Çinko Eksikliği Tedavisi

Çinko Eksikliği Tedavisi
Çinko Eksikliği Tedavisi

 

Çinko, vücutta hücrelerin devamlılığını sağlayıp bağışıklık fonksiyonlarının düzgün bir şekilde işlemesini sağlayan önemli bir mineral türüdür. Aynı zamanda katalizör görevi de görmektedir. Vücutta çinko eksikliği yaşanması da bu dengelerin bozulmasına neden olur. Çinko minerali aynı zamanda böbrek, deri, kemik gibi yapıların da içeriğinde bulunan, bu yapılar içinde oldukça önemli olan bir mineraldir.

İnceleyen ve onaylayan: Uzm. Dr. Sema Tutar Pişkinsüt

Çinko Eksikliği Tedavisi Hakkında

Çinko eksikliği nedeniyle meydana gelebilecek bazı problemler, tedavi ve teşhisi için yapılabilecekler ve sonrasında dikkat edilmesi gerekenler gibi birçok husustan aşağıda daha detaylı bir şekilde bahsedilmiştir.

Çinko Eksikliği Nedir? Çinko Mineralinin Faydaları Nelerdir?

Çinko mineralinin vücutta oldukça fazla bölgede etkili bir mineral olduğunu görüyoruz.

  • Özellikle deri, kemik, prostat, böbrek, karaciğer ve göz gibi birçok yapının da içerisinde bulunan çinko minerali ayrıca bağışıklık sisteminde de düzenleyici bir etkiye sahiptir.
  • Hücre devamlılığında önemli rol oynar.
  • Birçok tepkimede, reaksiyonu başlatma veya hızlandırma gibi görevleri de mevcuttur.
  • Sindirime yardımcı olur.
  • Cildi pürüzsüzleştirerek akne oluşumunu engeller.
  • Sinir sisteminde önemli etkisi vardır.
  • Yaraların iyileşmesine yardımcı olur.
  • Kan şekerini düzenler.
  • Ergenlikte sağlıklı büyümeye yardımcı olur.
  • İskelet sistemine faydaları vardır.
  • Beyin fonksiyonlarını düzenlemede yardımcı rol oynar.
  • Alzheimer oluşumunu engeller.

Çinko eksikliği de bu mineralin vücutta normalin altında bulunması durumudur. Bu da yukarıda saydığımız faydaların gerçekleşmesine engel olabilir. Özellikle cilt, göz, ağız, boğaz ülserleri veya lezyonları, kansızlık, uykusuzluk, ishal, egzama, enerji düşüklüğü, gece körlüğü gibi birçok zararlı duruma yol açabilir.

Çinko Eksikliği Hangi Hastalıklara Yol Açar?

Çinko eksikliği durumunda meydana gelebilecek hastalıklar da mevcuttur. Bu hastalıklardan bazıları şöyledir;

  • Cilt, ağız, boğaz ve göz lezyonları ve/veya ülserleri
  • Kansızlık
  • Egzama
  • Gece körlüğü
  • Dişeti problemleri
  • Kulak çınlaması vb.

Çinko Eksikliğinin Nedenleri Nelerdir?

Çinko eksikliğinin kişilerde olmasının asıl sebebi beslenmedir. Yanlış beslenme ve çinko yönünden zengin olan besinlerin az tüketimi çinko eksikliğinin oluşumunu destekler. Özellikle beslenme alışkanlıklarının düzeltilememesi bu duruma yol açar. Ayrıca kırmızı et yemeyen insanlarda ya da vejetaryenlerde bu durum daha sık görülmektedir.

Kronik Bağırsak Rahatsızlıkları

Aslında kronik bağırsak rahatsızlıkları çinko eksikliğine neden olan bir durum değil, çinko eksikliğinden ötürü meydana gelebilecek bir problemdir. Ancak tedavisi gerçekleştirilmez ise bu da daha sonra zamanla çinko eksikliği yaşanmasına neden olabilir.

Tek Yönlü Beslenme

Vücutta çinko eksikliğinin oluşumu da problem doğurmaktadır. Çinko eksikliği yaşamanın en büyük nedeni ve problemi yanlış ve tek yönlü beslenmedir. İçerik açısından çinko alımına elverişsiz ve tek düze beslenmeler çinko eksikliğine sebep olan en büyük etken. Özellikle kırmızı et tüketimi bu durumda çok önemlidir. Veganlar ya da vejetaryenler da bu eksiklik bu nedenle daha sık görülebilmektedir.

