Anemi (Kansızlık)
Anemi (kansızlık), kandaki hemoglobin düzeyinin ya da alyuvar sayısının normalin altında olmasıdır ve dokulara taşınan oksijeni azaltır. En sık nedeni demir eksikliğidir; yorgunluk, solukluk ve çarpıntı yapabilir.

Özet
Anemi, halk arasındaki adıyla kansızlık, kandaki hemoglobin düzeyinin ya da kırmızı kan hücresi (alyuvar) sayısının normalin altına düşmesidir. Hemoglobin, alyuvarların içinde bulunur ve oksijeni akciğerlerden dokulara taşır. Anemide dokulara yeterli oksijen ulaşmadığı için yorgunluk, halsizlik, solukluk, çarpıntı ve nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Anemi tek başına bir hastalıktan çok, altta yatan bir sorunun bulgusudur. Dünyada en sık nedeni demir eksikliğidir; B12 ve folat eksikliği, kronik hastalıklar, kanama, kemik iliği hastalıkları ve kalıtsal kan hastalıkları da anemiye yol açar. Bu nedenle tedavi, aneminin türüne ve nedenine göre planlanır; kendi kendine ilaç ya da vitamin almak yerine hekime başvurulmalıdır.
Demir ve vitamin eksikliğine bağlı anemiler genellikle tedaviye iyi yanıt verir. Göğüs ağrısı, dinlenirken nefes darlığı, bayılma ya da siyah dışkı gibi belirtilerde ise vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Hakkında
Anemi Nedir?
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre hemoglobin değeri gebe olmayan kadınlarda 12 g/dl, erkeklerde 13 g/dl, gebelerde 11 g/dl altında olduğunda anemi vardır. Çocuklarda eşik yaşa göre değişir (örneğin 6-59 ay arasında 11 g/dl). Normal değerler laboratuvara ve yaşa göre biraz farklılık gösterebilir; sonucu yorumlamak hekimin işidir.
Alyuvarlar kemik iliğinde üretilir ve ortalama yaklaşık 120 gün yaşar. Yeterli alyuvar ve hemoglobin üretimi için demir, B12 vitamini ve folat gerekir. Anemi, üretimin azalması, alyuvar kaybının (kanama) ya da yıkımının artması ile ortaya çıkar.
Anemi Türleri
- Demir eksikliği anemisi: En sık görülen türdür. Yetersiz demir alımı, emilim bozukluğu, adet kanaması, gebelik ve sindirim sistemi kanamaları başlıca nedenleridir.
- B12 ve folat eksikliği anemisi: Alyuvarlar büyük ve az sayıda üretilir (megaloblastik anemi). Yetersiz beslenme, emilim bozuklukları (örneğin pernisiyöz anemi, çölyak, bazı ameliyatlar) ve bazı ilaçlar nedendir.
- Kronik hastalık anemisi: Böbrek yetmezliği, romatizmal hastalıklar, kronik enfeksiyonlar, kanser ve iltihabi hastalıklarda görülür.
- Aplastik anemi: Kemik iliği tüm kan hücrelerini yeterince üretemez. Nadirdir ama ciddi bir durumdur; hekim ve hematoloji uzmanı izlemi gerekir.
- Hemolitik anemiler: Alyuvarlar normalden hızlı yıkılır. Kalıtsal ya da bağışıklık sistemine bağlı nedenleri olabilir.
- Kalıtsal anemiler: Talasemi ve orak hücreli hastalık gibi hemoglobin yapısı ya da üretimindeki genetik bozukluklardır. Akdeniz, Orta Doğu, Afrika ve Hindistan kökenli toplumlarda daha sık görülür.
- Kemik iliği hastalıkları: Miyelodisplastik sendrom ve lösemi gibi hastalıklar da anemiye yol açabilir.
