Cilt Leke Hastalığı
Cilt lekesi, derinin bir bölgesinde melanin pigmentinin artması ya da dağılımının değişmesiyle oluşan renk farkıdır; melazma, güneş lekesi, çil ve akne sonrası lekeler en sık türleridir. Çoğu leke zararsızdır, ancak şekli ya da rengi değişen lekeler mutlaka bir dermatolog…

Özet
Cilt lekesi tek bir hastalık değil, deri renginin çevresine göre koyulaşması ya da açılması ile ortaya çıkan bir görünümdür. Koyu lekelerin çoğunda neden, deriye rengini veren melanin pigmentinin bir bölgede fazla üretilmesi ya da birikmesidir (hiperpigmentasyon). Güneş ışığı, hormon değişiklikleri, bazı ilaçlar, iltihaplı cilt sorunlarının izleri ve yaşlanma en sık tetikleyicilerdir.
Lekelerin büyük bölümü sağlık açısından zararsızdır, fakat estetik ve psikolojik açıdan rahatsız edici olabilir. Tedavi, lekenin türüne ve derinliğine göre belirlenir; güneşten korunma hemen her türde temel adımdır. Yeni çıkan, hızla büyüyen, rengi ya da şekli değişen, kanayan veya düzensiz sınırlı bir leke varsa kendi kendine ürün denemek yerine bir dermatoloğa başvurulmalıdır.
Hakkında
Melanin Nedir, Leke Nasıl Oluşur?
Deriye rengini veren pigment melanindir. Melanin, epidermiste bulunan melanosit hücrelerinde üretilir ve çevredeki deri hücrelerine aktarılır. Ultraviyole (UV) ışınlarına maruz kalınca melanin üretimi artar; bu, derinin kendini koruma yoludur ve bronzlaşma olarak görülür. Üretim bir bölgede aşırı artarsa ya da pigment derinin derin katmanlarında birikirse leke ortaya çıkar.
Cilt Lekesi Türleri
Her lekenin nedeni ve tedavisi farklı olduğundan türün doğru belirlenmesi gerekir.
Melazma
Genellikle yanak, alın, burun üstü ve üst dudakta, iki tarafta simetrik görülen kahverengi, düzensiz sınırlı lekelerdir. Kadınlarda ve koyu ten tiplerinde daha sık görülür. Güneş, hormonlar (gebelik, doğum kontrol ilaçları) ve kalıtım rol oynar. Gebelikte ortaya çıkan türüne halk arasında gebelik maskesi denir. Kronik seyirlidir ve tedavi edilse bile tekrarlayabilir.
Güneş Lekesi (Solar Lentigo) ve Yaşlılık Lekesi
Yıllarca güneşe maruz kalan yüz, el sırtı, omuz ve kollarda görülen, net sınırlı, düz, açık ile koyu kahverengi lekelerdir. Orta yaştan sonra artar. "Karaciğer lekesi" adıyla da anılır, ancak bu lekelerin karaciğer hastalığı ile bağlantısı yoktur.
Çil (Efelid)
Özellikle açık tenli kişilerde güneşe çıkınca belirginleşen, küçük, düz, sarımsı ya da açık kahverengi noktalardır. Kalıtsaldır ve genellikle çocukluk çağında (doğumda değil, güneşe maruz kalma ile birlikte) ortaya çıkar. Kış aylarında soluklaşabilir.
Akne ve Yara Sonrası Leke (Post-inflamatuvar Hiperpigmentasyon)
Sivilce, egzama, yanık, böcek ısırığı ya da yara iyileştikten sonra bölgede kalan koyu izdir. Koyu ten tiplerinde daha sık ve daha uzun sürelidir. Sivilceyi sıkmak ya da kurcalamak izi artırabilir. Çoğu zaman aylar içinde yavaş yavaş açılır.
Koltuk Altı, Boyun ve Katlantılardaki Kararma
Bu bölgelerde kadifemsi, kalınlaşmış koyu deri akantozis nigrikans olabilir ve insülin direnci, prediyabet ya da diyabet gibi durumların işareti olabileceği için doktor değerlendirmesi gerekir. Sürtünme, tıraş ve ağda gibi etkenler de kararmaya katkıda bulunabilir.
