Dalak Büyümesi Tedavisi

Dalak Büyümesi Tedavisi
Dalak Büyümesi Tedavisi

 

Dalak büyümesi ya da genişlemesinin tıptaki adı splenomegalidir. Bu durum çeşitli sebeplerle dalağın anormal boyutlara ulaşması demektir. Dalak sol göğüs kafesinin hemen altında bulunur. Enfeksiyon, karaciğer hastalıkları, kanser gibi nedenlerle genişleyebilir.

Büyümüş bir dalak çoğu zaman belirti vermez. Genellikle başka bir hastalık için yapılan fizik muayene sırasında fark edilir. Normal boyutlarda bir dalak el ile muayenede hissedilmez, fakat genişlemiş dalak hissedilebilir. Bu durumun nedenini anlamak için de çeşitli tetkikler uygulanır.

Dalak büyümesi tedavisi buna neden olan duruma göre yapılır. Büyümüş dalağın çıkarılması tedavi seçenekleri arasındadır fakat ilk tercih edilen yöntem değildir.

İnceleyen ve onaylayan: Uzm. Dr. Sema Tutar Pişkinsüt

Dalak Büyümesi Tedavisi Hakkında

Dalak büyümesinin nedeni çeşitli tetkiklerle belirlenir ve hastanın şikâyetlerinin derecesi de düşünülerek tedavi planı oluşturulur. Örneğin bakteriyel bir enfeksiyon varsa ve dalağın genişlemesine neden oluyorsa tedavi antibiyotiklerle yapılır.

Muayene veya tetkiklerle büyümüş bir dalağı olduğu anlaşılan ama herhangi bir belirti yaşamayan hastalar olabilir. Bu durumda doktor dikkatli şekilde beklemeyi önerebilir. Bekleme sırasında 6-12 aylık periyotlarla doktora görünmek gerekir. Herhangi bir belirti ortaya çıkarsa daha erken doktora başvurulur ve farklı tedavi yöntemleri denenir. Dalak çıkarma ameliyatları çok daha büyük şikâyetlere yol açan ya da herhangi bir tehlike oluşturan dalaklar için gündeme gelir.

Dalak Büyümesi Nedir?

Dalak büyümesi yani splenomegali çeşitli etkenlerle dalağın boyutunun anormalleşmesidir. Bazen bu durum hiçbir belirti vermez. Fakat bazı durumlarda karnın sol üst bölgesinden yayılan ağrı ortaya çıkabilir. Bölgede dolgunluk hissedilebilir. Az yemek yendiği halde çok doymuş hissedilebilir. Bu durum dalağın mideye yaptığı baskıdan kaynaklanır. Anemi, yorgunluk, sık sık enfeksiyon kapma, kolay kanama gibi belirtiler de ortaya çıkabilir. Buna benzer belirtiler yaşayan kişilerin doktora görünmesi gerekir. Fazla genişlemiş bir dalak alınan darbelerle daha kolay yırtılabilir. Dalak çok miktarda kan tutan bir organdır. Bu yüzden yırtılmalar ciddi iç kanamalara neden olabilir.

Büyümüş bir dalak hayati fonksiyonları etkiler. Büyüdükçe sağlıksız kan hücrelerinin yanında sağlıklı kan hücrelerini de süzmeye başlar. Böylece kan dolaşımında sağlıklı hücrelerin sayısı azalır. Aynı zamanda çok fazla trombosit hapsetmeye başlar. Aşırı trombosit birikmesi sonucunda dalak tıkanabilir, normal çalışması kötü etkilenebilir. Organın bölümleri tahrip olmaya başlar ve kendi kan akışı kötü etkilenir.

Dalağın Görevleri Nelerdir?

Dalak, karnın sol tarafında, midenin yanında ve göğüs kafesinin altında bulunur. Yumuşak, süngerimsi bir yapıdadır. Lenfatik sistemin bir parçası olarak görev yapar. İnsanlar dalaksız yaşayabilir. Buna rağmen dalağın çok kritik görevleri vardır.

Dalak eski, hasar görmüş kan hücrelerini sağlıklı hücrelerden ayırarak bir filtre gibi çalışır. Hasarlı hücreleri yok eder.