Tedavi Yaklaşımı
Tedavi aneminin nedenine göre değişir ve hekim tarafından planlanır:
- Demir eksikliği: Genellikle ağızdan demir takviyesi verilir; doz ve süre hekim tarafından belirlenir. Hemoglobin birkaç hafta içinde yükselir ama depoları doldurmak için tedavi çoğu kez birkaç ay devam eder. Takviyeye uyum sağlanamıyorsa, emilim sorunu varsa ya da ağır anemide damar yoluyla demir verilebilir. Bulantı, kabızlık ve koyu dışkı sık yan etkilerdir. Demir hekim önerisi olmadan kullanılmamalı, çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.
- B12 ve folat eksikliği: Eksik olan vitamin ağızdan ya da (emilim sorunu varsa) iğne ile verilir. Hekim, hangisinin uygun olduğuna karar verir.
- Altta yatan nedenin tedavisi: Kanama kaynağının bulunup durdurulması, kronik hastalığın tedavisi, çölyak gibi emilim sorunlarının yönetimi gerekir.
- Ağır ya da kanamaya bağlı anemi: Kan nakli gerekebilir.
- Kalıtsal ve kemik iliği kaynaklı anemiler: Hematoloji uzmanı izler; ilaç, düzenli transfüzyon ya da seçili hastalarda kök hücre nakli söz konusu olabilir.
Bitkisel ürünlerin, pekmez gibi besinlerin ya da halk yöntemlerinin tek başına anemiyi tedavi ettiğine dair bilimsel kanıt yetersizdir. Beslenme tedaviyi destekler ama ilaç tedavisinin yerine geçmez; doktorunuza danışın.
Nedenleri
Anemi temelde üç mekanizmayla ortaya çıkar: alyuvar üretiminin azalması, kan kaybı ve alyuvarların fazla yıkılması.
Demir Eksikliği
Demir, hemoglobinin yapı taşıdır. Yetersiz alım (özellikle vejetaryen ve vegan beslenme, aşırı kısıtlayıcı diyet), emilim bozukluğu (çölyak, bazı mide ameliyatları, mide asidini azaltan ilaçların uzun kullanımı) ya da kan kaybı nedeniyle depolar azalır ve hemoglobin üretimi düşer.
Adet Kanaması
Her adet döneminde kan ve demir kaybı olur. Adet kanaması uzun ve yoğun olan kadınlarda, aşırı kanamaya yol açan miyom ya da hormonal bozukluklar varsa demir eksikliği anemisi riski artar.
Gebelik ve Emzirme
Gebelikte demir ihtiyacı artar, ayrıca kan plazması hacmi arttığı için hemoglobin değeri seyrelir. Anemi çoğunlukla gebeliğin ikinci ve üçüncü üç aylık döneminde belirginleşir. Hekimin önerdiği demir ve folik asit desteği bu nedenle önemlidir.
Sindirim Sistemi Kanamaları
Mide ya da bağırsak ülseri, gastrit, hemoroid, polip, kolon kanseri, divertikül hastalığı ve uzun süreli ağrı kesici (özellikle aspirin ve NSAİİ) kullanımı gizli ya da belirgin kanamaya yol açabilir. Kan kaybıyla birlikte demir de kaybedilir. Siyah, katran gibi dışkı ya da kanlı dışkı fark edilirse hekime başvurulmalıdır.
Emilim Bozuklukları ve Bağırsak Hastalıkları
Crohn hastalığı, ülseratif kolit ve çölyak hastalığı demir, B12 ve folat emilimini azaltabilir. Crohn hastalığında ince bağırsağın alt kısmı tutulduğunda B12 eksikliği de gelişebilir.
B12 ve Folat Eksikliği
Hayvansal gıda tüketmeyenlerde, mide hastalıkları ya da mide ameliyatı geçirenlerde, pernisiyöz anemisi olanlarda ve bazı ilaçları (örneğin metformin, mide asidi ilaçları) uzun süre kullananlarda B12 eksikliği görülebilir. Folat eksikliği yetersiz sebze ve baklagil tüketimi, aşırı alkol ya da emilim bozukluğuna bağlı olabilir.
Kronik Hastalıklar ve Kemik İliği Hastalıkları
Böbrek yetmezliği, kronik enfeksiyonlar, romatoid artrit, kanser ve kalp yetmezliği alyuvar üretimini azaltabilir. Aplastik anemi, miyelodisplazi ve lösemi gibi kemik iliği hastalıkları da anemiye yol açar.