Şarap Lekesi ve Diğer Doğumsal Lekeler
Şarap lekesi (port-wine lekesi) melanin fazlalığı değil, deri damarlarının genişlemesi ile oluşan pembe-mor bir lekedir ve doğumdan itibaren vardır. Tedavisi dermatoloji ya da çocuk dermatolojisi uzmanlarınca planlanır; gerekirse özel lazerler kullanılır. Yüzde, özellikle göz çevresinde yerleşen şarap lekelerinde çocuk doktoru ve göz doktoru değerlendirmesi önerilir.
Tedavi Seçenekleri
Tedavi, lekenin türüne, derinliğine ve kişinin ten tipine göre dermatolog tarafından planlanır. Başlıca yaklaşımlar şunlardır:
- Güneşten korunma: Tüm tedavilerin temelidir. Korunmadan yapılan tedavilerde sonuç kalıcı olmaz.
- Topikal (cilde sürülen) ürünler: Hidrokinon, tretinoin, azelaik asit, kojik asit, C vitamini ve benzeri ürünler, ya da bunların kombinasyonları kullanılabilir. Hidrokinon ve tretinoin reçeteli kullanılmalıdır; uzun süreli ve kontrolsüz hidrokinon kullanımı tahriş ve nadiren kalıcı koyulaşmaya (okronozis) yol açabilir. Hamilelikte ve emzirmede bu ürünlerin kullanımı doktora danışılmadan yapılmamalıdır.
- Kimyasal peeling: Yüzeyel peelingler pigmenti açmaya yardımcı olabilir; ancak yanlış uygulanırsa tahriş ve yeni leke riski vardır. Koyu tenlilerde özellikle dikkat gerekir.
- Lazer ve ışık tedavileri: Güneş lekeleri için etkili olabilir. Melazmada ise lekeyi artırma ve tekrarlama riski nedeniyle seçici ve dikkatli kullanılır. Koyu ten tiplerinde yanma ve yeni koyulaşma riski daha yüksektir.
- Kriyoterapi (dondurma): Seçilmiş, iyi huylu olduğu doğrulanmış küçük lekelerde (örneğin bazı güneş lekeleri) uygulanabilir; koyu ten tiplerinde açık renkli iz bırakabilir.
- Ağızdan kullanılan ilaçlar: Bazı ağır melazma olgularında doktor kontrolünde traneksamik asit gibi ilaçlar değerlendirilebilir; pıhtılaşma riski olan kişilerde uygun değildir.
- PRP ve mezoterapi: Cilt lekeleri için bu uygulamaların etkinliğine dair bilimsel kanıt sınırlıdır. Standart tedavi olarak görülmezler; uygulamadan önce doktorunuza danışın.
Lekeleri açtığı iddia edilen ev yöntemleri (limon, sirke, karbonat, kantaron yağı gibi) tahriş, kimyasal yanık ve yeni leke oluşturabilir; kullanılması önerilmez. Reçeteli ilaçlar doktora danışmadan kullanılmamalı, doktorun belirlediği süreden uzun sürdürülmemelidir.
Nedenleri
Koyu cilt lekelerinde ortak mekanizma, melanin üretiminin ya da birikiminin artmasıdır. Bunu tetikleyen başlıca durumlar şunlardır.
Güneş (UV) Işınları
UV ışınları melanositleri uyarır. Yıllar içinde biriken güneş hasarı güneş lekelerine, çil belirginleşmesine ve melazmanın alevlenmesine yol açar. Melazmada görünür ışığın da etkisi olabileceği düşünülmektedir.
Hormonal Etkenler
Gebelik, östrojen içeren doğum kontrol ilaçları ve hormon tedavileri melazma ile ilişkilidir. Menopoz döneminde de lekelenme artabilir. Tiroid hastalıkları ile ilişki bazı çalışmalarda bildirilmiştir ancak kesin bir neden olarak kabul edilmez.
İltihap ve Yaralanma
Akne, egzama, sedef, yanık, kesik ve böcek ısırıkları sonrası pigmentin artmasına post-inflamatuvar hiperpigmentasyon denir. İltihap ne kadar şiddetliyse iz de o kadar belirgin olabilir.
İlaçlar ve Kimyasal Maddeler
Bazı antibiyotikler (örneğin minosiklin), kalp ritim ilacı amiodaron, bazı nöbet ilaçları, kemoterapi ilaçları ve güneşe duyarlılık yapan ilaçlar ya da kozmetik ürünler pigment değişikliği yapabilir. Limon gibi bitkisel maddelerin güneşle birlikte deriye temasından da koyu izler kalabilir (fitofotodermatit).