Beyaz kan hücreleri üretir. Beyaz kan hücreleri vücudun savunma sisteminde görevlidir. Dalak da böylece hastalıklara, enfeksiyonlara karşı vücudun savunulmasında rol oynar.

Dalak kanın pıhtılaşmasına yardımcı olan kırmızı kan hücrelerini, trombositleri depolar.

Dalak Büyümesi Neden Olur?

Dalak büyümesine neden olabilecek birçok etken vardır. Erken yaşlarda geçirilen hastalıklar dalağı büyütmüş fakat belirti vermediği için uzun süre anlaşılamamış olabilir. Dalağı etkileyen durumlar genellikle başka bir hastalığa işaret eder.

Kan Hastalıkları

Dalak, kanı filtreleme ve kan hücresi üretme görevlerini çok fazla yapmak durumunda kalabilir. Bu durumda da genişlemeye başlar. Kırmızı kan hücrelerine zarar veren, bunların süzülüp kan akışından çıkarılmasını gerektiren hastalıklar genişlemeye neden olur. Bu duruma örnek olarak hemolitik anemi gösterilebilir. Hemolitik anemi kırmızı kan hücrelerine zarar veren ve parçalayan bir hastalıktır. Nadir görülen orak hücre hastalığı da benzer şekilde etki eder. Hücrelerin anormalleşmesi bunları kan akışından çıkarmaya çalışan dalağın büyümesine neden olur.

Azalan Kan Akışı

Dalak damarlarındaki kan akışında bir azalma olursa dalakta genişleme meydana gelir. Bu durum tıkanıklığa da yol açabilir. Karaciğer ile ilgili sorunlar ya da hipertansiyon dalak damarlarında kan akışını azaltabilir. Karaciğer hücrelerinin zarar görmesi kanın dalak damarlarındaki basıncı etkileyebilir. Benzer şekilde konjestif kalp yetmezliği olan kişilerde kalbe giden kan akışı nedeniyle karaciğer ve dalak genişlemeleri görülebilir.

Kanser

Kanser çok çeşitlidir ve dalağı farklı şekilde etkileyebilir. Dalak çok fazla kan tutan ve kan hücrelerini filtreleyen, depolayan, üreten bir organdır. Bu nedenle kan hücreleriyle ilgili kanserler bu organı da etkiler. Lösemi ve lenfoma buna örnek olarak gösterilebilir. Diğer yandan, başka organlardaki kanserler ilerleyerek dalağa yayılabilir veya metastaz yapabilir. Böylece kötü huylu tümörlerle birlikte genişleme meydana gelir. Dalak hücrelerinde başlayan kanser nadir görülen bir durumdur. Fakat burada da iyi veya kötü huylu tümörler görülebilir.

Metabolik Hastalıklar

Dalak genişlemesinde bazı metabolik hastalıklar etkili olabilir. Hurler sendromu bunlardan biridir. Bu hastalıkta çocuğun büyümesi yaklaşık 3 yaşında durur ve çeşitli iskelet sorunları ortaya çıkar. Lipid metabolizması bozukluğu olan gaucher hastalığı karaciğer ve dalak gibi organlarda büyümeye neden olabilir. Niemann- Pick hastalığı da dalağı etkileyen metabolik hastalıklardandır. Bu hastalıkta karaciğer, dalak, beyin gibi bölgelerde aşırı yağ birikmesi görülür.

Enfeksiyon

Dalak büyümesinin en yaygın sebeplerinden biri geçirilen ağır enfeksiyonlardır. Bunlar virüs, bakteri ya da parazit kaynaklı olabilir. Epstein- Barr virüsünün neden olduğu öpücük hastalığı, HIV virüsünün neden olduğu AIDS gibi hastalıklar dalağı büyütebilir. Bunlar dışında sitomegalovirüs, viral hepatit, sıtma, tüberküloz, anaplazmoz büyümeye yol açabilir. Bu hastalıklar tedavi edildikten sonra dalağın büyümüş olduğu fark edilmeyebilir. Belirti vermeden anlaşılması genellikle tesadüfen olur.

Dalak Büyümesi Nasıl Anlaşılır?