Kalıtsal Nedenler ve Alyuvar Yıkımı
Talasemi, orak hücreli hastalık ve bazı enzim ya da zar bozuklukları kalıtsaldır. Bağışıklık sisteminin alyuvarlara saldırması (otoimmün hemolitik anemi), bazı ilaçlar ve enfeksiyonlar da alyuvar yıkımını artırabilir.
Belirtileri
Hafif ve yavaş gelişen anemi çoğu zaman belirti vermez; kan testi sırasında tesadüfen saptanır. Anemi ilerledikçe ya da hızlı geliştikçe belirtiler belirginleşir. Belirtiler aneminin türüne göre farklılık gösterebilir.
Sık Görülen Belirtiler
- Yorgunluk ve halsizlik: Dokulara yeterli oksijen gitmediği için çabuk yorulma ve enerji azlığı olur.
- Solukluk: Cilt, dudak içi ve göz kapağı içinde belirgin solgunluk.
- Çarpıntı: Kalp oksijen eksikliğini gidermek için daha hızlı çalışır.
- Nefes darlığı: Özellikle eforla artar.
- Baş dönmesi ve göz kararması: Ani ayağa kalkınca daha belirgindir.
- Baş ağrısı, odaklanma güçlüğü ve unutkanlık.
- Soğuk el ve ayaklar, üşüme.
Demir Eksikliğine Özgü Belirtiler
- Saç dökülmesi, tırnaklarda kırılma ya da kaşık biçiminde çökme.
- Dil yüzeyinde düzleşme ve yanma, ağız köşelerinde çatlak.
- Pika: Buz, toprak, kil, tebeşir gibi yenmeyen maddeleri yeme isteği. Özellikle buz yeme isteği demir eksikliğini düşündürür.
- Huzursuz bacak sendromu: Özellikle akşam ve gece bacaklarda hareket ettirme isteği.
B12 Eksikliğine Özgü Belirtiler
- Ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yürümede denge sorunu.
- Dilde kızarıklık ve ağrı, hafıza ve ruh hali değişiklikleri.
- Hafif sarılık görünümü.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Haftalardır süren yorgunluk, solukluk, çarpıntı ya da baş dönmesi için beklemeden hekime başvurun.
- Aşırı adet kanaması, kanlı ya da katran gibi siyah dışkı, açıklanamayan kilo kaybı varsa nedenin araştırılması gerekir.
- Çocuklarda solukluk, iştahsızlık, huzursuzluk ya da gelişmede gerilik olduğunda çocuk doktoruna gidin.
Acil durumlar: Göğüs ağrısı, dinlenirken nefes darlığı, bayılma, çok şiddetli çarpıntı, kanlı kusma ya da çok miktarda kanama olduğunda 112'yi arayın ya da en yakın acile başvurun.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Anemi tanısı kan testi ile konur. Ancak yalnızca anemi olduğunu göstermek yeterli değildir; asıl önemli olan nedenin bulunmasıdır.
Temel Testler
- Tam kan sayımı (hemogram): Hemoglobin ve hematokrit düşüklüğü anemiyi gösterir. Alyuvar sayısı, boyutu (MCV) ve hemoglobin içeriği türünü ayırt etmeye yardımcı olur. Küçük alyuvarlar demir eksikliği ya da talasemi, büyük alyuvarlar B12 ve folat eksikliğini düşündürür.
- Periferik yayma: Alyuvarların mikroskopta incelenmesi.
- Retikülosit sayısı: Kemik iliğinin yeterli yeni alyuvar üretip üretmediğini gösterir.
Nedeni Araştıran Testler
- Ferritin, serum demiri, total demir bağlama kapasitesi ve transferrin saturasyonu: Demir depolarını ve durumunu gösterir. Ferritin düşüklüğü demir eksikliği için en güvenilir göstergelerden biridir; ancak iltihap varlığında yüksek çıkabilir.
- B12 ve folat düzeyi.
- Hemoglobin elektroforezi: Talasemi ve orak hücreli hastalık gibi kalıtsal nedenler şüphesinde.