Kalıtım ve Yaş
Çil, melazma ve koltuk altı kararması aile öyküsü ile ilişkilidir. Yaşla birlikte güneş lekeleri artar.
Altta Yatan Hastalıklar
İnsülin direnci ve diyabet (boyun, koltuk altı kararması), Addison hastalığı gibi hormon hastalıkları ve bazı sistemik hastalıklar yaygın koyulaşmaya yol açabilir. Beyaz lekeler ise genellikle mantar enfeksiyonu, vitiligo ya da egzama sonrası pigment kaybı gibi farklı nedenlerden kaynaklanır ve ayrıca değerlendirilmelidir.
Belirtileri
Cilt lekeleri çoğunlukla ağrı, kaşıntı ya da başka bir şikayet yapmadan, yalnızca renk farkı olarak ortaya çıkar. Belirtiler türe göre değişir.
Türlere Göre Görünüm
- Melazma: Yüzde, genellikle simetrik, kahverengi ya da gri-kahverengi, düzensiz sınırlı yamalar. Güneşte ve yaz aylarında koyulaşır.
- Güneş lekesi: Güneşe açık bölgelerde net sınırlı, düz, açık ile koyu kahverengi lekeler.
- Çil: Küçük, düz, açık kahverengi noktalar; yazın artar.
- Akne ve yara sonrası leke: Önceki sivilce ya da yaranın olduğu yerde kahverengi ya da kırmızımsı-kahverengi iz.
- Akantozis nigrikans: Boyun, koltuk altı ve kasıkta koyu, kadifemsi, kalınlaşmış deri.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir dermatoloğa başvurmak gerekir:
- Yeni çıkan ya da kısa sürede büyüyen, rengi koyulaşan bir leke ya da ben.
- Asimetrik şekilli, sınırları düzensiz, birden fazla renk içeren (kahverengi, siyah, kırmızı, mavi) ya da çapı yaklaşık 6 mm'den büyük lekeler.
- Kanayan, yarası iyileşmeyen, kabuklanan, kaşınan ya da ağrılı lekeler.
- Tırnak altında ya da avuç içi ve ayak tabanında beliren koyu çizgi ve lekeler.
- Boyun ve koltuk altında kalınlaşmış koyu deri, aşırı susama, kilo değişimi gibi belirtilerle birlikte yaygın koyulaşma.
- Bebeklerde ya da çocuklarda çok sayıda koyu leke ya da doğumsal büyük lekeler.
- Lekenin estetik veya psikolojik olarak yaşam kalitesini etkilemesi.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Cilt lekelerinin tanısı çoğunlukla dermatoloğun muayenesi ile konur. Doktor lekenin rengini, sınırlarını, yerleşimini, ne zamandır var olduğunu, güneş maruziyetini, kullanılan ilaç ve kozmetikleri, gebelik ve hormon öyküsünü sorar.
Kullanılan Yöntemler
- Dermatoskopi: Lekeyi büyüterek inceleyen ışıklı bir cihazdır. İyi huylu lekeleri şüpheli olanlardan ayırmaya yardımcı olur.
- Wood lambası: Morötesi ışıkla lekenin epidermiste mi yoksa daha derinde mi olduğunu anlamaya yardımcı olabilir. Tedavi seçimini etkiler.
- Deri biyopsisi: Lekenin türü belirsizse ya da kötü huylu bir lezyondan (melanom gibi) şüphelenilirse küçük bir doku örneği alınıp patolojik olarak incelenir.
- Kan tetkikleri: Yaygın koyulaşma ya da akantozis nigrikans varsa kan şekeri, insülin, tiroid ve hormon testleri istenebilir.
Lekenin türünü kendi kendinize belirlemeye çalışmak yanıltıcı olabilir; çünkü iyi huylu bir leke ile erken evre bir cilt kanseri başlangıçta birbirine benzeyebilir.
Risk Faktörleri
Aşağıdaki durumlar cilt lekesi gelişme olasılığını artırabilir.
- Yoğun ve korunmasız güneş maruziyeti: En önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Solaryum da UV içerdiği için lekelenmeyi ve cilt hasarını artırır.
