Akdeniz Ateşi Hastalığı (FMF)
Ailevi Akdeniz ateşi (FMF), MEFV genindeki değişikliklere bağlı gelişen, ateş ile birlikte karın, göğüs ya da eklem ağrısı ataklarıyla seyreden kalıtsal bir otoinflamatuvar hastalıktır. Düzenli kolşisin tedavisiyle ataklar çoğu hastada belirgin biçimde azalır ve böbreği tehdit…

Özet
Ailevi Akdeniz ateşi (İngilizce adıyla Familial Mediterranean Fever, kısaca FMF), vücudun savunma sisteminin bulaşıcı bir neden olmadan, kendiliğinden ve tekrarlayan ataklar halinde alevlenmesiyle ortaya çıkan kalıtsal bir hastalıktır. Her atakta genellikle yüksek ateş ile birlikte karın, göğüs ya da eklem ağrısı görülür. Ataklar çoğunlukla 12 ile 72 saat sürer, kendiliğinden geçer ve atak aralarında kişi tamamen iyi hissedebilir.
Hastalık Akdeniz havzası kökenli toplumlarda (Türkler, Araplar, Ermeniler, Yahudiler, Yunanlar, İtalyanlar ve diğerleri) daha sık görülür. Türkiye’de görülme sıklığının yaklaşık 1/1000 olduğu bildirilmektedir. FMF bulaşıcı değildir ve bir yaşam tarzı hastalığı değildir; ebeveynlerden geçen bir gen değişikliğine bağlıdır.
FMF için bugün kökten bir tedavi yoktur, ancak çok etkili bir kontrol yöntemi vardır: düzenli ve ömür boyu kolşisin kullanımı. Kolşisin, hastaların büyük çoğunluğunda atakları belirgin biçimde azaltır ya da tamamen durdurur ve hastalığın en ciddi komplikasyonu olan amiloidozu (böbreklerde ve diğer organlarda anormal protein birikimi) önler. Tedavi edilmeyen ya da düzensiz kullanılan hastalarda amiloidoz böbrek yetmezliğine yol açabilir. Bu nedenle ilacın hekime danışmadan bırakılmaması gerekir.
Hakkında
FMF Nedir?
FMF, otoinflamatuvar hastalıklar grubunda yer alır. Bu hastalıklarda bağışıklık sisteminin doğuştan gelen kolu, mikrop ya da otoantikor gibi belirgin bir tetikleyici olmadan alevlenir. FMF’de sorumlu gen, 16. kromozomda bulunan MEFV genidir. Bu gen, iltihabın kontrolünde rol alan pirin adlı proteini üretir. Gendeki değişiklikler pirinin görevini bozar ve zaman zaman kontrolsüz bir iltihap yanıtı gelişir.
Kalıtım Şekli
FMF çoğunlukla otozomal resesif (çekinik) kalıtılır. Hastalığın tipik şekli için çocuğun anneden ve babadan birer değişmiş gen kopyası alması gerekir. İki taşıyıcı ebeveynin her gebeliğinde çocuğun hasta olma olasılığı yaklaşık %25, taşıyıcı olma olasılığı %50, hiç değişmiş gen taşımama olasılığı %25’tir. Tek bir değişmiş gen taşıyan kişiler (taşıyıcılar) çoğunlukla sağlıklıdır. Aynı gen değişikliğini taşıyan herkes aynı şiddette hastalık yaşamaz, bazı kişilerde hiç atak görülmeyebilir.
Ne Zaman Başlar ve Atak Nasıl Seyreder?
Hastaların büyük çoğunluğunda ilk atak 20 yaşından önce, sıklıkla çocuklukta görülür. Daha ileri yaşlarda başlangıç nadirdir. Atak genellikle ani başlar, 12 ile 72 saat sürer ve izleyen günlerde kendiliğinden düzelir. Ataklar kişiden kişiye değişen aralıklarla tekrarlar. Stres, enfeksiyon, adet dönemi, aşırı yorgunluk ve soğuğa maruz kalma bazı kişilerde atağı tetikleyebilir.
Hastalığın Klinik Tipleri
- Tip 1: Ateş ile birlikte karın zarı (peritonit), akciğer zarı (plörit) veya eklem (artrit) iltihabı ataklarıyla seyreden klasik şekildir.