Dalak büyümesi herhangi bir şikâyete neden olmayabilir. Bu nedenle çoğu kişide başka bir hastalığın tetkikleri yapılırken fark edilir. Fakat belirti vermeye başladığında tedavisinin yapılması gerekir. Dalağın büyüme düzeyine göre belirtiler değişebilir.

Dolgunluk Hissi

Normal boyutlarda bir dalak el ile hissedilemez. Bu doktorun yaptığı fizik muayene için de geçerlidir. Fakat büyümüş bir dalak böyle bir muayenede anlaşılabilir. Buna ek olarak dalağın olduğu bölge ve çevresinde hasta dolgunluk hissedebilir. Dalak mideyi sıkıştırmaya başladıysa çok çabuk doyma ya da acıkmama gibi sorunlar yaşanabilir.

Ağrı

Dolgunluk hissi ile birlikte karın bölgesinin sol üst kısmında ağrı ve rahatsızlık hissedilebilir. Bu ağrı sol omuza doğru yayılabilir. Genişlemenin çevre dokular etkilemeye başladığının bir göstergesidir. Diğer organların üzerinde baskı kurmaya başlarsa bu durum dalağın kanı düzgün şekilde filtrelemesini engeller.

Hızlı Kilo Kaybı

Dalak mideye yakın konumda bulunur. Büyüme sonucu dalağın bir parçası mideyi sıkıştırabilir. Bu durumda çok az yemek yese de doyma, acıkmama gibi durumlar yaşanabilir. Böylece hasta kilo vermeye başlar.

Anemi

Dalak çok fazla genişlerse kandaki kırmızı kan hücrelerini aşırı şekilde filtreleyebilir. Bu da sağlıklı hücre sayısını düşürür. Yeterli kırmızı kan hücresinin olmayışı anemi (kansızlık) olarak adlandırılan hastalığa yol açar. Kişi kendini yorgun, güçsüz hissedebilir ve cilt rengi solgun görünmeye başlar.

Sık Tekrarlayan Enfeksiyon

Genişleme, aşırı büyüme sonucu dalak fonksiyonlarının normal işleyişi bozulur. Bu durumda yeterince beyaz kan hücresi üretilemez. Beyaz kan hücreleri vücudun enfeksiyonlara karşı savunma sisteminin bir parçasıdır. Bunların az üretilmesi enfeksiyonlara yakalanma sıklığını arttırabilir.

Dalak Büyümesi Tedavisi Türleri

Dalak genişlemesi tedavisi altta yatan soruna odaklanır. Örneğin devam eden bakteriyel bir enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi uygulanır ve büyüme durdurulur. Kanser varsa evresine ve odak noktasına göre tedavi seçenekleri düşünülür.

Gözlemleme

Büyümüş bir dalak fark edildiyse fakat herhangi bir belirti ortaya çıkarmıyorsa ve nedeni bulunamıyorsa beklemek gündeme gelir. Nedenin bulunamaması geçmişte yaşanan ve atlatılan bir enfeksiyondan kaynaklanmasından dolayı olabilir. Bekleme 6 veya 12 aylık periyotlarla doktor kontrolüne giderek gerçekleştirilir. Bu sürelerden önce herhangi bir belirti yaşanırsa doktora başvurulur. Böylece herhangi bir soruna erken müdahale edilebilir. Bekleme süresince dalak ve çevresini darbelerden korumak gerekir. Çünkü büyümüş bir dalak yırtılmalara daha müsait hale gelir. Dalak yırtılması da ciddi iç kanamalara neden olabilir. Şikâyet varsa buna göre tedaviler tekrar gözden geçirilir.

Cerrahi Müdahale

Büyümenin tedavi edilecek bir nedeni yoksa veya şikâyetler aşırı arttıysa doktor ameliyat önerebilir. Ameliyatlar genellikle temelde dalağın tamamen çıkarılmasına odaklanır. Bu işlemlere splenektomi denir. İnsanlar dalaksız yaşayabilir. Fakat dalağın önemli fonksiyonlarından yoksun kalırlar. Enfeksiyonlara daha açık hale gelirler. Bağışıklık sistemleri zayıflar. Bunun için çeşitli önlemler alınması gerekir. Dalak çıkarma ameliyatları kapalı ya da açık teknikle gerçekleştirilebilir. Bunlardan hangisinin seçileceği hastanın genel sağlık durumu, dalağın boyutu, ameliyatın seyri ve kapalı ameliyatı yapacak uzman ekip, gerekli materyallerin bulunup bulunmaması ile ilgilidir.