- Ten tipi: Açık tenliler çil ve güneş lekesine, koyu tenliler (Fitzpatrick tip III-VI) melazma ve iltihap sonrası lekelenmeye daha yatkındır.
- Kadın cinsiyet ve hormonal dönemler: Melazma kadınlarda belirgin biçimde daha sıktır; gebelik, doğum kontrol hapı ve hormon tedavisi riski artırır.
- Aile öyküsü: Melazma, çil ve akantozis nigrikans için kalıtsal yatkınlık vardır.
- Yaş: Güneş lekeleri yaşla birlikte artar.
- Bazı ilaçlar: Hormonal ilaçlar, güneşe duyarlılık yapan antibiyotikler ve diğer pigment değiştirebilen ilaçlar.
- İltihaplı cilt hastalıkları: Akne, egzama ve sedef iz bırakma riskini artırır; sivilceleri sıkmak bu riski yükseltir.
- Obezite, insülin direnci ve diyabet: Boyun ve koltuk altı kararmasıyla ilişkilidir.
- Cilde tahriş yapan uygulamalar: Sert peeling, ağda, aşırı ovma ve uygunsuz kozmetik ürünler.
Yeterli su içmek, cildin genel sağlığı için önemlidir; ancak su tüketimi ile leke oluşumu arasında kanıtlanmış doğrudan bir ilişki bulunmamaktadır.
Komplikasyonları
Çoğu cilt lekesi hayati bir tehlike oluşturmaz. Bununla birlikte aşağıdaki durumlar göz önünde bulundurulmalıdır.
Kozmetik ve Psikolojik Etkiler
Özellikle yüzdeki ve açıkta kalan bölgelerdeki lekeler kişinin özgüvenini, sosyal yaşamını ve yaşam kalitesini etkileyebilir. Melazma olan kişilerde yaşam kalitesinin düştüğü bildirilmektedir. Bu durum önemsenmeli ve gerektiğinde destek alınmalıdır.
Tedaviye Bağlı Sorunlar
- Topikal ürünlerde kızarıklık, yanma, kuruluk ve soyulma görülebilir.
- Uzun süreli ve kontrolsüz hidrokinon kullanımı kalıcı koyulaşmaya (okronozis) neden olabilir.
- Lazer, peeling ve dondurma işlemlerinde yeni koyulaşma, açık renkli iz, yanık ya da skar oluşabilir; koyu tenlilerde bu risk daha fazladır.
- Ev yöntemleri kimyasal yanığa ve kalıcı lekelere yol açabilir.
Tekrarlama
Melazma gibi bazı lekeler tedaviyle açılsa bile güneş ve hormon etkisiyle tekrar edebilir. Bu nedenle bakım uzun süreli olmalıdır.
Gözden Kaçan Hastalıklar
Her koyu lekenin zararsız olduğu varsayılmamalıdır. Melanom gibi cilt kanserleri başlangıçta basit bir leke gibi görünebilir. Erken tanı hayatidir; değişen, büyüyen, kanayan ya da düzensiz görünen lekelerde gecikmeden dermatoloğa başvurulmalıdır.
Nasıl Önlenir
Cilt lekelerinin tamamı önlenemese de risk güneş korunması ve cilde uygun bakım ile önemli ölçüde azaltılabilir.
Güneşten Korunma
- Yılın her günü, bulutlu havalarda da, SPF 30 ve üzeri, geniş spektrumlu (UVA ve UVB) güneş koruyucu kullanın. Yaklaşık 2 saatte bir, terleme ya da yüzme sonrasında yenileyin.
- Melazma eğilimi varsa görünür ışıktan da koruyan (demir oksit içeren, renkli) ürünler doktorunuzca önerilebilir.
- Güneşin en dik geldiği saatlerde (yaklaşık 10.00-16.00) gölgede kalmaya çalışın; geniş kenarlı şapka, gözlük ve kapalı giysi kullanın.
- Solaryumdan kaçının.
Cilde Nazik Davranmak
- Sivilce, yara ve kabukları sıkmayın ya da kurcalamayın.
- Aşırı ovalama, sert peeling ve tahriş edici ürünlerden kaçının.
- Cildi nemlendirin ve hafif, kokusuz temizleyiciler tercih edin.
- Akne gibi iltihaplı cilt sorunlarını erken tedavi ettirin; iz bırakma ihtimali azalır.