- Tip 2: Hiç atak yaşanmadan, ilk bulgu olarak amiloidozun (özellikle böbrek tutulumunun) ortaya çıktığı şekildir. Bu tipin nadir olduğu bildirilir.
- Tip 3: İki taşıyıcılık durumunun bulunduğu, ancak hiçbir belirtinin görülmediği sessiz taşıyıcılık hâlidir.
Tedavi Seçenekleri
Kolşisin: FMF tedavisinin temelidir ve ömür boyu, her gün düzenli kullanılır. Atak sayısı az olsa bile ilacın aralıklı ya da yalnız atak sırasında kullanılması önerilmez, çünkü asıl amaç amiloidozu önlemektir. Doz yaşa, kiloya ve yanıta göre hekim tarafından belirlenir. Kılavuzlarda çocuklarda yaşa göre günde yaklaşık 0,5 ile 1,5 mg, yetişkinlerde genellikle günde 1 ile 2 mg başlangıç aralığı kullanılır; yanıt yetersizse hekim kontrolünde daha yüksek dozlar (en çok 3 mg/gün) gerekebilir. En sık yan etki ishal, bulantı ve karın ağrısıdır; doz kademeli artırıldığında çoğu zaman azalır. Böbrek ve karaciğer hastalığı olanlarda ve bazı ilaçlarla (örneğin bazı antibiyotikler, siklosporin) birlikte kullanımda toksisite riski arttığı için hekim izlemi gerekir. Kemik iliği baskılanması gibi ciddi yan etkiler yüksek dozlarda ve nadir görülür, bu nedenle kan sayımı ve karaciğer-böbrek testleri düzenli izlenir.
Atak sırasında: Ağrı ve ateş için hekimin önereceği ağrı kesiciler (özellikle steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar) ve sıvı alımı kullanılır. Bu ilaçlar kolşisinin yerine geçmez ve doz için doktora danışılmalıdır.
Kolşisine yanıtsız hastalar: Düzenli ve yeterli dozda kolşisine rağmen atakların sürmesi hastaların küçük bir kısmında görülür. Bu durumda önce ilacın düzenli alınıp alınmadığı değerlendirilir; sonra hekim, interlökin-1’i engelleyen biyolojik ilaçları (örneğin anakinra ya da kanakinumab) değerlendirebilir.
Hamilelik ve emzirme: Güncel kılavuzlar kolşisinin gebelik öncesinde, gebelikte ve emzirme döneminde sürdürülmesini önerir. İlaç kendiliğinden bırakılırsa atak ve düşük riski artabilir. Plan, kadın doğum ve romatoloji hekimiyle birlikte yapılmalıdır.
Bitkisel ürünlerin ve takviyelerin FMF atağını önlediğine ya da kolşisinin yerini tutabildiğine dair yeterli bilimsel kanıt yoktur. Bu ürünleri kullanmadan önce doktorunuza danışın. Bu sayfadaki ilaç bilgileri genel bilgilendirme amaçlıdır; ilacı doktora danışmadan başlamayın, değiştirmeyin ve bırakmayın.
Nedenleri
MEFV Geni ve Pirin Proteini
FMF’nin nedeni, MEFV genindeki değişikliklerdir (mutasyonlar). Bu gen, bağışıklık hücrelerinde (özellikle nötrofillerde) üretilen ve iltihabı baskılayan pirin proteininin yapımını yönetir. Gen değişikliği olduğunda pirin yeterince iş göremez, vücut yeterli bir neden yokken iltihap yanıtı başlatabilir ve ateşle seyreden ataklar ortaya çıkar. Atak sırasında kandaki CRP ve serum amiloid A (SAA) gibi iltihap göstergeleri yükselir.
Sık Görülen Gen Değişiklikleri
MEFV geninde yüzü aşkın değişiklik tanımlanmıştır, ancak bunların bir kısmı hastalığa yol açmayan ya da önemi belirsiz varyantlardır. Hastalıkla en çok ilişkili değişiklikler genin özellikle 10. ekzonunda yer alır (M694V, M680I, V726A gibi). Ayrıca E148Q gibi daha hafif seyirli ya da belirsiz anlamlı varyantlar da bulunur. Hastalığın şiddeti ve amiloidoz riski, taşınan varyanta göre değişir.
- M694V: Türk hastalarda en sık görülen değişikliktir. Özellikle iki kopyasında da (homozigot) bulunduğunda daha erken başlangıç, daha sık atak, eklem tutulumu ve amiloidoz riskinde artışla ilişkilendirilir.