- Böbrek, karaciğer ve tiroit testleri, iltihap göstergeleri.
- Gaitada gizli kan, endoskopi ve kolonoskopi: Özellikle erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda, kanama kaynağını bulmak için istenebilir. Çölyak taraması da yapılabilir.
- Kemik iliği incelemesi: Nedeni belirlenemeyen ya da ağır anemilerde, aplastik anemi ve lösemi gibi hastalıklardan şüphelenildiğinde.
Test sonuçlarının yorumu yaşa, cinsiyete, gebeliğe ve laboratuvara göre değişir; bu nedenle sonuçlar hekimle birlikte değerlendirilmelidir.
Risk Faktörleri
Anemi her yaşta görülebilir ancak bazı gruplarda risk daha yüksektir:
- Doğurganlık çağındaki kadınlar: Adet kanaması nedeniyle demir kaybı olur. Yoğun ve uzun süren adet kanaması riski artırır.
- Gebeler ve emziren anneler: Demir ve folat ihtiyacı artar.
- Bebekler, çocuklar ve ergenler: Hızlı büyüme demir ihtiyacını artırır. Erken doğan bebeklerde ve ilk yıl içinde inek sütü verilen bebeklerde risk daha yüksektir.
- Vejetaryen ve veganlar: Bitkisel demirin emilimi düşüktür; B12 yalnız hayvansal gıdalarda bulunur.
- Sindirim sistemi hastalığı olanlar: Çölyak, Crohn, ülseratif kolit, mide ve bağırsak ameliyatı geçirenler, sık ağrı kesici (aspirin, NSAİİ) kullananlar.
- Kronik hastalığı olanlar: Böbrek yetmezliği, romatoid artrit, kanser, kalp yetmezliği, HIV ve kronik enfeksiyonlar.
- Ailede kalıtsal anemi öyküsü olanlar: Talasemi, orak hücreli hastalık ya da başka kalıtsal kan hastalığı taşıyıcılığı olan ailelerde.
- Yaşlılar: Beslenme yetersizliği, kronik hastalıklar ve ilaç kullanımı nedeniyle risk artar. Yaşlıda anemi normal kabul edilmemeli, nedeni araştırılmalıdır.
- Sık kan bağışı yapanlar ve yoğun sporcular (özellikle kadın sporcular).
- Aşırı alkol kullananlar: Folat eksikliği riski.
Komplikasyonları
Hafif anemi çoğu zaman ciddi sorun yapmaz ve tedaviyle düzelir. Ancak uzun süre tedavi edilmeyen ya da ağır anemi çeşitli komplikasyonlara yol açabilir.
Şiddetli Yorgunluk ve Yaşam Kalitesinde Azalma
Günlük işleri yaparken bile yorulma, iş ve okul performansında düşüş, odaklanma güçlüğü görülebilir.
Kalp ve Dolaşım Sorunları
Anemi kalbi daha fazla çalışmaya zorlar. Uzun süreli ağır anemide çarpıntı, kalp ritim bozuklukları, kalp büyümesi ve kalp yetmezliği gelişebilir. Önceden kalp hastalığı olanlarda göğüs ağrısı ve nefes darlığı tetiklenebilir.
Gebelikte Sorunlar
Şiddetli demir eksikliği anemisi erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve doğum sonrası komplikasyon riskiyle ilişkilidir. Bu nedenle gebelikte kan değerlerinin düzenli izlenmesi önemlidir.
Çocuklarda Gelişim
Bebeklik ve erken çocuklukta uzun süren ağır demir eksikliği gelişme ve öğrenme üzerinde olumsuz etkiler yapabilir. Erken tanı ve tedavi bu riski azaltır.
Bağışıklık ve Diğer Etkiler
Demir eksikliği enfeksiyonlara direnci azaltabilir. B12 eksikliğinde tedavi edilmezse sinir hasarı (uyuşma, denge bozukluğu) kalıcı hale gelebilir.