Fazla Alkol Tüketimi

Fazla alkol tüketiminin insan sağlığına birçok zararı olduğu gibi çinko eksikliğine de neden olabilmektedir. Özellikle de karaciğer problemlerine neden olan alkol tüketimi bu yönüyle de çinko eksikliği için bir sebep haline gelmektedir.

Karaciğer Sorunları

Yukarıda da belirttiğimiz gibi karaciğer sorunlarının alkol başta olmak üzere birçok sebebi olabilir. Bunlardan biri de çinko eksikliğidir. Ancak başka nedenlerden meydana gelen karaciğer sorunları da çinko eksikliği yaratabilir.

Aşırı Sportif Faaliyette Bulunmak

Vücudu zorlayacak şekilde aşırı sportif faaliyette bulunmak da birçok farklı rahatsızlığa neden olabilir. Özellikle de kötü beslenmeye sahip kişilerde yapılan aşırı sportif faaliyetler mineral kaybına neden olur ve bu durumda çinko eksikliği daha sık meydana gelir.

Kortizon İlaçları Kullanmak

Çinko eksikliğine neden olan bir diğer etken de kortizon ilaçları kullanmaktır. Kortizon seviyesindeki bozukluklar nedeniyle kullanılan bu ilaçların yan etkisi olarak çinko eksikliği de meydana gelebilir. Sık karşılaşılan bir durum olmasa da bu sebepten çinko eksikliğinin oluşması ihtimali vardır.

Çinko Eksikliğinin Belirtileri

Çinko eksikliği, çinkonun vücutta düzenlediği bölge ve organlarda düzensizliklere ve rahatsızlıklara neden olur. Bu da bazı belirtiler meydana getirir. Çinko eksikliğinin habercisi bu belirtilerin bazılarından aşağıdaki başlıklar altında bahsedilmiştir.

İştah Kaybı

İştah kaybı genellikle bütün hastalıklarda halsizlikten sonra en sık rastlanan belirtilerden biri. Çinko eksikliğinde de durum böyle. Vücuttaki bu mineralin eksikliği bağışıklık sistemini ve sindirim sistemini kötü etkilediğinden iştahsızlık meydana getirir.

Anemi

Anemi, yani kansızlık durumu demir ve çinko minerallerinin eksikliğinde sıkça görülen bir diğer durumdur. Bu nedenle demir ya da çinko eksikliğinin habercisi diyebileceğimiz diğer bir belirti de anemidir.

Yaraların Yavaş İyileşmesi

Çinko mineralinin, yaraların çabuk kapanmasında ve iyileşmesinde etkili rol oynadığını söylemiştik. Ancak vücutta yeterli miktarda çinko olmadığında yaralarda geç kapanıp iyileşmeye neden olacaktır. Diğer belirtilerle birlikte yaraların da eskiye nazaran daha uzun sürelerde iyileştiği gözlemleniyorsa, bu çinko eksikliği habercisi olabilir.

Tat Duyusunun Azalması

Çinko eksikliği durumlarında tat duyusunun azalması gibi durumlarla da karşılaşılabilmektedir. Bunun birçok farklı sebebi olabilir. Bu nedenle bunun için kesin bir çinko eksikliği belirtisidir demek doğru olmaz ancak bu türde bir belirtiyle de karşı karşıya kalınabilir.

Saç Dökülmesi

Çinko eksikliğinde en çok görülen belirtilerden biri de saç dökülmesidir. Hücrelerin devamlılığını sağlayan çinko hücrelerinin eksikliği saçların da normale oranla daha fazla dökülmeye başlamasına neden olur.

Cilt Kuruluğu

Cilt kuruluğu olmaması adına çinko deriler için büyük mineral kaynağıdır. Cildi pürüzsüz ve yumuşak tutar. Bu nedenle çinko eksikliği meydana geldiğinde beraberinde cilt kuruluğu gibi belirtilerin de görülmesi olağandır. Bunun için çinko eksikliği tedavisi esnasında ayrıca uygun nemlendiriciler de kullanılabilir.