- M680I ve V726A: Türkiye’de sık görülen diğer değişikliklerdendir.
- E148Q: Sık rastlanır ancak tek başına bulunduğunda hastalık yapma düzeyi tartışmalıdır. Yorumu bir uzman hekim yapmalıdır.
Toplumlardaki Dağılım
Gen değişiklikleri Akdeniz havzası ve çevresinde yaşayan toplumlarda daha yaygındır; bu yüzden hastalığın adı Akdeniz ateşidir. Ancak hastalık yalnızca bu toplumlarla sınırlı değildir ve başka bölgelerde de tanımlanmıştır. Akraba evlilikleri iki taşıyıcının bir araya gelme olasılığını artırdığı için hastalık görülme sıklığını yükseltebilir.
Belirtileri
Ateş
Ateş, atakların en sık bulgusudur ve 38 derecenin üzerine, bazı hastalarda 40 dereceye kadar çıkabilir. Çoğu zaman ateş ağrı bulgularıyla birlikte görülür; bazen, özellikle çocuklarda, tek belirti ateş olabilir. Atak 12 ile 72 saat sürer, sonra kendiliğinden geçer.
Karın Ağrısı
Hastaların büyük çoğunluğunda görülür. Karın zarının mikropsuz iltihabından (peritonit) kaynaklanır, şiddetli olabilir ve karında sertlik, hassasiyet ile birlikte seyredebilir. Bu nedenle bazen apandisit, safra kesesi iltihabı ya da böbrek taşı ile karışır. Daha önce FMF tanısı almamış kişilerde bu karışıklık gereksiz ameliyatlara yol açabilir. Kadınlarda adet ağrısıyla karışabilir. Atak sırasında kabızlık, atağın sonunda ishal görülebilir.
Göğüs Ağrısı
Akciğer zarının iltihabıyla (plörit) birlikte nefes alırken artan, genellikle tek taraflı bir ağrı olur. Kalp zarı iltihabı (perikardit) daha nadirdir; öne eğilince azalan göğüs ağrısı yapabilir.
Eklem Ağrısı ve Şişlik
Hastaların yarısından fazlasında görülür. En sık diz, ayak bileği ve kalça gibi büyük eklemler tutulur, genellikle tek eklemde ağrı, şişlik ve kızarıklık olur. Çoğu atakta birkaç gün içinde iz bırakmadan düzelir. Nadiren haftalar süren uzamış eklem iltihabı gelişebilir ve bu durumda mutlaka hekim izlemi gerekir. Çocuklarda eklem şikâyetleri daha sıktır.
Deri Bulguları
Özellikle bacağın alt kısmında, diz ile ayak bileği arasında, sınırları belirgin, kırmızı, sıcak, erizipele benzeyen döküntü görülebilir. Bu döküntü birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Çok az sayıda hastada deride basmakla solmayan mor lekeler ve yaygın damar iltihabı (vaskülit) gelişebilir.
Diğer Belirtiler
- Kas ağrısı: Atak sırasında yaygın kas ağrısı olabilir. Nadiren haftalarca süren, ateşle birlikte şiddetli kas ağrısı (uzamış febril miyalji) görülür ve doktor değerlendirmesi gerekir.
- Skrotum şişliği: Özellikle çocuklarda ve ergenlerde testis çevresindeki zarın iltihabına bağlı, tek taraflı ağrı ve şişlik olabilir.
- Baş ağrısı, halsizlik, iştahsızlık ataklara eşlik edebilir.
Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı?
- Tekrarlayan ateş, karın, göğüs ya da eklem ağrısı atakları varsa, FMF tanısı almamış olsanız bile bir hekime başvurun.
- Tanılı hastada şiddetli, giderek artan karın ağrısı, karında sertlik, kusma ya da 12-24 saatte düzelmeyen ağrı varsa acil servise başvurun; apandisit gibi cerrahi sorunlar ayırt edilmelidir.
- Bir testiste ani ve şiddetli ağrı veya şişlik olursa vakit kaybetmeden acile gidin. Testis torsiyonu (dönmesi) cerrahi acildir ve FMF atağı ile karışabilir.
- Nefes darlığı, ciddi göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı, havale veya ateşin ilaçla düşmemesi durumunda acile başvurun.