İlaç ve Hormon Kullanımında Dikkat
Güneşe duyarlılık yapabilen ilaçlar kullanıyorsanız ya da hormonal yöntem kullanıyorsanız güneş korunmasına ek özen gösterin. Lekelenme fark ederseniz ilacı kendiniz bırakmayın, doktorunuza danışın.
Sağlıklı Yaşam ve Düzenli Kontrol
Dengeli beslenme genel cilt sağlığına katkı sağlar; ancak vitamin takviyelerinin leke oluşumunu önlediği kanıtlanmamıştır ve takviyeler doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Benlerinizi ve lekelerinizi ayda bir kontrol edin, değişiklik fark ederseniz dermatoloğa gidin.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Cilt lekelerinin kalıcı bir çözümü var mı?
Çil, güneş lekesi ve akne sonrası lekelerin çoğu uygun tedavi ve güneşten korunma ile belirgin biçimde açılabilir. Ancak melazma gibi bazı lekeler kronik seyirlidir ve tedaviden sonra güneş ya da hormon etkisiyle tekrarlayabilir. Bu nedenle kesin ve kalıcı çözüm vaat edilmemeli, tedavi ve korunma birlikte sürdürülmelidir.
Cilt lekesi neden oluşur?
Cilt lekelerinin çoğunda melanin pigmentinin bir bölgede artması rol oynar. Güneş ışınları, hormon değişiklikleri, bazı ilaçlar, kalıtım, yaşlanma ve akne ya da yara gibi iltihaplı durumlar bunu tetikleyebilir. Lekenin türü belirlenmeden nedeni kesin söylemek zordur.
Melazma nedir ve nasıl tedavi edilir?
Melazma, özellikle yüzde simetrik görülen kahverengi lekelerdir ve kadınlarda, hormon değişikliği ve güneş maruziyeti ile ilişkili olarak daha sıktır. Tedavide günlük güneş koruyucu temeldir; doktor kontrolünde topikal ilaçlar, peeling ya da bazı durumlarda lazer ve ağızdan ilaçlar kullanılabilir. Tekrarlayabildiği için tedavi uzun soluklu bir takip gerektirir.
Güneş kremi cilt lekelerini önler mi?
Güneş koruyucu, UV kaynaklı lekelerin oluşumunu ve mevcut lekelerin koyulaşmasını azaltır; ancak hiçbir ürün leke riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Genetik ve hormonal nedenlerle oluşan lekeleri tek başına önlemez. Geniş spektrumlu, en az SPF 30 bir ürünü her gün ve yaklaşık 2 saatte bir yenileyerek kullanmak önerilir.
Cilt lekeleri sadece kadınlarda mı görülür?
Hayır, her iki cinsiyette de görülür. Melazma kadınlarda daha sık olsa da güneş lekesi, çil ve akne sonrası lekeler erkeklerde de yaygındır.
Cilt lekeleri bir hastalığın habercisi olabilir mi?
Çoğu leke zararsızdır, ancak bazıları altta yatan bir duruma işaret edebilir. Boyun ve koltuk altındaki kadifemsi kararma insülin direnci ya da diyabetle ilişkili olabilir; yaygın koyulaşma bazı hormon hastalıklarında görülebilir. Ayrıca değişen ya da düzensiz görünen bir leke cilt kanserinin ilk belirtisi olabilir; bu nedenle şüpheli lekelerde doktora başvurulmalıdır.
Hangi lekeler için doktora görünmeliyim?
Yeni çıkan, hızla büyüyen, rengi koyulaşan, düzensiz sınırlı, birden fazla renk içeren, kanayan, kabuklanan ya da iyileşmeyen lekeler için gecikmeden bir dermatoloğa görünmelisiniz. Ayrıca tırnak altı ya da avuç içi ve ayak tabanındaki koyu lekeler ile estetik ya da psikolojik olarak sizi zorlayan lekeler için de muayene olmalısınız.
Evde limon, sirke ya da karbonat ile leke tedavisi yapılabilir mi?
Önerilmez. Limon, sirke ve karbonat deriyi tahriş edebilir, kimyasal yanığa neden olabilir ve güneşle birlikte yeni koyu lekeler bırakabilir. Karbonat çevre deride istenmeyen açık lekeler de yapabilir. Lekeye yönelik herhangi bir uygulamadan önce dermatoloğa danışılmalıdır.
Bitkisel yağlar ve doğal ürünler lekeleri geçirir mi?