Sivilce

Yukarıda da bahsedildiği gibi çinko cilt için önemli bir mineral olduğundan eksikliği ciltte kusurlara ve bozulmalara neden olur. Bu nedenle sivilcelerde de gözle görülür bir artış hissedilebilir.

Gece Görmenin Bozulması

Çinkonun vücutta deriden sonra en çok faydalı olduğu bölge de gözdür. Bu yüzden bu mineralin eksikliği gözü ve görmeyi de etkiler. Çinko eksikliği olan hastaların bazılarında gece görme problemi saptanmaktadır. Buna gece körlüğü de denebilir. Böyle bir şikayetiniz varsa çinko eksikliğinden şüphelenmek mümkün.

Çinko Eksikliğinin Yarattığı Riskler Nelerdir?

Çinko eksikliği, deride, gözde, ağız ve boğazda ülser ya da lezyon riski meydana getirebilir. Ayrıca eksiklik durumu ilerlediği zaman bağırsak veya karaciğer problemlerine de yol açabilmektedir. Eğer tedavi edilmez ve daha da ileri giderse kısırlık, erkeklerde üreme sorunu, çeşitli kanserler, enfeksiyon, insülin hassasiyeti, kalp krizi, felç gibi çok daha ciddi sonuçlar meydana getirebilme ihtimali vardır.

Çinko Eksikliği Tedavi Türleri

Kişide çinko eksikliğine rastlandığında uygulanabilecek iki tedavi yöntemi vardır. Bu tedavi yöntemleri oldukça kolay ancak düzenli uygulanması gereken tedavilerdir. Bunların neler olduğundan ne şekilde uygulanabileceğinden aşağıda daha detaylı bahsedilmiştir.

Çinko Takviyesi

Uygulanabilecek ilk tedavi çinko takviyesidir. Bu tedavide dışarıdan alınan çinko takviyesi ile eksikliğin giderilmesi sağlanabilir. Bu haplara çeşitli form ve adlarda eczanelerden ulaşmak mümkün. Ancak bu tür bir tedavinin uygulanması genelde ileri derecede eksiklik görüldüğünde doktor tarafından önerildiğinde tercih edilmelidir. Belirli bir süreli ya da belirli bir doza kadar uygulanabilir. Bunu da yine doktora danışmak ve önerileri doğrultusunda, reçetede belirlenen şekilde kullanmak en doğrusu olacaktır.

Çinko İçeren Gıdalar

İleri derecede çinko eksikliği olmayan hastalara ise ilk önerilen sağlıklı beslenme düzenini sağlamasıdır. Sağlıklı, düzenli ve çeşitli beslenme ile çinko eksikliğinin önüne geçmek ya da var olan eksikliği gidermek mümkündür. Özellikle çinko mineralini içeren bazı yiyecekler vardır. Tüketilmesi önerilen bu yiyeceklerden bazıları şu şekilde;

  • Kırmızı et
  • Mantar
  • Tahıllar
  • Fasulye
  • Kabuklu deniz hayvanları (istiridye, ıstakoz vb.)
  • Fıstık
  • Buğday tohumu
  • Yumurta
  • Süt
  • Ceviz
  • Fındık
  • Zencefil
  • Balkabağı
  • Kefir
  • Yoğurt
  • Ispanak gibi.

Çinko Eksikliği Tedavi Öncesi

Çinko eksikliğinden şüphelenilecek şikayetler belirdiğinde öncelikle bir doktora görünmeli ve tedavi öncesi gereken tetkikler yapıldıktan sonra gerekli tedavi yöntemine başvurulmalıdır. Bunun için izlenecek yol ve yapılacak tetkiklerden de aşağıda daha detaylı bir biçimde bahsedilmiştir.

Fiziki Muayene

Çinko eksikliği şikayetiyle doktora gidildiğinde öncelikle doktor ile hastalığın öyküsünü paylaşmanız istenir; şikayetlerin neler olduğu, ne zaman başladığı gibi bazı sorular ile hastalığın belirtileri hakkında detaylı bilgi vermeniz gerekecektir. Bunun dışında vücutta gözle görülür etkiler mevcutsa (akneler, cilt kuruluğu, yaraların geç iyileşmesi gibi) bunların da muayenesi gerçekleştirilir. Ancak fiziki muayene tek başına teşhis için yeterli bir tetkik olmaz. Bunun için doktorunuz, yüksek ihtimalle sizde kan ya da idrar testi gibi vücudunuzdaki vitamin ve mineral değerlerinizi görebileceği testler isteyecektir.