Altta Yatan Hastalığın Gecikmesi
Anemi bazen gizli bir kanamanın, çölyak hastalığının ya da sindirim sistemi tümörünün ilk işaretidir. Nedeni araştırılmadan yalnız demir ya da vitamin vermek tanıyı geciktirebilir. Bu nedenle açıklanamayan anemi mutlaka hekimle değerlendirilmelidir.
Kalıtsal Anemilerde
Orak hücreli hastalıkta ağrı krizleri, enfeksiyon ve organ hasarı; talasemide ağır anemi ve demir yüklenmesi görülebilir. Bu hastalıklar düzenli hematoloji izlemi gerektirir.
Acil durumlar: Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, bayılma, siyah dışkı ya da kanlı kusma, orak hücreli hastalıkta şiddetli ağrı krizi ya da ateş.
Nasıl Önlenir
Anemi türlerinin bir kısmı, özellikle demir, B12 ve folat eksikliğine bağlı olanlar, dengeli beslenme ve gerektiğinde takviye ile önlenebilir. Kalıtsal anemiler ise önlenemez, ancak taşıyıcılık taraması ile aile planlaması yapılabilir.
Demirden Zengin Beslenme
- Kırmızı et, tavuk, balık ve sakatat hem demir (hem demiri, daha iyi emilir) içerir. Gebelikte ciğer gibi sakatat tüketimi hekime danışılarak sınırlanmalıdır.
- Kuru baklagiller, mercimek, nohut, tam tahıllar, yumurta, kuru meyveler ve koyu yeşil yapraklı sebzeler bitkisel demir kaynaklarıdır; bu demirin emilimi daha azdır.
- Demirli yemekle birlikte C vitamini içeren besinler (portakal, limon, biber, domates) tüketmek emilimi artırır.
- Çay, kahve, süt, yoğurt ve kalsiyum takviyesi demir emilimini azaltabilir; demirli yemekten en az 1-2 saat önce ya da sonra tüketilmelidir.
- Pekmez gibi besinler demir içerir ama bitkisel kaynaklıdır ve tek başına tedavi edici değildir.
Folat ve B12
- Folat; yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, turunçgiller ve tam tahıllarda bulunur. Aşırı pişirme folatı azaltır.
- B12 et, balık, yumurta ve süt ürünlerinde bulunur. Vegan beslenenlerde hekim önerisiyle B12 takviyesi gerekir.
- Hamile kalmayı planlayan kadınlara hekimler genellikle folik asit takviyesi önerir.
Risk Gruplarında Önlem
- Gebelikte hekimin önerdiği demir ve folik asit takviyesini düzenli kullanın.
- Bebeklerde ilk yaşta Sağlık Bakanlığı programı kapsamında hekim önerisiyle demir desteği uygulanır; bu dönemde inek sütü verilmemelidir.
- Yoğun adet kanaması, mide-bağırsak şikayeti ya da siyah dışkı varsa vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.
- Aspirin ve ağrı kesicileri hekime danışmadan sürekli kullanmayın.
- Çölyak gibi emilim hastalıkları tedavi edilmelidir.
- Ailesinde talasemi ya da orak hücreli hastalık olan çiftler gebelik öncesi tıbbi genetik ya da hematoloji uzmanına danışmalıdır; Türkiye'de evlilik öncesi taşıyıcılık taraması yapılmaktadır.
Takviyelerin gereksiz ve fazla kullanımı zararlı olabilir. Demir takviyesi, vitamin ve mineral ürünleri kan testi sonucuna göre ve doktor önerisiyle alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Anemi (kansızlık) nedir?
Anemi, kandaki hemoglobin düzeyinin ya da alyuvar sayısının normalin altında olmasıdır. Hemoglobin oksijeni dokulara taşıdığı için eksikliğinde yorgunluk, solukluk ve çarpıntı gibi belirtiler ortaya çıkar. Anemi çoğu zaman başka bir sorunun bulgusudur ve nedeninin bulunması gerekir.
Anemi hangi değerlerle tanımlanır?
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre hemoglobin gebe olmayan kadında 12 g/dl, erkekte 13 g/dl, gebede 11 g/dl altında ise anemi vardır. Çocuklarda eşik yaşa göre değişir. Referans aralıkları laboratuvara göre farklılık gösterebileceğinden sonuç hekimle yorumlanmalıdır.