- İdrarda köpürme, bacaklarda ve yüzde şişlik, kanlı dışkı ya da basmakla solmayan mor lekeler görürseniz kısa sürede hekime başvurun.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Klinik Değerlendirme
FMF tanısı öncelikle hastanın öyküsüne dayanır. Tekrarlayan, 12 ile 72 saat süren ateşli atakların varlığı, atağın karın, göğüs veya eklem ağrısı ile birlikte olması, ataklar arasında tam iyilik hâli, ailede benzer hastalık öyküsü ve Akdeniz havzası kökenli bir toplumdan olmak tanıyı destekler. Hekim, benzer bulgu veren diğer hastalıkları (apandisit, safra kesesi hastalığı, romatizmal hastalıklar, diğer periyodik ateş sendromları) dışlar. Tanıda Tel-Hashomer ve Livneh gibi sınıflandırma ölçütleri kullanılır.
Kan Testleri
Atak sırasında beyaz küre, sedimentasyon, CRP, fibrinojen ve serum amiloid A değerlerinde yükselme görülür. Bu değerlerin atak dışında normale dönmesi tanıyı destekler. Ancak bu yükseklikler yalnız FMF’ye özgü değildir, genel bir iltihap göstergesidir; tek başına tanı koydurmaz.
Genetik Test (MEFV)
MEFV gen analizi tanıyı doğrulamada yardımcı olur, fakat tek başına belirleyici değildir. Belirtileri olan kişilerde sonuç tanıyı güçlendirir. Öte yandan klasik belirtilere sahip bazı hastalarda tek ya da hiç mutasyon saptanmayabilir ve gen değişikliği taşıyan her kişide hastalık gelişmeyebilir. Bu nedenle sonuç, klinik bulgularla birlikte romatoloji, çocuk romatolojisi ya da ilgili bir uzman tarafından yorumlanmalıdır.
Tedaviye Yanıt
Kuşkulu olgularda bir süre düzenli kolşisin kullanılması ve atakların azalıp azalmadığına bakılması tanıya yardımcı olabilir. Bu deneme yalnız hekim kontrolünde yapılır.
Amiloidoz İçin Düzenli İzlem
Tanı konulduktan sonra hastalar atak aralarında da izlenir. İdrarda protein kaçağının erken saptanması için düzenli tam idrar tetkiki, gerektiğinde 24 saatlik idrarda protein, böbrek fonksiyon testleri ve CRP/SAA ölçümleri yapılır. Bu izlem, ataksız görünen hastada bile alt-klinik iltihabı ve amiloidoz riskini yakalayabilir.
Risk Faktörleri
Aile Öyküsü ve Kalıtım
FMF için en önemli risk faktörü, ailede FMF hastası olması ya da anne ve babanın ikisinin de taşıyıcı olmasıdır. İki taşıyıcı ebeveynin çocuğunda hastalık olasılığı her gebelikte yaklaşık %25’tir. Akrabalar arasındaki evlilikler, aynı gen değişikliğini taşıma olasılığını artırdığı için riski yükseltir. Hastalığın bulaşıcı olmadığı unutulmamalıdır; ne temasla ne de solunumla geçer.
Köken
Türkler, Araplar, Ermeniler, Yahudiler, Yunanlar ve İtalyanlar gibi Akdeniz havzası çevresindeki toplumlarda gen değişiklikleri daha sık bulunur. Bu, o gruptaki her bireyin hasta olacağı anlamına gelmez; yalnızca hastalığın toplumdaki sıklığını gösterir.
Hastalığın Şiddetini ve Amiloidoz Riskini Artıran Durumlar
- M694V değişikliğinin iki kopyasının da bulunması
- Hastalığın çocuk yaşta başlaması
- Ailede amiloidoz öyküsü bulunması
- Tanının gecikmesi
- Kolşisinin düzensiz kullanılması ya da bırakılması
- Sık ve uzun süren ataklar
Bu faktörlerin bir kısmı, özellikle düzenli ilaç kullanımı ve erken tanı, değiştirilebilir risklerdir.
Komplikasyonları
Amiloidoz
FMF’nin en ciddi komplikasyonu amiloidozdur. Tekrarlayan iltihap sırasında karaciğerden salgılanan serum amiloid A proteini uzun süre yüksek kalırsa, bu proteinin parçaları (amiloid lifleri) dokularda birikebilir. Birikim en çok böbreklerde olur ve önce idrarda protein kaçağına (köpüklü idrar), ilerleyen dönemde bacaklarda ve yüzde şişliğe, sonunda böbrek yetmezliğine yol açabilir. Daha seyrek olarak bağırsak, karaciğer, dalak, kalp ve tiroid de etkilenebilir. Amiloidoz bulaşıcı değildir ve doğrudan kalıtılmaz; ancak bazı gen değişiklikleri riski artırır.