Açık Ameliyat

Açık ameliyat uzun yıllardır uygulanan temel prosedürdür. Gövdenin sol kısmından tek ve görece büyük bir kesi açılır. Buradan cerrahi aletlerle dalağa ulaşılır. Çevre doku ve organlarla bağı kesilir ve dalak tek parça halinde çıkarılır. Ardından kesi yeri dikilir. İşlem genel anestezi altında gerçekleştirilir. Dalak alma işlemleri genel olarak güvenli işlemlerdir. Fakat açık ameliyatlar kapalı ameliyatlara göre daha uzun iyileşme sürecine neden olur.

Kapalı Ameliyat

Genişlemiş dalağın çıkarılması kapalı yöntemle de gerçekleştirilebilir. Son yıllarda daha sık kullanılan bu yönteme laparoskopik işlemler de denir. Kapalı ameliyatlar genel anestezi altında gerçekleştirilir. İşlem sırasında dalağa ulaşmak için tek ve büyük bir kesi açılmaz. Çok küçük boyutlarda 3-5 kesi açılır. Bu kesilerden birinden laparoskop yerleştirilir. Bu alet ucunda bir ışık ve kamera olan tıbbi bir malzemedir. İç yapıları görüntülenir ve bunlar eş zamanlı olarak ekrana yansıtılır. Diğer kesilerden cerrahi aletlerle giriş yapılır. Dalağın diğer yapılarla bağlantısı kesilir. Ardından küçük kesilerden çıkarılır. Dalağın boyutu çok büyükse ya da ameliyat sırasında beklenmeyen bir durum yaşandıysa ameliyat açık şekilde devam ettirilebilir. Kapalı işlemlerde hasta çok daha çabuk iyileşir. Komplikasyon riskleri oldukça düşüktür. Hastanede kalınan süre daha kısadır.

Dalak Büyümesi Tedavisi Öncesi

Büyümenin tedavisi altında yatan nedene göre değişiklik gösterebilir. Şiddetli durumlarda ise ameliyat düşünülebilir. Bu nedenle tedavi planlanmadan önce hastalığın nedenini bulmak için çaba harcanır.

Fizik Muayene

Hastanın şikâyetleri, hastalık hikayesi doktorun ilk muayenesinde değerlendirilir. Ardından doktor karın bölgesini elle muayene eder. Fazla büyümüş dalak bu muayenede hissedilebilir. Doktor bu bulgulara göre ek tetkikler isteyebilir.

Tetkikler

Bazı durumlarda karaciğer fonksiyon testleri ve kemik iliği muayenesi gibi ek testler gerekebilir. Bunlar kan hücreleri hakkında klasik kan tahlilinden daha fazla ve ayrıntılı bilgi verebilir.

Kemik iliği biyopsisi adı verilen prosedürde katı kemik iliği örneği alınabilir. Örnek laboratuvar ortamında incelenir. Çoğu zaman kemik iliğinin sıvı ve katı kısımlarından aynı zamanda örnek alınır ve değerlendirilir. Bu örnekler genellikle pelvis bölgesinden alınır. Kemiğe bir iğne sokularak girilir. Hastanın acı hissetmemesi için lokal anestezi uygulanabilir. Biyopsi ilgili dokuların doğrudan incelenmesine izin verdiği için avantajlı bir yöntemdir. Fakat dalak dokularına doğrudan iğne ile biyopsi yapmak çoğu zaman tercih edilmez. Çünkü burası kan tutan bir organdır ve kanama gelişebilir.

Bunların dışında dalak büyümesi başka bir hastalık için gerçekleştirilen görüntüleme testlerinde ortaya çıkabilir. Bunlara röntgen, ultrason, abdominal BT taraması ve manyetik rezonans görüntüleme örnek verilebilir.

Dalak Büyümesi Tedavisi Sonrası

Dalak büyümesi tedavisi ameliyatsız sağlandıysa dalağı korumak esas olur. Eğer ameliyatla dalak alındıysa vücudun genel sağlığına dikkat etmek gerekir. Hastanın doktor kontrollerini aksatmaması ve beklenmeyen bir durum oluştuğunda doktora başvurması gerekir.