Kan ve İdrar Testi

Kan ve idrar testleri, bu şekilde vitamin veya minerallerden birinin eksikliğinden şüphelenildiği zaman teşhis koyabilmek için kullanılabilecek en güvenilir testlerdendir. Hastadan alınan kan ve idrar örneği, uzmanı tarafından incelendikten sonra doktora giden raporda tüm değerlerin durumu açıkça görülür. Buradan da vücutta herhangi bir şekilde çinko eksikliği olup olmadığı tespit edilecektir. Bu testler teşhis için önem arz eden tetkiklerdir.

Çinko Eksikliği Tedavi Sonrası

Yapılan testler, tetkikler ve kontroller sonucunda karar verilen tedavi yöntemi düzenli olarak uygulanır ve doktorun önerilerine uyulursa iyileşme daha hızlı olur. Ancak yalnızca tedavi görmek yetmez. Tekrar böyle bir durumla karşılaşmamak için önlem alınması gerekir. Bunun için de hastanın özellikle dikkat etmesi gereken bazı hususlar olacaktır. Bu hususlara şimdi daha detaylı değinmekte fayda var.

Sağlıklı Düzenli Beslenme

Yetersiz ve tekdüze beslenmenin çinko eksikliği rahatsızlığında büyük rol oynadığını söylemiştik. Bu nedenle hastanın dikkat etmesi ve düzene sokması gereken ilk husus beslenmedir. Düzenli ve çeşitli beslenmenin, vitamin ve mineral açısından zengin besinler tüketmenin, birçok hastalığın önüne geçtiği gibi çinko eksikliğinin de önüne geçtiğini söylemek mümkün. Bu nedenle tedavi sonrasında alınacak ilk önlem olarak, sağlıklı beslenme alışkanlık haline getirilmelidir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Çinko eksikliğini önlemek amacıyla dikkat edilmesi gereken diğer bir husus ise kötü alışkanlıkların olduğu yaşam tarzını değiştirmek. Özellikle alkol tüketiminin çinko eksikliğine yol açtığından bahsetmiştik. Ayrıca hareketsizlik, kötü beslenme, sigara kullanımı gibi alışkanlıklar da alkolün yarattığı yıkıcı etkiyi destekleyerek vücudun hızla kötü etkilenmesine neden olur. Özellikle alkol ve sigara kullanımı birçok hastalığın temel nedenlerinden. Bu sebeple alınması gereken önlemlerin başında kötü alışkanlıklarınızın olduğu bir yaşam tarzınız varsa bunu değiştirmek ve geliştirmek geliyor.

Çinko Değerinin Takibi

Gerekli tetkik ve testlerden sonra gerçekleştirilen tedavi sonrası insanlarda, nasılsa tedavi oldum, takibini yapmama gerek yok, gibi bir algı oluşabiliyor. Ancak bu algı çok yanlış. Hastaların çoğu genellikle ilk tedavilerinin ardından ikinci bir kez kontrole ya da takibin sağlanması için kan vermeye gitmiyor. Bunun yapılmaması, doktor kontrollerinin ya da önerdiği şekilde haftalık, aylık kan testlerinin yaptırılması gerekmektedir. Böylelikle çinko değerleri değiştiğinde ilerlemeden önüne geçilebilir. Bu da hastalık sirayet etmeden engellenmesi demektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çinko eksikliği tedavisi için çoğu hastaların kafasını kurcalayan bazı sorular olmaktadır. Bu soruların cevaplarını genellikle hastalar doktorlardan öğrenmek istiyorlar. Bu sorular ve cevapları şu şekildedir.

Hamilelikte çinko alımı nasıl olmalıdır?

Hamile ve emziren annelerde çinko eksikliği sıkça görülen bir problemdir. Hamilelikte ya da emzirme döneminde bu hastalığın tedavisi genelde dışarıdan çinko alımı şeklindedir ancak hap kullanımı pek tavsiye edilmez. Bunun yerine çinko bakımından zengin gıdalar tüketilmesi anne ve bebek açısından daha sağlıklı olacaktır.

Çinko içeren gıdalar nelerdir?