Düzenli kolşisin kullanan hastalarda amiloidoz riski çok belirgin azalır. Böbrek tutulumu gelişmiş hastalarda bile kolşisin ve gerektiğinde ek ilaçlarla ilerleme yavaşlatılabilir. Ağır böbrek yetmezliğinde diyaliz ya da böbrek nakli gerekebilir.
Eklem Komplikasyonları
Çoğu eklem atağı iz bırakmadan geçer. Nadiren uzamış eklem iltihabı, kalça ekleminde kalıcı hasar veya sakroiliit (kalça-omurga bağlantı eklemi iltihabı) gelişebilir. Bu durumda ortopedi ve romatoloji birlikte değerlendirir.
Üreme Sağlığı
Tedavi edilmemiş FMF’li kadınlarda düşük ve doğurganlıkta azalma riski artabilir. Erkeklerde skrotum iltihabı ve bazı hastalarda ilaç etkisi sperm sayısını geçici olarak etkileyebilir. Düzenli tedavi ile çoğu hasta çocuk sahibi olabilir; gebelik planlayan çiftlerin önceden hekime danışması önerilir.
Diğer Komplikasyonlar
- Karın içi yapışıklıklar ve gereksiz karın ameliyatları (tanı konmadan önce)
- Çocuklarda büyüme ve okul devamında aksama
- Kronik hastalığa bağlı yorgunluk, kaygı ve yaşam kalitesinde düşme
Kolşisin Yan Etkileri
Kolşisin ishal, bulantı, karın krampı yapabilir. Bu şikâyetler çoğu zaman doz ayarı ile azalır. Ciddi kas güçsüzlüğü, belirgin halsizlik, ateşli enfeksiyon, kanama ya da morarma görülürse ilacın kullanımı konusunda hemen doktora başvurun.
Nasıl Önlenir
Hastalık Önlenebilir mi?
FMF kalıtsal bir hastalık olduğu için ilk atağı önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Bununla birlikte atakların ve özellikle amiloidozun büyük ölçüde önlenmesi mümkündür.
Atakları ve Komplikasyonları Azaltmak İçin
- Kolşisini hekimin belirlediği dozda, her gün ve düzenli kullanın. Kendi kendinize bırakmayın, doz azaltmayın.
- Düzenli kontrollere gidin, idrar ve kan testlerinizi yaptırın.
- Sizin için bilinen atak tetikleyicilerini (yoğun stres, uykusuzluk, ağır yorgunluk, enfeksiyonlar) fark edip mümkün olduğunca azaltmaya çalışın.
- Dengeli beslenin, yeterli su için ve uykunuza dikkat edin.
- Ağrı kesici ve diğer ilaçları kullanmadan önce kolşisinle etkileşimi konusunda doktorunuza ya da eczacınıza danışın.
Genetik Danışmanlık
Ailesinde FMF bulunan ve çocuk sahibi olmayı düşünen çiftler, genetik danışmanlık alabilir. Anne ve babanın taşıyıcılık durumu MEFV testi ile araştırılabilir ve risk hekimle birlikte yorumlanır.
Çocuklarda Takip
FMF’li çocuklarda tedavi, çocuk romatolojisi hekimi tarafından yürütülür. Ailenin atak günlüğü tutması, ilacın düzenli verilmesi ve büyüme-gelişmenin izlenmesi önemlidir. Çocuk büyüdükçe kolşisin dozu hekim tarafından yeniden ayarlanır.
Tedavi Seçenekleri
İlgili tedaviler
Sık Sorulan Sorular
Akdeniz ateşi hastalığı (FMF) tedavi edilebilir mi?
FMF kalıtsal olduğu için gen değişikliğini ortadan kaldıran bir tedavi yoktur, ancak hastalık çok iyi kontrol edilebilir. Düzenli kolşisin kullanan hastaların büyük çoğunluğunda ataklar belirgin biçimde azalır ya da tamamen durur ve amiloidoz gelişme riski büyük ölçüde düşer. Tedavi ömür boyu sürdürülür ve hekim kontrolünde yapılır.