Dalağı Darbelerden Korumak

Dalağın alınmadığı tedavilerde dalağı darbelerden korumak önem taşır. Çünkü genişlemiş bir dalak darbelerle yırtılmaya daha müsaittir. Dalak normalde de yumuşak ve kan tutan bir yapıdadır. Yırtılma durumunda ciddi tehlike oluşturur. Böyle bir durumda iç kanama yaşanabilir, bu da acil müdahale edilmesi gereken bir sorundur.

Dalaksız Yaşayanların Dikkat Etmesi Gerekenler

Dalak hayati bir organ değildir, yani çıkarıldığında insan yaşamaya devam eder. Fakat bağışıklık sistemi için kritik öneme sahiptir. Çıkarılması vücudu enfeksiyonlara karşı savunmasız hale getirir. Hasta normalde hafif denebilecek enfeksiyonları bile çok ağır atlatabilir. Hayati durumlar yaşanabilir. Bu yüzden ameliyat önce ve sonrasında bağışıklığa dair önlemlerin alınması gerekir.

Vitamin Ağırlıklı Beslenme

Dalak çıkarıldığında bağışıklık sistemi zayıflar. Bu yüzden sağlık beslenme ayrıca önem taşır. Aşılara ve alınan önlemlere ek olarak yeteri kadar vitamin ve mineral tüketmek gerekir. Meyve ve sebzelerin öğünlerdeki ağırlığını arttırmak faydalı olur.

Aşıların Tamamlanması

Ameliyattan önce ve sonra hastaya bir dizi aşı yapılır. Bunlar dalaksız kalınacak süre için hastayı enfeksiyonlardan korur. Temel olarak hastaya zatürre, menenjit, kan enfeksiyonları, kemik enfeksiyonları, eklem enfeksiyonları, meningokok ve hemofilus influenza tip B gibi aşılar uygulanır. Ameliyattan sonra beş yılda bir pnömokok aşısı yaptırmak gerekir. Ayrıca işlemden sonra bir süre penisilin ve antibiyotik kullanmak gerekir. Bu da ameliyattan kaynaklanabilecek enfeksiyonları önlemeye yöneliktir. Hastaların ateşlenme gibi ilk enfeksiyon belirtileri yaşamaya başladığı anda doktora görünmesi gerekir. Ayrıca sıtma gibi hastalıkların sık görüldüğü coğrafyalara gitmemesi önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Dalak Büyümesi Tedavisi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Dalak büyümesi tedavisi için yetişkinler iç hastalıkları, genel cerrahi ve hematoloji bölümlerine başvurulabilir. Daha küçük yaştaki hastalar da çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk cerrahisi gibi bölümlere başvurabilir.

Dalak Hastalıkları Nelerdir?

Dalakta birçok hastalık ortaya çıkabilir ya da başka yerlerde başlayan hastalıklar burayı etkileyebilir. Burada dalak büyümesi ve yırtılması en bilindik hastalıklardır. Ayrıca hastalık olarak görülmeyen aksesuar dalak durumu da yaşanabilir. Bunlar dışında kanser, orak hücre hastalığı, kalıtsal sferositoz gibi hastalıklar bu organı etkileyebilir.

Dalak Büyümesi Tehlikeli Bir Hastalık Mıdır?

Dalak büyümesi genellikle herhangi bir soruna neden olmaz. Fakat fazla büyüme dalağın ve çevre organların işlevlerini kötü etkileyebilir. Bu da ciddi sorunlara yol açar. Yani dalak büyümesi belirti vermeye başladıysa ciddiye alınması gereken bir hastalıktır.

Hangi Durumlarda Dalağın Alınması Gerekir?

Dalak alınması burada bir kanserli doku varsa, yırtılma söz konusuysa, genişleme varsa ve şikâyetlere neden oluyorsa gündeme gelir. Bunun dışında bazı metabolik hastalıkları kontrol altına almak için de dalak çıkarılabilir.

Kimler Dalak Büyümesi Riski Taşır?