  • Çinko minerali,
  • Tahıl grubu besinlerde
  • Yumurta
  • Süt
  • Yoğurt
  • Ispanak
  • Kırmızı et
  • Kabuklu deniz ürünleri
  • Kuruyemiş
  • Zencefil
  • Kefir

gibi çok çeşitli gıdaların içerisinde bulunur. Bu seçenekler artırılabilir.

Aşırı çinko alımı zararlı mı?

Her şeyde olduğu gibi fazla çinko alımında da zarar vardır. Ölçülü ve dengeli alımı önemlidir. Gerekenden fazlası farklı şikayetler meydana getirebilir. Çinko zehirlenmesi meydana gelebilir. Bu bir tür ağır metal zehirlenmesi olarak karşımıza çıkar. Ağızda metal tadı bırakır. Çinko fazlalığında ayrıca sindirim ve boşaltımda rahatsızlıklar görülür. Mide ağrıları, kusmalar, mide krampları, ishal gibi birçok şikayete yol açabilir. Bu nedenle fazla çinko alımı da vücut için oldukça zararlıdır. Fazla çinkonun vücuttan atılabilmesi için de bol bol su tüketilmesi önerilmektedir.

Çinko hangi hastalıklara iyi gelir?

Vücutta yeterliliğini koruyan çinko minerali alzheimer, bağırsak sorunları, prostat, meme kanseri, karaciğer ve kalp sorunları gibi birçok hastalığın önüne geçmede oldukça etkilidir. Bunun dışında güçlü bir bağışıklık, pürüzsüz bir cilt ve sağlıklı bir ergenlik için de çinkonun önemi oldukça fazla.

Çinko zehirlenmesi nedir?

Çinko zehirlenmesi, vücuda fazla çinko alımından meydana gelen bir durumdur. Ağır bir metal zehirlenmesi şeklinde görülür. Belirtileri de genellikle ishal, kusma ve ağızda metal tadı oluşması gibi durumlardır.

Çinko büyüme çağında gelişime nasıl katkı sağlar?

Çinko, büyüme yani ergenlik çağındaki çocuklara bağışıklık sisteminin ve iskelet sisteminin gelişiminde büyük katkı sağlar. Sağlıklı büyümede etkili bir mineraldir. Bunlar dışında diğer bütün faydaları yine bu dönemde de görülür.

Çinko üreme sağlığı açısından ne gibi faydalar sağlar?

Çinko eksikliği erkeklerde üreme fonksiyonlarında azalma ya da genel olarak kısırlık gibi etkiler yaratabilir. Ancak yeterli oranda çinko alımı cinsel isteği korur, testosteron ve östrojen hormonlarının seviyelerini korur. Bu şekilde kısırlık veya üreme fonksiyonlarında azalma gibi durumların önüne geçerek sağlıklı bir üreme gerçekleştirilmesine katkıda bulunur.

Çinko eksikliği kuvvet kaybına neden olur mu?

Çinko eksikliğinin bağışıklık sisteminde zayıflamalara neden olduğunu söylemiştik. Bu da ilerleyen zamanlarda kuvvet kaybına da neden olabildiğini gösteren bir durum. Yani çinko eksikliği vücuttaki çeşitli birçok düzenin bozulmasına ve kuvvet kaybına neden olur demek mümkündür.

İnsülin hassasiyeti açısından çinkonun önemi nedir?

Çinko mineralinin bir diğer faydası da insülin hassasiyetine karşı etkili olmasıdır. Çinko, kan şekerini düzenlemeye yardımcı bir etken olduğundan insülin hassasiyeti açısından da oldukça önemlidir.

Çinko eksikliği beyin fonksiyonlarını etkiler mi?

Evet, çinkonun beyin fonksiyonlarını da düzenlediği bilinmektedir. Bu şekilde alzheimer gibi hastalıkların da önüne geçme de etkilidir.

Günlük ideal çinko alımı ne kadar olmalıdır?

Genele bakıldığında bir kişinin günlük alması gereken çinko oranı,

  • Yetişkin bireylerde 11-12 mg
  • Hamilelerde 15 mg
  • Bebeklerde 2-3 mg ve
  • Çocuklarda ise 5-8 mg kadardır.

Yani günlük alınması gereken çinko miktarı yaşa ve duruma göre değişiklik gösterebilmektedir.