FMF atakları ne sıklıkta olur ve ne kadar sürer?
Atak sıklığı kişiden kişiye çok değişir; bazı hastalarda haftalar, bazılarında aylar ya da yıllar arayla ortaya çıkar. Bir atak çoğunlukla 12 ile 72 saat sürer ve kendiliğinden geçer. Düzenli kolşisin kullanımı atak sıklığını ve şiddetini çoğu hastada belirgin biçimde azaltır.
FMF atakları önlenebilir mi?
İlk atağı önlemenin yolu yoktur, ancak tanı konduktan sonra düzenli kolşisin kullanımı ataklarının çoğunu önleyebilir ya da hafifletebilir. Atağı tetikleyebilen stres, uykusuzluk ve enfeksiyonları azaltmak da yardımcı olabilir. Atak başladığında ağrı kesici ve sıvı alımı için hekiminizin önerdiği planı izleyin.
FMF’nin atakları sırasındaki riskleri nelerdir?
Atak sırasında yüksek ateş, şiddetli karın ya da göğüs ağrısı ve eklem şişliği görülebilir. Asıl uzun vadeli risk, tekrarlayan ve kontrolsüz iltihabın zamanla böbrekler gibi organlarda amiloid birikimine yol açmasıdır. Bu risk düzenli kolşisin kullanımıyla büyük ölçüde azalır.
FMF hangi yaşta başlar?
FMF’nin çoğu hastada ilk atağı 20 yaşından önce, sıklıkla çocukluk döneminde görülür. Nadiren daha geç yaşta başlayabilir. Yaşı ne olursa olsun tekrarlayan ateş ve karın, göğüs ya da eklem ağrısı atakları olan kişinin bir hekime başvurması gerekir.
FMF’nin belirtileri nelerdir?
En sık belirtiler yüksek ateş, karın ağrısı, göğüs ağrısı ve büyük eklemlerde ağrılı şişliktir. Bacağın alt kısmında kırmızı erizipel benzeri döküntü, kas ağrısı ve çocuklarda skrotum şişliği de görülebilir. Belirtiler atak şeklinde gelir, birkaç gün sonra geçer ve atak aralarında kişi iyi hisseder.
FMF kilo kaybına neden olur mu?
FMF’nin kendisi doğrudan kilo kaybı yapmaz, ancak atak sırasında iştahsızlık, bulantı ya da ishal nedeniyle geçici kilo kaybı görülebilir. Kolşisinin ishal ve bulantı gibi yan etkileri de iştahı etkileyebilir. Açıklanamayan ve süren kilo kaybı varsa başka bir nedenin araştırılması için doktora başvurun.
FMF’li kadınlarda adet düzensizliği olur mu?
FMF’nin kendisi tipik olarak adet düzensizliği yapmaz, ancak adet dönemi bazı kadınlarda atağı tetikleyebilir. Atak sırasındaki karın ağrısı adet ağrısıyla karıştırılabilir. Adet düzensizliği yaşıyorsanız FMF dışında başka nedenler de olabileceği için kadın doğum uzmanına başvurun.
FMF ölümcül bir hastalık mıdır?
Tedavi edilen hastalarda FMF’nin yaşam süresini kısaltması beklenmez. Hastalığın tehlikeli yönü, tedavi edilmediğinde gelişebilen amiloidoz ve buna bağlı böbrek yetmezliğidir. Kolşisinin düzenli kullanılması ve kontrollere gidilmesi bu riski büyük ölçüde azaltır.
FMF bulaşıcı mıdır?
FMF bulaşıcı değildir; ne temasla, ne solunumla, ne de cinsel yolla geçer. Kalıtsal bir hastalıktır ve çekinik olarak aktarılır. Anne ve babanın ikisi de taşıyıcıysa her gebelikte çocuğun hasta olma olasılığı yaklaşık %25, taşıyıcı olma olasılığı yaklaşık %50’dir.
FMF’li çocuklara nasıl bakılmalıdır?
FMF’li çocukta tedavi çocuk romatolojisi hekimi gözetiminde, yaşa ve kiloya uygun dozda kolşisinle yapılır. İlacın aksatılmadan verilmesi, atakların not edilmesi ve düzenli kontrol önemlidir. Çocuğa hastalık yaşına uygun biçimde anlatılmalı, okul ve çevresiyle gerekirse iletişim kurulmalıdır.