Herkes herhangi bir yaşta dalak genişlemesi ile karşılaşabilir. Ancak bazı gruplar daha fazla risk taşır. Mononükleoz gibi ciddi enfeksiyonlar yaşayan ya da yaşamış kişilerde dalağın büyümesi daha olasıdır. Bu durum çocuk yaşta veya yetişkin yaşlarda yaşanabilir. Bazı kalıtsal metabolik hastalıklara sahip kişilerde karaciğer, dalak gibi organlarda büyüme daha sık görülür. Ek olarak sıtma hastalığının yaygın olduğu coğrafyalarda yaşayan kişilerde dalak büyümesi daha yaygındır.

Dalak Nakli Gerekli Midir?

Organ nakilleri yeni sayılabilecek ve hala geliştirilmeye çalışılan bir alandır. Gündeme geldiğinde ilk olarak hayati organların nakilleri üzerinde durulmuştur. Bu yüzden dalak nakilleri yeni yeni gündeme gelmektedir. Yurt dışında yapılan bazı çalışmalar bunun mümkün olduğunu kanıtlamıştır. Gelişen teknoloji ile birlikte, gelecekte dalağı çıkarılan kişiler nakil yoluna gidebilir. İnsanlar dalak nakledilmeden de yaşayabilir fakat nakil gerçekleştiğinde bağışıklık sistemi açısından daha avantajlı olurlar.

Dalak Büyümesi Kansere Neden Olur Mu?

Dalak büyümesinin kansere neden olmasından çok bazı kanser türlerinin dalağı büyütmesi söz konusudur. Dalakta büyüyen kanserli dokular, tümörler ya da kan hücrelerini etkileyen kanserler dalağı büyütebilir.

Dalak Büyümesi Yaşayanlar Nasıl Beslenmeli?

Dalak büyümesinin beslenme ile doğrudan ilgisi yoktur. Fakat büyüyen dalak bazı işlevleri yerine getirememeye başladığında bağışıklık sistemi zayıflar ve sağlıklı beslenmek daha avantajlı olabilir. Fakat böyle bir durumda doktora gitmek ve tedavi olmak gerekir.

Hipersplenizm Nedir?

Hipersplenizm temel olarak dalağın aşırı aktivitesidir. Bu durum da kan hücrelerinin erken zamanda, fazla düzeyde filtrelenmesi ve yok edilmesi demektir.

Dalak Büyümesi Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Büyümüş bir dalak işlevini normal şekilde yerine getiremez ve çevre organlara baskı uygulayabilir. Ayrıca yırtılma riski de artar ki bu hayati bir durumdur. Büyümüş dalakta kan filtreleme aşırı olabilir ve bu da anemiye yol açabilir. Bağışıklık sistemi zayıflayabilir ve daha sık enfeksiyon yaşamak mümkün olur. Mideyi sıkıştırdığı için iştahsızlık ve kilo verme yaşanır. Bir süre sonra ağrı görülebilir. Fakat hiçbir belirti vermeyen, daha küçük boyutlu büyümeler de vardır. Bunlara bir süre müdahale edilmeyebilir.

Dalak Büyümesi Tedavisi Sonrası Hasta Ne Kadar Sürede İyileşir?

Dalak büyümesi tedavisi sonrası iyileşme süreci hangi yöntemin kullanıldığına bağlıdır. Antibiyotik tedavileri genelde üç hafta kadar sürer ve dalağın eski boyutuna dönmesi altı – sekiz hafta arasındadır. Cerrahi uygulamada ise dalak tamamen alınır. Hastanın iyileşme süresi, ameliyat kapalı yöntemle gerçekleştirilmiş ise yaklaşık bir aydır. Açık yöntemde ise tam iyileşme iki ayı bulabilir.

Dalak Büyümesi Tedavisi Nasıl Olur?

Dalağın büyümesinde birbirinden oldukça farklı ve alakasız sebepler yatabilir. Doğal olarak tedavi, doğru tanı ile başlar. Tanı konulduktan sonra dalağı büyüten kaynağa yönelik tedavi gerçekleştirilir. Kaynak engellenemiyor ya da dalak gereğinden fazla büyümüş ise de cerrahi uygulama ile dalak tamamen alınır. Eğer enfeksiyon kaynaklı büyüme söz konusu ise antibiyotik tedavisi gerçekleştirilir ve dalağın normal boyutuna ulaşması beklenir.