Anemi belirtileri nelerdir?
En sık belirtiler yorgunluk, halsizlik, solukluk, çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi, baş ağrısı ve soğuk el ve ayaklardır. Demir eksikliğinde saç dökülmesi, tırnak değişiklikleri ve buz ya da toprak yeme isteği, B12 eksikliğinde uyuşma ve dilde ağrı görülebilir. Hafif anemide belirti olmayabilir.
Aneminin nedenleri ve türleri nelerdir?
En sık neden demir eksikliğidir; B12 ve folat eksikliği, kanamalar, kronik hastalıklar, kemik iliği hastalıkları ve talasemi, orak hücreli hastalık gibi kalıtsal durumlar da anemiye yol açar. Her türün tedavisi farklıdır, bu nedenle tanı için kan testleri gerekir.
Anemi nasıl teşhis edilir?
Tanı tam kan sayımı ile konur; hemoglobin, hematokrit ve alyuvar boyutuna bakılır. Nedeni anlamak için ferritin, demir, B12, folat, retikülosit ve gerektiğinde hemoglobin elektroforezi istenebilir. Erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda kanama kaynağı için endoskopi ve kolonoskopi gerekebilir.
Anemi nasıl tedavi edilir, iyileşir mi?
Tedavi nedene göre belirlenir. Demir ve vitamin eksikliği anemileri genellikle takviye ve beslenme düzeni ile iyi yanıt verir; kanama varsa kaynağı tedavi edilir. Kronik hastalık, kemik iliği ya da kalıtsal anemilerde amaç aneminin kontrolü ve belirtilerin azaltılmasıdır. Hekim kontrolü olmadan ilaç kullanılmamalıdır.
Demir ilacı nasıl kullanılır ve yan etkileri nelerdir?
Demir takviyesi hekimin belirlediği dozda ve sürede kullanılmalıdır; hemoglobin düzelse bile depoları doldurmak için genellikle birkaç ay devam edilir. Bulantı, karın ağrısı, kabızlık ve koyu renkli dışkı sık yan etkilerdir. Çocukların erişemeyeceği yerde saklanmalı ve doktora danışmadan kullanılmamalıdır.
Anemi hastaları neler yemelidir?
Kırmızı et, tavuk, balık, yumurta, baklagiller ve koyu yeşil yapraklı sebzeler gibi demirden zengin besinler tüketilmeli; demirli yemekle birlikte C vitamini içeren besinler alınmalıdır. Çay, kahve, süt ve kalsiyum takviyesi demir emilimini azalttığı için demirli yemekten 1-2 saat arayla alınmalıdır. Pekmez gibi besinler destekleyicidir ama tedavinin yerini tutmaz.
B12 ve folat eksikliği anemisi nasıl anlaşılır ve tedavi edilir?
Alyuvarlar büyük, sayıları az üretilir; yorgunluk, solukluk, dilde ağrı ve B12 eksikliğinde uyuşma ya da denge sorunu görülür. Tanı B12 ve folat düzeyi ile konur. Tedavide eksik vitamin ağızdan ya da emilim sorunu varsa iğne ile verilir; hangisinin uygun olduğuna hekim karar verir.
Gebelikte anemi ve emzirme döneminde ne yapılmalıdır?
Gebelikte demir ihtiyacı artar ve anemi sık görülür; hekim kan değerlerini izler, gerekirse demir ve folik asit önerir. Ağır anemi erken doğum ve düşük doğum ağırlığı ile ilişkilidir, bu nedenle tedavi edilmelidir. Aneminin emzirmeye engel olmadığı bilinir; emziren annelerde de yorgunluk, solukluk varsa kan testi yaptırılmalıdır.
Çocuklarda ve bebeklerde anemi nasıl önlenir?
Hızlı büyüme nedeniyle bebeklerde demir ihtiyacı fazladır. Hekimin önerdiği demir desteği kullanılmalı ve ilk yaşta inek sütü verilmemelidir. Çocukta solukluk, iştahsızlık, huzursuzluk, çabuk yorulma ya da gelişmede gerilik varsa çocuk doktoruna başvurulmalıdır.