FMF’li anneler emzirebilir mi?
Evet, FMF anne için emzirmeyi engellemez. Güncel kılavuzlar kolşisin kullanımının emzirme döneminde de sürdürülebileceğini belirtir ve ilacın bebeğe geçen miktarı düşüktür. Yine de ilaç dozu ve izlem için emzirme döneminde hekiminize danışın.
FMF için hangi ilaçlar kullanılır?
FMF tedavisinde ana ilaç kolşisindir ve her gün düzenli kullanılır. Atak sırasında ağrı için hekimin önerdiği ağrı kesiciler kullanılabilir. Kolşisine yeterince yanıt vermeyen hastalarda interlökin-1’i engelleyen biyolojik ilaçlar gündeme gelebilir; bu kararı romatoloji hekimi verir. Hiçbir ilacı doktora danışmadan başlamayın, bırakmayın.
FMF hangi organları etkileyebilir?
Atak sırasında karın zarı, akciğer zarı, eklemler, deri ve kalp zarı etkilenebilir. Uzun vadede en çok etkilenen organ, amiloidozla birlikte böbreklerdir; daha seyrek olarak bağırsak, karaciğer ve kalp de etkilenebilir. İdrarda köpürme ya da şişlik olursa hekime başvurun.
FMF için hangi bölüme gidilir?
Erişkinlerde romatoloji ya da iç hastalıkları (dahiliye), çocuklarda çocuk romatolojisi ya da çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümüne başvurulur. Böbrek tutulumu şüphesinde nefroloji de devreye girer. Atak sırasında karın ağrısı ya da ateş şiddetliyse önce acil servise gitmek gerekebilir.
FMF’li kişilerin çocuğu olabilir mi?
Evet, çoğu FMF’li kişi çocuk sahibi olabilir. Tedavi edilmeyen hastalıkta düşük ve doğurganlıkta azalma riski artabildiği için düzenli kolşisin kullanımı önemlidir. Gebelik planlayan çiftlerin hekime ve genetik danışmana başvurması önerilir.
FMF’de bitkisel tedavi işe yarar mı?
Bitkisel ürünlerin FMF’de atakları önlediğine ya da kolşisinin yerini tutabildiğine dair yeterli bilimsel kanıt yoktur. Bu ürünlerden bazıları kolşisinle etkileşebilir. Herhangi bir bitkisel ürün kullanmadan önce doktorunuza danışın ve kolşisini bırakmayın.
Kolşisin gebelikte kullanılabilir mi?
Güncel kılavuzlar FMF’li kadınlarda kolşisinin gebelik öncesinde, gebelikte ve emzirmede sürdürülmesini önerir; ilacın kesilmesi atak ve düşük riskini artırabilir. Gebelik planlandığında ya da öğrenildiğinde ilacı kendiliğinden bırakmayın, kadın doğum ve romatoloji hekimlerinizle birlikte plan yapın.
Kolşisin kullanırken bir doz unutulursa ya da ilaç bırakılırsa ne olur?
Tek bir unutulan doz çoğu zaman sorun yaratmaz; hatırladığınızda alın ancak bir sonraki dozu ikiye katlamayın. İlacın uzun süre bırakılması atakların geri dönmesine ve amiloidoz riskinin artmasına yol açabilir. Yan etkiler nedeniyle ilacı bırakmak istiyorsanız önce doktorunuzla konuşun.
Kolşisine rağmen atak geçiriyorsam ne yapmalıyım?
Önce ilacı düzenli ve doğru dozda kullanıp kullanmadığınızı ve atakların gerçekten FMF’ye bağlı olup olmadığını hekiminizle gözden geçirin. Düzenli kullanıma rağmen atak sürüyorsa hekim dozu artırabilir ya da interlökin-1’i engelleyen biyolojik tedavileri değerlendirebilir. Kendi başınıza doz artırmayın.
Kaynaklar
- MedlinePlus (ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi). Familial Mediterranean fever
- Cleveland Clinic. Familial Mediterranean Fever (FMF): What It Is & Symptoms
- Acta Medica Nicomedia (DergiPark). Kolşisin Dirençli Ailevi Akdeniz Ateşi Hastalığı: Tek Merkez Deneyimi
- Dicle Medical Journal (DergiPark). Ailevi Akdeniz ateşi tanısı alan 186 olgunun klinik semptom ve MEFV geni mutasyonlarının incelenmesi