Kantaron yağı, zerdeçal, aloe vera gibi ürünlerin cilt lekelerini giderdiğine dair güçlü bilimsel kanıt yoktur. Bazıları alerji ya da güneşle birlikte deri tahrişine neden olabilir. Bu ürünleri denemeden önce doktorunuza danışmanız daha güvenlidir.
Sivilce ve siyah noktaları sıkmak neden zararlıdır?
Sıkma sırasında deri hasar görür, iltihap artar ve bu da bölgede koyu iz (iltihap sonrası hiperpigmentasyon) kalma olasılığını yükseltir. Ayrıca bakterilerin yayılması ve skar oluşumu riski vardır. Sivilce sorunu için dermatoloğa başvurmak izlerin azalmasına yardımcı olur.
Sivilce izleri kendiliğinden geçer mi?
Akne sonrası kahverengi ya da kırmızımsı lekeler çoğu zaman aylar içinde yavaş yavaş açılır, ancak koyu ten tiplerinde bu süre uzayabilir. Güneşten korunmak ve cildi tahriş etmemek geçişi hızlandırır. Geçmeyen izler için dermatolog topikal ya da prosedürel seçenekler önerebilir.
Şarap lekesi ile diğer lekeler arasındaki fark nedir?
Şarap lekesi melanin kaynaklı değildir; deri damarlarının genişlemesinden oluşan doğumsal, pembe-mor bir lekedir. Diğer lekelerin aksine çoğunlukla kendiliğinden kaybolmaz ve yaşla koyulaşabilir. Tedavisinde özel lazerler kullanılabilir; yüz yerleşimli lekelerde ek değerlendirme gerekebilir.
Lazer ile cilt lekesi tedavisi güvenli midir?
Doğru endikasyonda ve deneyimli bir hekim tarafından uygulanan lazer, özellikle güneş lekelerinde etkili olabilir. Ancak yanma, yeni koyulaşma ya da açık renkli iz gibi riskler vardır ve koyu ten tiplerinde bu risk artar. Melazmada lazer her zaman uygun değildir ve lekeyi kötüleştirebilir, bu nedenle önce muayene gerekir.
Hamilelikte çıkan lekeler geçer mi?
Gebelikte ortaya çıkan melazma, doğumdan sonra aylar içinde bir miktar soluklaşabilir; ancak bazı kişilerde kalıcı olabilir ya da sonraki dönemlerde yeniden belirebilir. Gebelik ve emzirme döneminde birçok leke ilacı uygun değildir, bu nedenle bu dönemde güneşten korunma ve doktor önerisiyle kullanılabilecek ürünler tercih edilmelidir.
Sigara, alkol ve beslenme cilt lekelerini etkiler mi?
Sigara cilt yaşlanmasını hızlandırır ve cilt sağlığına zarar verir; ancak lekelenme üzerindeki doğrudan etkisi net olarak kanıtlanmış değildir. Dengeli beslenme genel cilt sağlığına katkıda bulunur, fakat tek başına leke tedavisi ya da önlemesi sağlamaz. Alkolün karaciğer hastalığına yol açması dışında, 'karaciğer lekesi' diye bilinen lekeler karaciğerle ilişkili değildir.
Cilt lekesi tedavisi ne kadar sürer?
Süre lekenin türüne ve derinliğine göre değişir. Yüzeysel güneş lekeleri haftalar içinde, melazma ve iltihap sonrası lekeler ise çoğu zaman aylar içinde yanıt verir. Tedavi sonrasında da güneşten korunmaya devam edilmelidir.
Doktora danışmadan leke kremi kullanmanın sakıncası var mı?
Evet. Lekenin türü bilinmeden kullanılan ağartıcı kremler tahrişe, deride incelmeye ve kalıcı koyulaşmaya yol açabilir; internetten alınan, içeriği belirsiz ürünler ise zararlı maddeler içerebilir. Hidrokinon ve tretinoin gibi ilaçlar reçete ve takip gerektirir.
Kaynaklar
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Skin Pigmentation Disorders
- Cleveland Clinic. Hyperpigmentation: What it is, Causes, & Treatment
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Moles
- Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy (DergiPark). Melazma Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar Ve Olası Toksik Etkileri
- Cukurova Medical Journal (DergiPark). Anatomic analysis of etiology and incidence of melasma development in women