Anemi hastaları kan bağışı yapabilir mi?
Kan bağışı için hemoglobin değerinin kurumun belirlediği alt sınırın (Türk Kızılay'da kadınlarda 12,5 g/dl, erkeklerde 13,5 g/dl) üzerinde olması gerekir. Bu nedenle aktif anemisi olanlar bağış yapamaz. Tedavi ile değerler düzeldiğinde, hekim ve kan merkezi uygun görürse bağış yapılabilir.
Anemi varken oruç tutulabilir mi?
Hafif ve tedavi altındaki anemide, hekimle konuşarak oruç mümkün olabilir; sahur ve iftarda demirden zengin beslenmek ve ilaç saatlerini hekimle ayarlamak gerekir. Ağır anemide, gebelikte ve kanama şüphesinde oruç önerilmez. Baş dönmesi, bayılma, çarpıntı olursa oruç bozulmalı ve hekime başvurulmalıdır.
Anemi hastaları spor yapabilir mi, ameliyat olabilir mi?
Hafif anemide hekim onayıyla hafif ve orta düzeyde egzersiz yapılabilir; ağır anemide yorgunluk ve çarpıntı nedeniyle spor önerilmez. Ameliyat öncesi hemoglobin değerine bakılır ve düşükse önce neden tedavi edilir; kanama riski olan ameliyatlarda gerekirse kan hazırlanır. Karar hekime aittir.
Anemi kalıtsal mıdır, doğuştan mıdır?
Çoğu anemi (demir, B12 ve folat eksikliği) kalıtsal değildir ve sonradan gelişir. Talasemi ve orak hücreli hastalık gibi türler kalıtsaldır; genellikle iki taşıyıcı ebeveynin çocuğunda %25 olasılıkla görülür. Taşıyıcı kişiler genellikle sağlıklıdır ve evlilik öncesi taramada saptanabilir.
Anemiye hangi doktor bakar?
İlk başvuru için aile hekimi, iç hastalıkları (dahiliye) ya da çocuk hastalıkları uygundur. Nedene göre hematoloji, kadın doğum (yoğun adet kanaması ve gebelik) ve gastroenteroloji (sindirim sistemi kanaması, çölyak) uzmanlarına yönlendirilebilir.
Hangi durumda anemi için acile gidilmelidir?
Göğüs ağrısı, dinlenirken nefes darlığı, bayılma, çok şiddetli çarpıntı, siyah katran gibi dışkı, kanlı kusma ya da aşırı kanama varsa acil servise başvurulmalıdır. Haftalardır süren yorgunluk, solukluk ya da kilo kaybı varsa da beklemeden hekime gidilmelidir.
Erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda anemi neden araştırılır?
Bu gruplarda demir eksikliği anemisinin en sık nedeni gizli sindirim sistemi kanaması ya da emilim bozukluğudur. Bu yüzden yalnız demir verilmez, hekim nedeni bulmak için endoskopi, kolonoskopi ve çölyak taraması gibi incelemelere karar verebilir. Erken tanı ciddi hastalıkların zamanında yakalanmasını sağlar.
Vejetaryen ve veganlarda anemi riski var mıdır?
Evet, bitkisel demirin emilimi daha düşüktür ve B12 yalnız hayvansal gıdalarda bulunur. Demirden zengin bitkisel besinlerin C vitamini ile birlikte tüketilmesi ve hekim önerisiyle B12 takviyesi alınması önemlidir. Kan değerleri düzenli kontrol edilmelidir.
Kaynaklar
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Iron deficiency anaemia
- NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi). Vitamin B12 or folate deficiency anaemia
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Anemia
- Cleveland Clinic. Anemia: Symptoms, Causes & Treatment
- Journal of Health Sciences and Medicine (DergiPark). Demir fizyopatolojisi ve demir eksikliği anemisine yaklaşım: yeni tedavi stratejileri
- Journal of Kocaeli Health and Technology University (DergiPark). Demir Eksikliği Anemisi ve Demir-Besin Ögesi Etkileşimleri