüne dönüşebilen germ hücrelerinden geliştiği için içinde saç, yağ, deri, bazen diş ya da kemik bulunabilir. Bu dokular çalışan bir organ değil, doku yığınlarıdır. Görüntüsü çarpıcı olsa da çoğu zaman iyi huyludur.
Dermoid kist belirtileri nelerdir?
Çoğu dermoid kist belirti vermez ve tesadüfen bulunur. Büyüdüğünde alt karında ağrı, dolgunluk, şişkinlik, ele gelen kitle ya da sık idrara çıkma görülebilir. Ani ve şiddetli ağrı acil durum olabilir.
Dermoid kist kendiliğinden geçer mi?
Dermoid kist kendiliğinden kaybolmaz; yavaş büyüyebilir. Küçük ve belirtisiz yumurtalık dermoid kistleri ultrasonla izlenebilir. İzlem ve ameliyat kararını hekim verir.
Dermoid kist için ameliyat gerekir mi?
Belirti vermeyen küçük kistler izlenebilir. Büyük (yaklaşık 5-6 cm üzeri), büyüyen, ağrı yapan ya da tanısı belirsiz kistlerde cerrahi önerilir. Genellikle laparoskopiyle yumurtalık korunarak yalnız kist çıkarılır.
Dermoid kist ameliyatından sonra yumurtalık çıkarılır mı?
Çoğu hastada yalnız kist çıkarılır ve yumurtalık dokusu korunur (kistektomi). Çok büyük kistlerde ya da yumurtalık ileri derecede zarar gördüyse yumurtalığın alınması gerekebilir. Karar ameliyat öncesi hekimle konuşulmalıdır.
Dermoid kist hamileliğe engel midir?
Genellikle gebeliğe engel olmaz. Cerrahide amaç sağlıklı yumurtalık dokusunu korumaktır. Gebelikte dermoid kist saptanırsa izlem yapılır, belirti varsa ya da kist büyürse uygun dönemde ameliyat planlanabilir.
Dermoid kist patlar mı veya burkulur mu?
Nadiren olabilir. Kist büyük olduğunda yumurtalığın etrafında dönebilir (torsiyon) ya da yırtılabilir (rüptür). Ani şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma veya ateş varsa hemen acil servise başvurun.
Dermoid kist tekrar eder mi?
Kist tamamen çıkarıldıysa aynı yerde tekrarı nadirdir. Bununla birlikte diğer yumurtalıkta yeni bir dermoid kist gelişebilir; yaklaşık her on olgunun birinde iki yumurtalıkta birlikte görülür. Bu nedenle ameliyat sonrası kontroller önemlidir.
Dermoid kist ile kıl dönmesi aynı şey midir?
Hayır. Kıl dönmesi (pilonidal sinüs) kuyruk sokumunda kıl ve sürtünmeye bağlı gelişen edinilmiş bir deri enfeksiyonudur. Dermoid kist ise doğuştan gelen doku kalıntılarından oluşur; ikisi ayrı hastalıklardır ve tedavileri farklıdır.
Dermoid kist tanısı nasıl konur?
En sık ultrasonla konur; kistin içindeki yağ, kıl ve kalsiyum bulguları karakteristiktir. Belirsiz olgularda MR ya da BT yardımcı olur. Kesin tanı çıkarılan dokunun patolojik incelemesiyle konur.
Dermoid kist hangi doktora gidilir?
Yumurtalık dermoid kisti için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulur. Kaş ya da göz çevresi ve cilt altı kistlerinde çocuk cerrahisi, plastik cerrahi, genel cerrahi, cildiye ya da göz hastalıkları uzmanları değerlendirir.
Çocuklarda kaş veya göz kapağındaki dermoid kist ne zaman ameliyat edilir?
Bu kistler yavaş büyüyen, ağrısız şişliklerdir ve genellikle iyi huyludur. Yırtılırsa şiddetli iltihap yapabileceği için çoğu zaman planlı olarak, uygun yaşta çıkarılması önerilir. Zamanlamayı çocuk cerrahisi veya göz doktoru belirler.
Dermoid kist ameliyatı ne kadar sürede iyileşme sağlar?
Laparoskopik kistektomi sonrası hastalar genellikle bir ya da birkaç gün içinde taburcu olur ve günlük işlerine birkaç hafta içinde döner. Süre kişiye ve kistin büyüklüğüne göre değişir. Hekimin verdiği aktivite ve kontrol önerilerine uyulmalıdır.
Dermoid kist ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
İlaçla ya da bitkisel yöntemlerle dermoid kistin eridiği gösterilmemiştir. Küçük, belirtisiz kistler ameliyat edilmeden izlenebilir; ancak bu tedavi değil, takiptir. Karar için doktora başvurun.
Dermoid kist ağrı yapar mı?
Çoğu dermoid kist ağrısızdır. Büyüdüğünde alt karında künt ağrı ya da dolgunluk yapabilir. Ani ve şiddetli ağrı torsiyon ya da rüptür belirtisi olabileceğinden acil değerlendirme gerekir.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Ovarian cyst
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Ovarian Cysts
- Cleveland Clinic. Dermoid Cyst: Causes, Symptoms and Treatment
- Cleveland Clinic. Ovarian Dermoid Cyst: Causes, Symptoms & Treatment
- Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi (DergiPark). Ovaryan Matür Kistik Teratom Ve Beraberinde Tubal Ektopik Gebelik
- Istanbul Gelisim University Journal of Health Sciences (DergiPark). Multiple and Bilateral Mature Cystic Teratoma: A Rare Case Report